Konsta

  1. Powoływania organów przedstawicielskich – prawo wyborcze
  2. przedstawicielstwo
  3. prawo cywilne – przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz osoby oraz zgodnie z wolą osoby, którą reprezentuje (w ramach pełnomocnictwa)
  4. prawo publiczne (konstytucyjne)

każdy z przedstawicieli reprezentuje cały Naród, również tych, którzy go nie wybrali

reprezentuje wolę powszechną, a nie interesy partii i swoich wyborców

  • zasada mandatu wolnego – nie jest skrępowany instrukcjami, realizuje go zgodnie ze swoim sumieniem

wybory przyjmują funkcję legitymizacyjną

– prawo wyborcze ma realizować zasadę reprezentacji, ale ze względu na zapewnienie zdolności prac mogą być wprowadzone pewne ograniczenia np. klauzule wyborcze

  1. różne określenie reprezentantów
  2. posłowie i senatorowie – reprezentanci Narodu
  3. prezydent – najwyższy przedstawiciel RP
  4. przedstawiciele wspólnoty samorządowej
  5. w przypadku wyborów do organów samorządu nie jest wyrażone wprost bierne prawo wyborcze

* TK wyprowadził go z art.4 ust.4 i z art. 16

* przy wyborach parlamentarnych nie można rozszerzać zakresu podmiotowego, ale przy wyborach lokalnych jest to możliwe (niezależnie od obywatelstwa) w związku z prawem UE

  1. ZASADY:
  2. do Sejmuwybory powszechne, równe, bezpośrednie, tajne + proporcjonalne (jako zasada określająca system wyborczy) + w Konstytucji nie wyrażono wprost zasady wyborów wolnych
  3. do Senatubez zasady równości
  4. prezydenckiepowszechne, równe, bezpośrednie i tajne
  5. ustawy – ordynacje wyborcze

* Ordynacja wyborcza so Sejmu RP i Senatu RP

* ustawa o wyborze Prezydenta RP

  1. koniecznośd odpowiedniego vacatio legis przy zmianach w prawie wyborczym

* min. 6 m-cy przed procedurą wyborczą, by nie naruszać zasady państwa prawnego

  1. Zasada wolności wyborów i jej gwarancje*

~ wprowadzona po raz pierwszy w 1991r. w Ordynacji wyborczej do Sejmu * podkreślenie sposobu wyłaniania przedstawicieli w państwie demokratycznym

* stosunkowo krótka historia tej zasady w porównaniu do pozostałych

* 1x w Konstytucji Włoch z 1947 i ustawie zasadniczej RFN z 1949

* po 89’ w ustawodawstwie byłych państw socjalistycznych

  1. związana z zasadą pluralizmu politycznego * jeden z wyznaczników demokratycznościprzyjętego w danym państwie systemu wyborczego
  2. umożliwia wyborcy nieskrępowany udział w wyborach

korzysta z praw wyborczych w warunkach braku przymusy czy ograniczeń

  1. niepisana zasada polskiego prawa wyborczegoniewyrażona wprost w przepisach
  2. elementy zasady 1. prawne zagwarantowanie nieskrępowanego wysuwania kandydatów 2. kształtowanie programów wyborczych i propagowanie w sposób wolny od jakiegokolwiek monopolu 3. swoboda decyzjiwyborczych

wg TK dopełnieniem:

  • autentyczna wolność wypowiedzi i zgromadzeń
  • ład medialny w państwie w ogóle i dostępność do lokalnego rynku medialnego
  • przejrzyste procedury pozyskiwania środków finansowych w kampanii
  • rzeczywiste gwarancje ochrony praw wyborczych
  1. gwarancje 1)nieskrępowane zasady zgłaszania kandydatów na posłów, senatorów i na urząd Prezydenta * wyborcy i partie polityczne– posłów i senatorów (podkreśla szczególną rolę partii) * 100 tyś obywateli – Prezydenta

2)swoboda tworzenia programów wyborczych i ich upowszechniania przez komitety wyborcze wysuwające kandydatów w wyborach parlamentarnych i prezydenckich

– wyjątkiem zasady ujęte w art. 13

3)swoboda w podejmowaniu decyzji wyborczych

4) istnienie niezależnych organów wyborczych nadzorujących przebieg wyborów i ich zgodność z prawem wyborczym komisje wyborcze o wieloszczeblowej strukturze

I.1. PKW, okręgowe i obwodowe komisje wyborcze – skład i kompetencje

  1. Paostwowa Komisja Wyborcza – 3 sędziów TK wskazanych przez Prezesa TK

– 3 sędziów SN wskazanych przez Pierwszego Prezesa SN

– 3 sędziów NSA wskazanych przez Prezesa NSA ~sędziów w skład PKW powołuje Prezydent, w drodze postanowienia ogłoszonego w „MP”

zadania: 1) sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego

2) sprawowanie nadzoru nad prowadzeniem i aktualizowaniem rejestru wyborców oraz sporządzaniem spisów wyborców

3) powoływanie okręgowych kworaz rozwiązywanie okręgowych i obwodowych kw po wykonaniu ich ustawowych zadań

4) rozpatrywanie skarg na działalność okręgowych kw

5) ustalanie wzorów urzędowych formularzy oraz druków wyborczych, a także wzorów pieczęci okręgowych i obwodowych kw

6) ustalanie i ogłaszanie wyników głosowania i wyników wyborów

  1. 2. okręgowe komisje wyborcze

wybory parlamentarne7 – 11 sędziów powoływanych przez PKW na podstawiezgłoszeniaMS

wybory prezydenckie5 sędziów

zadania: 1) sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem prawawyborczego przez obwodowe kw

2) rozpatrywanie skarg na działalność obwodowych komisji wyborczych

parlamentarne:

3) ustalanie i ogłaszanie wynikówgłosowania i wyników wyborów w okręgu wyborczym

4) rejestrowanie okręgowych list kandydatów na posłów oraz senatorów

prezydenckie: 3) ustalanie zbiorczych wynikówgłosowania na kandydatów na Prezydenta i przekazanie ich wraz z protokołami obwodowych kwdo PKW

  1. obwodowe komisje wyborcze wybory parlamentarne6 – 10 osób powoływanych przez wójta, burmistrza (prezydenta miasta) na terenie obwodu

wybory prezydenckie 5 – 9 osób

zadania:

1) przeprowadzenie głosowania w obwodzie

2) czuwanie w dniu wyborów nad przestrzeganiem przepisów prawa wyborczego w miejscu i w czasie głosowania

3) ustalenie wyników głosowania w obwodzie i przekazanie ich właściwej okręgowej kw

I.2. Organy do spraw referendum i ich zadania

  1. Paostwowa Komisja Wyborcza – 3 sędziów TK wskazanych przez Prezesa TK

– 3 sędziów SN wskazanych przez Pierwszego Prezesa SN

– 3 sędziów NSA wskazanych przez Prezesa NSA ~sędziów w skład PKW powołuje Prezydent, w drodze postanowienia ogłoszonego w „MP”

zadania: 1) sprawowanie nadzoru nad przygotowaniem referendum oraz przestrzeganiem przepisówregulujących zasady i tryb przeprowadzenia referendum;

2) wyjaśnianie sposobu głosowania w referendum;

3) rozpatrywanie skarg na działalność komisarzywyborczych;

4) rozwiązanie komisji obwodowych po wykonaniu przez nie ustawowych zadań;

5) ustalenie regulaminu komisji obwodowych;

6) sporządzenie protokołuo wyniku referendum oraz sprawozdania z przebiegureferendum;

7) podanie do wiadomości publicznej oraz ogłoszenie w Dz.U. wyniku referendum;

  1. komisarze wyborczy 1) zapewnienie, we współdziałaniu z właściwymi organami samorządu terytorialnego; prawidłowego przygotowania i przeprowadzenia referendum;

2) sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem przepisów ustawy przez komisje obwodowe;

3) rozpatrywanie skargna działalność komisji obwodowych;

4) dostarczanie komisjom obwodowym kart do głosowania;

5) ustalenie wyników głosowania i przekazanie ich do PKW;

  1. obwodowe komisje do spraw referendum – powołuje wójt lub burmistrz (prezydent miasta) spośród osób uprawnionych do udziału w referendum, stale zamieszkałych na obszarze danej gminy (wyjątek na statku)

zadania:

1) przeprowadzenie głosowania w obwodzie;

2) czuwanie nad przestrzeganiem przepisów ustawy w miejscu i w czasie głosowania;

3) ustalenie wyników głosowaniaw obwodzie i podanie ich do wiadomości publicznej;

4) przekazanie protokołu głosowania w obwodzie właściwemu komisarzowi wyborczemu

  1. Zasada powszechności wyborów i jej gwarancje*
  2. pojmowane jako prawo do udziału w wyborach
  3. jako obowiązek udziału (np. w Belgii)
  4. określa krąg podmiotów, którym przysługują prawa wyborcze – pełne zobiektywizowanie kryteriów jest bardzo trudne 2. w RP brak cenzusów wyborczych, występują jedynie kryteria społeczne i moralnie uzasadnione, ograniczające zakres podmiotowy korzystania z praw wyborczych – nigdy nie da się zrealizować w 100%
  5. czynne prawo wyborcze a) klauzule pozytywne warunki nabycia prawa wybierania * cenzus wieku i obywatelstwaobywatel polski, który ukończył 18 lat życia

* domicylu – miejsca zamieszkania

– stałe zamieszkanie na terenie gminy w RP określa się w oparciu o KC – nie decyduje wprost meldunek, ale więź z miejscem pobytu

  1. b) klauzule negatywne – ich zaistnienie powoduje pozbawienie czynnego prawa wyborczego * nie ubezwłasnowolniony i

* nie pozbawiony praw publicznych lub praw wyborczych prawomocnym orzeczeniem sądu * nie pozbawiony praw wyborczych orzeczeniem TS

  1. bierne prawo wyborcze

* posiadanie czynnego prawa wyborczego * ukończenie 21roku życia najpóźniej w dniu wyborów Sejm (30- Senat, 35 – Prezydent)

* dodano ograniczenie dot. osób skazanych prawomocnym wyrokiem, konieczne przesłanki:

  • prawomocny wyrok
  • kara pozbawienia wolności (także w zawieszeniu)
  • przestępstwo umyślne
  • z oskarżenia publicznego

// kontrowersje – penalizowanie przeciwników politycznych przez tworzenie przepisów karnych, oraz czy to nie obywatele sami powinni decydować

  1. gwarancje rejestry prowadzone ciągle przez gminę// opisać je na egzaminie spisy wyborców – sporządzane na potrzeby konkretnych (najbliższych) wyborów * zasada jawności rejestru i spisu + prawo wniesienia reklamacji do wójta, burmistrza, (prezydenta miasta)) – umożliwienie głosowania osobom znajdującym się poza obszarem stałego zamieszkania – sposób tworzenia obwodów glosowaniaumożliwiający największej liczbie wyborców uczestnictwo w głosowaniu(dla niepełnosprawnych i w zakładach zamkniętych) * występowanie obwodów „zamkniętych”, na statkach i za granicą
  2. zasada incompatibilitas – może ograniczać powszechność występując na 2-óch etapach:

* klasycznie:po wyborze, z ew. możliwością zrezygnowania ze stanowiska

* wykluczenie możliwości kandydowania

II.1. Rejestry a spisy wyborców

  1. są mechanizmem gwarantującym przestrzeganie zasady powszechności wyborów 2. Rejestry wyborców – prowadzone przez wszystkie gminy na terytorium Polski – urzędowe dokumenty zawierające dane osobowe:

* imię, nazwisko, imię ojca, datę urodzenia, PESEL i adres zamieszkania

osób, którym przysługuje prawo wybierania, a zamieszkałych na stałe na obszarze gminy

wpisy następują z urzędu (wyjątkiem osoby zameldowane na okres czasowy – na wniosek) – osoby nie zamieszkałe, ale przebywające na terenie gminy – na wniosek – służy do sporządzenia spisów wyborców w wyborach parlamentarnych, prezydenckich i samorządowych 3. Spisy wyborców – urzędowe dokumenty sporządzane przez gminy na podstawie rejestru wyborców i obejmują osoby stale zamieszkałe na obszarze gminy, a którym przysługuje prawo wybierania w nadchodzących wyborach (lub głosowania w referendum)

– osoby przebywające czasowo na terenie gminy i nigdzie niezamieszkałe – dodane na wniosek – możliwość dopisania się na wniosek (do10 dni wcześniej) – osoby niepełnosprawne mogą na wniosek wybrać (w obrębie gminy, na której mieszkają) lokal wyborczy stwarzający warunki głosowania przez osobę niepełnosprawną

w dniu głosowania: – nieujęcie w spisie (dopisanie) * udokumentowanie stałego zamieszkania na obszarze gminy (np. dowód) * potwierdzenie (telefoniczne) przez urząd gminy nieotrzymania zawiadomienia o utracie przez wyborcę praw wyborczych

– dopisanie na podstawie zaświadczenia o prawie do głosowania * wydaje urząd gminy w miejscu stałego zamieszkania – osoby mieszkające na stałe za granicą – na podstawie paszportu

  1. zasada jawności rejestru i spisu * każdy może wnieść reklamację do wójta, burmistrza (prezydenta miasta) * nieuwzględnienie reklamacji skarga do sądu rejonowego (wydaje ostatecznepostanowienie

39 II.1. Rejestry a spisy wyborców

  1. są mechanizmem gwarantującym przestrzeganie zasady powszechności wyborów 2. Rejestry wyborców – prowadzone przez wszystkie gminy na terytorium Polski – urzędowe dokumenty zawierające dane osobowe:

* imię, nazwisko, imię ojca, datę urodzenia, PESEL i adres zamieszkania

osób, którym przysługuje prawo wybierania, a zamieszkałych na stałe na obszarze gminy

wpisy następują z urzędu (wyjątkiem osoby zameldowane na okres czasowy – na wniosek) – osoby nie zamieszkałe, ale przebywające na terenie gminy – na wniosek – służy do sporządzenia spisów wyborców w wyborach parlamentarnych, prezydenckich i samorządowych 3. Spisy wyborców – urzędowe dokumenty sporządzane przez gminy na podstawie rejestru wyborców i obejmują osoby stale zamieszkałe na obszarze gminy, a którym przysługuje prawo wybierania w nadchodzących wyborach (lub głosowania w referendum)

– osoby przebywające czasowo na terenie gminy i nigdzie niezamieszkałe – dodane na wniosek – możliwość dopisania się na wniosek (do10 dni wcześniej) – osoby niepełnosprawne mogą na wniosek wybrać (w obrębie gminy, na której mieszkają) lokal wyborczy stwarzający warunki głosowania przez osobę niepełnosprawną

w dniu głosowania: – nieujęcie w spisie (dopisanie) * udokumentowanie stałego zamieszkania na obszarze gminy (np. dowód) * potwierdzenie (telefoniczne) przez urząd gminy nieotrzymania zawiadomienia o utracie przez wyborcę praw wyborczych

– dopisanie na podstawie zaświadczenia o prawie do głosowania * wydaje urząd gminy w miejscu stałego zamieszkania – osoby mieszkające na stałe za granicą – na podstawie paszportu

  1. zasada jawności rejestru i spisu * każdy może wnieść reklamację do wójta, burmistrza (prezydenta miasta) * nieuwzględnienie reklamacji skarga do sądu rejonowego (wydaje ostatecznepostanowienie)

III. Zasada równości wyborów, jej realizacja i gwarancje*

  1. celem zagwarantowanie każdemu wyborcy takiego samego wpływu na wynik wyborów
  2. ujęcie formalne – każdy wyborca posiada jednakową liczbę głosów (zwykle 1)
  3. ujęcie materialne– siła (waga) głosu każdego wyborcy jest taka sama
  4. ostatecznie uznana w paostwach demokratycznych w XX

* wcześniej rozwiązania sprzeczne np. głosowanie wielokrotne przez uprzywilejowanych

* równość materialna nie jest tak powszechna, co wynika m.in. z:

– potrzeby zapewnienia odpowiedniej, a nie zawsze równej w sensie materialnym, reprezentacji interesów części składowych państwa federacyjnego

– specyfiki ludności państwa, określonej przez dużą migrację

~ wpływ na przestrzeganie równości materialnej ma gł. wielkość okręgu wyborczego i liczba przypadających na niego mandatów

~ zasada jest spełniona jeśliproporcja wyborców okręgów wyborczych do liczby mandatów wnich obsadzanych jest we wszystkich okręgach taka sama (lub zbliżona)

* okręgi wyborcze nie są nigdy idealnie równe

  1. gwarancje

1) ujęcie wyborcy wyłącznie w 1 spisie wyborczym

– potwierdzeniem jest wykreślenie ze spisu wyborców osoby, która uzyskała zaświadczenie o prawie do głosowania

2) obowiązek osobistego, pisemnego poświadczenia podpisem odbioru karty do głosowania

– uniemożliwia kilkukrotne pobranie karty

  1. 2 sposoby realizacji równości materialnej
  2. zmiana granic okręgów
  3. zmiana ilości mandatów

w wyborach do Sejmu oba, ale do Senatu tylko 1. – nie gwarantuje realizacji

  1. obowiązywanie w polskim prawie wyborczym zasady równości nie jest pełne

* występuje przy wyborach do Sejmu i prezydenckich

* w wyborach do Senatu ogranicza się do równości formalnej

  1. wybory do Senatu

2-etapowy mechanizm określający zarówno:

  • wielkość okręgów wyborczych
  • liczbę mandatów senatorskich w nich obsadzanych

 liczba, wielkość okręgów i liczba obsadzanych mandatów jest powiązana ze strukturą wojewódzką ustawodawca bezpośrednio określił il. mandatów obsadzanych w woj.

  • najwięcej (13) mazowieckie i śląskie, najmniej (3) np. opolskie i lubuskie

w okręgu wyborczym wybiera się 2-4 senatorów, nieliczne woj. stanowią jeden okrąg

 jeśli na obszarze woj. ustanowiony jest więcej niż 1 okrąg, to liczbę senatorów wybieranych w okręgu ustala się przez jednolitą wojewódzką normę przedstawicielstwa

  • dzieli się liczbę mieszkańców woj. przez liczbę senatorów w nim wybieranych

brak obiektywnych mechanizmów określających powszechnie obowiązujące proporcje między liczbą wyborców w okręgu a liczbą wyłanianych senatorów

  • nie gwarantuje to równości materialnej
  1. wybory do Sejmu

realizacja równości materialnej przez umiejętną konstrukcję okręgów wyborczych, gwarantującą we wszystkich okręgach max zbliżoną proporcję liczby mandatów do liczby mieszkańców

 podziału terytorium państwa na okręgi dokonuje się w oparciu o jednolitą normę przedstawicielstwa (obliczaną dla całego terytorium państwa)

  • proporcja między ilością wyborców a ilością mandatów
  • dzieli się liczbę mieszkańców kraju przez ogólną liczbę posłów wybieranych w okręgach wyborczych (460)
  • pozwala na podział na okręgi i ustalenie liczby posłów w nich wybieranych

okrąg wyborczy obejmuje obszar woj. lub jego część, a jego granice nie powinny naruszać granic powiatów i miast na prawach powiatu

  • okręgi mają charakter wielomandatowy – wybiera się min 7 posłów

 ogranicza to dowolność w tworzeniu okręgów i gwarantuje przestrzeganie zasady równości materialnej – równa siła głosu

niekorzystny wpływ klauzul zaporowych, ale wymaga tego zasada racjonalności pracy parlamentu

  1. wybory prezydenckie

 realizacja równości materialnej wynika z faktu, że obsadzany jest 1 mandat, a okręgiem wyborczym jest terytorium całej Polski

  1. wg TK zasada równości dot. całego procesu wyborczego

* od zgłaszania kandydatów po stwierdzenie ważności

* możliwe są jednak odstępstwa np. brak konieczności rejestracji list w pozostałych okręgach, gdy udało się to uczynić w ½ okręgów

  1. Zasada bezpośredniości wyborów i jej gwarancje*

~ uwzględniona przez Konstytucję jako jedne z przymiotników określających wybory do Sejmu, Senatu i na urząd Prezydenta

  1. wymóg ukształtowania procesu wyborczego, w którym zagwarantowane jest prawo każdego wyborcy do wskazania swojego przedstawiciela * wybory jednostopniowe (bez pośrednictwa elektorów) * oddawanie głosu na konkretnego preferowanego kandydata 2. wymóg wyłącznie osobistego uczestnictwa każdego wyborcy w wykonywaniu przyznanych mu praw wyborczych (w znaczeniu podmiotowym) – zasady bezpośredniości nie narusza głosowanie przez pośrednika, czy też przez Internet, gdyż zasada ta tego nie dotyczy ważne jest, że wyborca osobiście dokonuje wyboru, a nie w jaki sposób to robi
  2. gwarancje – konieczne jest osobiste stawiennictwo w lokalu komisji wyborczej w celu oddania głosu

potwierdzanie wydania karty do głosowania podpisem – wymóg osobistego oddania głosu przez wyborcę

* pomoc niepełnosprawnemu (wyłączenie członków komisji i mężów zaufania) – wskazanie oddawanym głosem konkretnego kandydata Prezydenckie – na jednego z kandydatów Senat – na najwyżej tylu kandydatów ilu senatorów jest wybieranych w okręgu Sejm – metoda głosowania preferencyjnego (imiennego) * oddanie głosu na listę poprzez wyrażenie poparcia dla jednego z kandydatów znajdujących się na tej liście

nie jest to tzw. głosowanie na listy zamknięte– polegające na oddawaniu głosu na całą listę, a mandaty są rozdzielane wg kolejności umieszczenia kandydata na liście * pierwszeństwo dla wskazanego kandydata w otrzymaniu mandatu

* mimo okręgów wielomandatowych wyborca dysponuje 1 głosem

~ zlikwidowanie tzw. list ogólnopolskich

  • rywalizacja o mandaty poselskie następowała dwuetapowo
  • znaczna część mandatów była rozdzielana w wielomandatowych okręgach wyborczych pomiędzy tzw. listy okręgowe
  • reszta mandatów przypadły na listy ogólnopolskie, na które wyborca bezpośrednio nie głosował, o tym ile mandatów otrzymywały poszczególne takie listy decydowało poparcie udzielone listom okręgowym zgłoszonym przez ten sam komitet wyborczy
  • gwarantowało uzyskanie mandatów przez czołowych kandydatów poszczególnych komitetów wyborczych, nawet w braku bezpośredniego poparcia
  1. Zasada tajności głosowania i jej gwarancje*
  2. 1. odnosi się tylko do jednej z faz postępowania wyborczego tzn. głosowania tylko tajny sposób oddania głosu spełnia wymogi paostwa praworządnego * gwarantuje on wyborcy, że nikomu poza nim samym nie będzie znana treść jego decyzji wyborczej * chroni to wyborcę przed jakimikolwiek skutkami pozytywnymi lub negatywnymi
  3. konstytucja wymienia tajnośd głosowania jako zasadę określającą wszystkie rodzaje wyborów 4. gwarancje – w postanowieniach ordynacji wyborczych zorganizowanie w lokalach obwodowych komisji wyborczych miejsc (pomieszczeń) zapewniających tajność głosowania – przepisy określające wymogi technicznejakim muszą odpowiadać karty do głosowania – przepisy formułujące warunki gromadzenia i przechowywania kart 5. Tajnośd głosowania jest zasadą rodzącą określone w ustawie obowiązki po stronie organów przygotowujących i przeprowadzających wybory * dla obywateli zasada ta ma charakter przywileju granicę dowolności stanowi jedynie zakaz agitacji w lokalu wyborczym

– nieudanie się do pomieszczenia zapewniającego tajność głosowania jak i wrzucenie karty do urny w sposób inny niż opisany w ustawie nie mogą być przesłanką uznania głosu za nieważny – potencjalną sankcją wniesienie protestu wyborczego związanego z zarzutem naruszenia przepisów Ordynacji dotyczących głosowania

  1. Systemy wyborcze

– w szerszym znaczeniu – całokształt zasad determinujących wybory do danego organu tj. ogół regulacji dot. prawa wyborczego

– w ścisłym znaczeniu – treść reguł określających sposób ustalania wyników wyborów tj. przeliczania głosów na mandaty

VI.1. System większościowy – istota, rodzaje, wady i zalety*

  1. historycznie wcześniejszy
  2. w okręgach gł. jednomandatowych + wielomandatowych

cel wyłonienie większości, zwycięscy

  1. mandat zdobywa kandydat w okręgu jednomandatowym lub kandydaci, czy też listy w okręgu wielomandatowym, którzy uzyskają większośd oddanych głosów
  2. wiele odmian, najważniejsze:
  3. a) system większości zwykłej – do zdobycia mandatu konieczne jest uzyskania przez kandydata/listę największej liczby głosów spośród wszystkich rywalizujących

* zwyciężyć może kandydat/lista, która wcale nie uzyskała poparcia rzeczywistej większości wyborców danego okręgu wyborczego

* wybory do Senatu RP (ale okręgi są 1,2,3 i 4 mandatowe)

  1. b) system większości bezwzględnej – do uzyskania mandatu konieczne jest uzyskania przez kandydata/listę więcej niż połowę wszystkich ważnie oddanych głosów

* większość bezwzględna = liczba, większa od połowy liczby oddanych głosów, a jednocześnie tej połowie najbliższa (błędnie definiowana jako 50% + 1 głos)

* często wymaga II tury [różne modele i liczba dopuszczonych]

* wybory Prezydenta RP

  1. zalety:

– realizacja zasady bezpośredniości (głosowanie na konkretną osobę)

– zwiększa szanse silnych partii – preferuje dominującą większość

– mniejsza liczba partii w parlamencie – mniejsze rozdrobnienie

– stabilny rząd – możliwy niekolizyjny, ale mniej reprezentatywny

– lepszy z punktu widzenia mandatu wolnego – mniejsza zależność od partii

  1. wady

– zmarnowany głos, oddany na kandydatka, który nie zwyciężył

– nie oddaje w pełni poglądów politycznych – gorzej legitymizuje proces wyborczy

– konieczność II tury w przypadku systemu większości bezwzględnej

– wrażliwy na terytorialne skupienie

– umożliwia zbyt duży wpływ elit wyborców (tzw. selektorat)

VI.2. System proporcjonalny – istota, wady i zalety*

  1. rozdzielenie mandatów pomiędzy listy kandydatów proporcjonalnie do liczby uzyskanych głosów
  2. muszą być spełnione 3 przesłanki

1) tylko wielomandatowe okręgi wyborcze

2) zasada rywalizacji pomiędzy listami kandydatów (a nie pojedynczymi osobami)

3) określenie metody przeliczania liczby otrzymanych głosów na liczbę uzyskanych w wyniku wyborów mandatów

* nie wystarczy prosta proporcja matematyczna – systemy proporcjonalne różnicuje gł. mechanizm dokonywania obliczeń wyniku wyborów (np. d’Hondta, Sainte-Lague)

cel ma jak najwierniej odzwierciedlić preferencje społeczeństwa w składzie parlamentu

* wybory do Sejmu RP – system przeliczania d’Hondta

  1. zalety:

– większe szanse mniejszych, słabszych partii

– nie marnowanie głosów – mała deformacja woli wyborców

– nakierowanie na odzwierciedlenie w wyborach politycznego układu sił

  1. wady:

– rozdrobnienie w ciele przedstawicielskim

* często stosuje się minimalne progi procentowe (tzw. progi wyborcze, klauzule zaporowe), w RP: 5% dla partii oraz 8% dla koalicji partyjnych

– słabszy i mniej stabilny rząd (konieczne koalicje)

– głosowanie na listy, a nie konkretne osoby (słabiej spełnia zasadę bezpośredniości)

– prowadzi do demokracji partyjnej –miejsce w parlamencie dużo bardziej zależy od władz partii

– zagraża wprowadzeniem „mandatu partyjnego”

VI.3. Inne czynniki kształtujące wybory*

– stopień koncentracji władzy / dominacja egzekutywy / monizm-dualizm egzekutywy

– system partyjny / konformacyjny-kompromisowy model współdziałania grup politycznych

– unitarna-federacyjna struktura

– kształt sądownictwa konstytucyjnego

VII. System obowiązujący w Polsce

VII.1. Procedura ustalania wyników wyborów do Sejmu i Senatu

  1. Konstytucja (art. 96 ust.2) przesądza proporcjonalny charakter wyborów do Sejmu
  2. mandaty poselskie zostają proporcjonalni rozdzielone pomiędzy okręgowe listy kandydatów wg tzw. systemu d’Hondta– metoda stosowana do podziału mandatów w proporcjonalnych systemach wyborczych z listami kandydatów(nazwa od nazwiska belgijskiego matematyka Victora d’Hondta)

– stosowana też w wyborach samorządowych (do rad gmin powyżej 20 tys. mieszkańców, rad powiatów oraz sejmików województw)

  1. zasada działania:

przyznawanie mandatów listom kandydatów:

  1. dzielenie liczby głosów uzyskanych przez poszczególne listy kandydatów kolejno przez liczby naturalne (1,2,3,4…)
  2. uzyskane ilorazy uszeregowuje się wg kolejności (w liczbie odpowiadającej ilości pozostających do obsadzenia okręgu mandatów)
  3. każdej z list przyznaje się odpowiednio tyle mandatów, ile przypada na nią największych ilorazów

wskazanie konkretnych kandydatów z list, którym przypadną mandaty:

  1. decyduje liczba głosów jaką otrzymał kandydat
  2. większa liczna obwodów głosowania, w których jeden z kandydatów uzyskał więcej głosów
  3. losowanie przez przewodniczącego OKW
  4. jeżeli kilka list uzyskało ilorazy równe ostatniej liczbie z liczb uszeregowanych w podany sposób, a list tych jest więcej niż mandatów do rozdzielenia: a. pierwszeństwo mają listy w kolejności ogólnej liczby oddanych na nie głosów
  5. o pierwszeństwie rozstrzyga liczba obwodów głosowania, w których na daną listę oddano większą liczbę głosów.

~ uchodzi za dogodną dla ugrupowań o dużym poparciu, powodując nawet ich „nadreprezentację” w parlamencie

  1. instytucja tzw. klauzul zaporowych (minimalny próg procentowy) a) w podziale mandatów w okręgach wyborczych mogą uczestniczyć tylko okręgowe listy kandydatów tych komitetów, których listy otrzymały min. 5 % ważnych głosów
  2. b) w przypadku okręgowych list kandydatów zgłoszonych przez koalicyjne komitety wyborcze próg wynosi 8%
  3. Ordynacja wyborcza przewiduje, że wybory do Senatu oparte są na zasadzie większości zwykłej

*za wybranych do tej Izby w okręgu wyborczym uważa się kandydatów, którzy otrzymali kolejno najwięcej oddanych głosów ważnych

* w okręgach 2,3,4-mandatowych odpowiednio 2,3,4 kandydatów

* jeśli z powodu równej liczny głosów uprawnionych do uzyskania mandatów jest więcej niż mandatów do rozdzielenia – o pierwszeństwie decyduje:

  1. zwycięstwo danego kandydata w większej liczbie obwodów
  2. losowanie przewodniczącego okręgowej kw

VII.2. Wygaśnięcie mandatu posła i senatora

  1. przesłanki wygaśnięcia mandatu p/s precyzuje Ordynacja wyborcza do Sejmu RP i Senatu RP:

1) utrata prawa wybieralności;

2) pozbawienie mandatu prawomocnym orzeczeniem Trybunału Stanu;

3) zrzeczenie się mandatu (odmowa złożenia ślubowania = zrzeczenie)

4) śmierć posła;

5) stwierdzenie nieważności wyboru

6) zajmowanie w dniu wyborów stanowiska lub funkcji, których stosownie do przepisów Konstytucji albo ustaw nie można łączyć z mandatem p/s, jeżeli nie złoży on MSejmu/ Senatu, w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia przez PKW wyników wyborów oświadczenia o złożeniu rezygnacji z zajmowanego stanowiska lub pełnionej funkcji.

7) powołanie w toku kadencji na stanowisko lub powierzenia funkcji, których stosownie do przepisów Konstytucji albo ustaw nie można łączyć ze sprawowaniem mandatu

8) wybór w toku kadencji na posła do Parlamentu Europejskiego;

9) sprawowania przez p/s albo powołania go na stanowisko lub funkcję:

  1. a) radnego rady gminy, rady powiatu lub sejmiku województwa,
  2. b) w zarządzie powiatu, zarządzie województwa lub zarządzie związku komunalnego,
  3. c) wójta lub burmistrza (prezydenta miasta).

w wypadku 6-9 następuje z dniem powołania/wybrania

  1. wygaśnięcie mandatu stwierdza M Sejmu/Senatu w drodze postanowienia i ogłasza się w „MP” oraz doręcza niezwłocznie PKWwymagane jest uzupełnienie składu izby

VII.3. Procedura uzupełniania składu Sejmu i Senatu w trakcie kadencji Izb

  1. wygaśnięcie mandatu poselskiego

nie przeprowadza się wyborów uzupełniających

– w miejsce ustępującego wstępuje kolejny kandydat z listy, z której mandat otrzymał poprzedni poseł – zawiadamia o tym MS na podstawie informacji PKW

– posłem zostaje kandydat, który w wyborach otrzymał kolejno największą liczbę głosów

– przy równej liczbie głosów o pierwszeństwie decyduje kolejność umieszczenia kandydata na danej liście okręgowej

kandydat może zrzec się pierwszeństwa do obsadzenia mandatu na rzecz kandydata z tej samej listy, który uzyskał kolejno największą liczbę głosów. Oświadczenie o ustąpieniu pierwszeństwa powinno być złożone MS w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o przysługującym mu pierwszeństwie do mandatu

  1. wygaśnięcie mandatu senatora

Prezydent zarządza w terminie 3 m-c od dnia stwierdzenia wygaśnięcia mandatu – wyborów uzupełniających na zasadach identycznych, jak wybory „właściwe”

– postanowienie Prezydenta PKW podaje do wiadomości publicznej, w formie obwieszczenia, na obszarze okręgu wyborczego, w którym wybory mają być przeprowadzone

– zasięg terytorialny obejmuje tylko okręg wyborczy, z którego pochodzi wakujący mandat

– głosowanie tylko na terytorium kraju

– wyborów uzupełniających nie przeprowadza się w okresie6 m-c przed dniem, w którym upływa termin zarządzenia wyborów do Sejmu

VIII. Gwarancje praworządności wyborów i ich weryfikacja

VIII.1. Rejestracja kandydatów do Sejmu, Senatu i na urząd Prezydenta

  1. od rejestracji uzależnione jest uczestnictwo kandydatów i komitetów wyborczych w ścisłej kampanii wyborczej, oraz walka o uzyskanie mandatów poselskich, senatorskich i prezydenckiego

2.Kandydatów na posłów i senatorów zgłaszają wyborcy i partie polityczne, a kandydatów na Prezydenta 100 tyś. obywateli

~ do działania w imieniu wyborców lub partii politycznych dział upoważnione są komitety wyborcze

3.Kandydaci mogą byd zarejestrowani dopiero po uzyskaniu poparcia wyborców

– uzależnienie rejestracji kandydatów na Prezydenta, posłów i senatorów od uzyskania przez nich pewnego minimalnego poparcia stanowi rodzaj ich wstępnej weryfikacji

~ każdy wyborca może udzielić poparcia dowolnej liczbie kandydatów i list

  1. PKWprzyjmuje zgłoszenie i rejestruje kandydatów na urząd Prezydenta

 zgłoszenia kandydata w PKW dokonuje komitet wyborczy powołany przez min 15 os., który musi wcześniej zostać zarejestrowany przez PKW

 elementy zgłoszenia kandydata na Prezydenta RP

– dane osobowe kandydata (imię, nazwisko, wiek, wykształcenie, zawód)

– nazwa komitetu wyborczego + imię, nazwisko i adres pełnomocnika i pełnomocnika finansowego

wykaz co najmniej 100 tyś.wyborców popierających zgłoszenie

 pod formalnym zgłoszeniem kandydat składa PKW zgodę na kandydowanie i oświadczenie lustracyjne

– oświadczenie niezwłocznie przesyłane do sądu okręgowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania kandydata – sąd wszczyna z urzędu postępowanie lustracyjne

 w przypadku stwierdzenia przez PKW wad zgłoszenia – wzywa pełnomocnika komitetu do ich usunięcia

od decyzji PKW (nakazujące usunięcie wad, odmawiającej zarejestrowania kandydata, lub wcześniej komitetu) przysługuje pełnomocnikowi komitetu skarga do SN– ostatecznie rozstrzyga

  1. Okręgowe KWprzyjmują zgłoszenie i rejestrują okręgowe listy kandydatów na posłów i na senatorów

 elementy zgłoszenia listy kandydatów w wyborach do Sejmu

dane kandydatów (imię, nazwisko, zawód, miejsce zamieszkania)

oświadczenie o liczbie podpisów wyborów popierających listę wraz z wykazem podpisów [min. 5000 wyborców z danego okręgu]

zwolnienie z obowiązku komitetów, które zarejestrowały listy kandydatów w co najmniej ½ okręgów wyborczychw kolejnych mogą rejestrować listy bez konieczności poparcia wyborców dla tych list

  • dołączają tylko odpowiednie zaświadczenie PKW

– pisemna zgoda kandydata na kandydowanie

– oświadczenie kandydata mówiące czy był pracownikiem, lub współpracownikiem organów bezpieczeństwa państwa w 1944-1990

komitet może zgłosić w każdym okręgu 1 okręgową listę kandydatów na posłów

w wyborach do Senatu

– zasadniczo te same elementy

– komitet wyborczy może zgłosić max tylu kandydatów ile przypada mandatów w danym okręgu

– przy zgłoszeniu każdego z kandydatów należy dołączyć odrębne listy poparcia min 3000 wyborców stale zamieszkałych w okręgu, w którym kandydat ma zamiar kandydować

w przypadku stwierdzenia wad w zgłoszeniu komicja wzywa komitet wyborczy do ich usunięcia w terminie 3 dni

– jeśli nie zostaną usunięte odmawia rejestracji listy w części, lub w całości, lub rejestracji kandydata na senatora

– pełnomocnikowi komitetu przysługuje odwołanie od decyzji do PKW, a jej decyzja ma charakter ostateczny

VIII.2. Weryfikacja ważności wyborów parlamentarnych i prezydenckich

  1. 3 rodzaje systemów weryfikacji ważności wyborów a. weryfikacja parlamentarna – najstarszy, kontrolę przeprowadza organ przedstawicielski

* 1x w czasie rewolucji francuskiej Zgromadzenie Narodowe // (iudex in causa sua)

  1. weryfikacja jurysdykcyjna – kompetencje do kontroli posiadają sądy, lub organy o charakterze sądowym

* 1x w GB w 1868 // źródło w podziale władzy i niezawisłych sądach

  1. system mieszany

* np. do Bundestagu – ważność stwierdza on sam, ale instancją odwoławczą jest Związkowy Trybunał Konstytucyjny

  1. w RP weryfikację ważności wyborów parlamentarnych i prezydenckich przeprowadza niezależny organ władzy sądowniczej tj. SN
  2. wybory do Sejmu i Senatu

* rozstrzygnięcie o ważności wyborów poprzedzone przedstawieniem przez PKW sprawozdania z wyborów i wydaniem przez SN opinii w efekcie rozpatrzenia protestów wyborczych

* w składzie: Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych

* SN rozstrzyga nie później niż w 90 dniu od dnia głosowania o ważności wyborów, oraz ważności wyboru posła, lub senatora, przeciwko któremu wniesiono protest

* uchwała przedstawiona Prezydentowi, M Sejmu i Senatu, PKW i ogłoszona w Dz.U.

* SN może stwierdzić nieważność wyborów w całości, lub w odniesieniu do konkretnych posłów, lub senatorówkonieczność określenia mandatów, które uległy wygaśnięciu i zarządzenie przez Prezydenta RP ponownych wyborów

  1. wybory prezydenckie

* do nowelizacji ustawy o wyborze Prezydenta 1995r. przeprowadzało Zgromadzenie Narodowe

* rozstrzygnięcie podjęte przez SN w formie uchwały na podstawie sprawozdania z wyborów przedstawionego przez PKW, oraz po wcześniejszym rozpatrzeniu przez SN protestów wyborczych nie później niż w 30 dniu po podaniu wyników wyborów do wiadomości publicznej przez PKW

* uchwała przedstawiona M Sejmu, PKW i ogłoszona w Dz.U.

* MS zarządza nowe wybory najpóźniej w ciągu 5 dni od ogłoszenia uchwały SN o nieważności wyborów w Dz.U.

VIII.3. Protest wyborczy w wyborach parlamentarnych i prezydenckich i procedura jego rozpatrywania

  1. wyborcy mają prawo wnoszenia protestów wyborczych w wyborach parlamentarnych:
  2. a) ograniczone przedmiotowo – podstawą protestów mogą być jedynie: * popełnienie przestępstwa przeciwko wyborom * naruszenie Ordynacjiwyborczej dot. wyłącznie określonych momentów w procesie wyborczym tj.: głosowania + ustalania wynikówgłosowania oraz wynikówwyborów
  3. b) ograniczone podmiotowo ogół wyborców może wnieść jedynie protesty:

* uzasadniane popełnieniem przestępstwa przeciw wyborom

* uzasadnione naruszeniem przez PKW przepisów Ordynacjidot. ustalania wyników głosowania i wyników wyborów do Sejmu i Senatu

w przypadku protestów przeciwko ważności wyborów w okręgu lub przeciwko ważności wyboru p/s prawo do ich wnoszenia przysługuje tylko wyborcom, których nazwisko było umieszczone w spisie wyborców w tym okręgu w dniu głosowania

prawo do wnoszenia protestów wyborczych przysługuje pełnomocnikom komitetów wyborczych i przewodniczącemu właściwej komisji wyborczej

  1. c) ograniczone czasowo – może być wniesiony do SNw terminie 7 dniod ogłoszenia wynikówprzez PKWw Dz.U.

wymagana forma pisemna, SN rozpatruje w składzie 3 sędziów

  1. protesty wyborcze w wyborach prezydenckich:
  2. a) ograniczone przedmiotowo – mogą być wnoszone z powodu:

* naruszenia przepisów ustawyo wyborze Prezydenta

* przestępstwa przeciwko wyborom w przypadku, jeśli to naruszenie lub przestępstwo miało wpływ na wynik

  1. b) ograniczone podmiotowo – prawo do wnoszenia protestów przysługuje:

* wyborcom, którzy w dniu wyborów byli umieszczeni w spisie wyborców w jednym z obwodów głosowania

* komitetom wyborczym kandydatów

* komisjom wyborczym

  1. c) ograniczone czasowo – forma pisemna, nie później niż w ciągu 3 dniod podania wyników wyborów do publicznej wiadomości przez PKW
  2. Okręgi wyborcze
  3. W celu przeprowadzenia wyborów do Sejmu tworzy się wielomandatowe okręgi wyborcze * w okręgu wyborczym wybiera się co najmniej 7 posłów * okręg wyborczy obejmuje obszar województwa lub jego część, granice okręgu wyborczego nie mogą naruszać granic wchodzących w jego skład powiatów i miast na prawach powiatu.
  4. W celu przeprowadzenia wyborów do Senatu tworzy się na obszarze poszczególnych województw okręgi wyborcze * w okręgu wyborczym wybiera się od 2 do 4 senatorów * granice okręgu wyborczego nie mogą naruszać granic okręgów wyborczych utworzonych dla wyborów do Sejmu.
  5. Instytucje jednoosobowe: Prezydent, oraz wójtowie gmin, burmistrzowie i prezydenci miast nie są wybierani w okręgach wyborczych * można przyjąć zwyczajowo, że okręgiem, w którym dokonuje się wyboru Prezydenta RP jest obszar całej Rzeczypospolitej Polskiej, zaś w przypadku wójta/burmistrza/prezydenta miasta jest to gmina lub miasto, w którym wybierana jest osoba.
  6. w skład obwodów wchodzą okręgi wyborcze a) tworzone na zasadzie terytorialnej – przez rady gmin, obejmują 500 – 3000 mieszkańców (wyjątkowo < 500) b) zamknięte – w szpitalach i zakładach opieki społecznej (min 50 wyborców) – w zakładach karnych i aresztach śledczych c) na polskich statkach morskich minimum 15 wyborców – możliwość przekazania okręgowej kw wyników d) dla obywateli polskich przebywających za granicą – w drodze rozporządzenia MSZ – w polskich placówkach dyplomatycznych i konsularnych
  1. Formy demokracji bezpośredniej

demokracja bezpośrednia – zakłada, że władza sprawowana jest osobiście przez ogół uprawnionych do tego obywateli (suweren wyraża swoją wolę osobiście)

* w Atenach w V pne – władzę sprawuje zgromadzenie ludowe ludzi wolnych (ecclesia)

* w starożytnym Rzymie – conciliumplebis podejmuje decyzje jako plebiscitum

* wsparcie w doktrynie JJ. Rousseau

* w nowożytności w Szwajcarii i Koloniach Brytyjskich w Ameryce

zalety:

* rozstrzygnięcia zapadłe w taki sposób są najbardziej demokratycznie legitymowane

* sprzyja edukacji społecznej

* wzrost świadomości społ. w sferze odpowiedzialności za bieg spraw publicznych

wady:

* trudna do stosowania w dużych państwach – powszechnie stosowana jest jednak demokracja przedstawicielska – ogół obywateli upoważnia swoich reprezentantów do sprawowania władzy w ich imieniu

* zawodna w sprawach skomplikowanych

* kosztowna

– instytucje demokracji bezpośredniej:

  1. zgromadzenie ludowe

– spotkanie ogółu ludności uprawnionej do podejmowania decyzji w ramach sprawowania władzy

– Landsgemeinde w 2-óch małych kantonach Szwajcarii, twonmeeting w niewielkich gminach USA, parishmeeting w niewielkich gminach Anglii i Walii

  1. referendum i jego szczególna forma – plebiscyt

– plebiscyt rozumiany jest jako:

1) synonim referendum

2) powszechne głosowanie dla wyrażenia zaufania obywateli dla osób sprawujących władzę, choć formalnie jegoprzedmiotem jest akt prawny

3) instytucja prawa m-nar. publicznego – wyrażenie stosunku ludności do zmiany statusu prawnego części lub całości terytorium państwa

  1. inicjatywa ludowa
  2. weto ludowe

– polega na przyznaniu prawnie określonej grupie obywateli prawa do sprzeciwu wobec aktu prawodawczego ustanowionego przez uprawniony organ państwowy i żądania przeprowadzenia w tej sprawie referendum

– 1x w Szwajcarii w XIX

  1. konsultacje społeczne

– prawnie niewiążąca moc i stosunkowo luźna forma dająca sposobność do przedstawiania przez uczestników własnych uwag, postulatów, propozycji

– organy zarządzające konsultacje swobodnie interpretują ich wynik

  1. recall (w niektórych stanach USA)

– prawo do odwoływania urzędników pochodzących z wyborów powszechnych

  1. Referendum

polega na możliwości wyrażenia swojego stanowiska w określonej sprawie w głosowaniu, przez ogół uprawnionych do tego obywateli

* pierwsze w XVIII dot. uchwalenia konstytucji niektórych stanów w USA i jakobińskiej

  1. problem zakresu spraw poddanych pod głosowanie

– wg Rousseau – wszystkie

– obecnie wprowadzono ograniczenia przedmiotowe

* zwolennicy – w sposób najbardziej demokratyczny rozwiązuje problemy nawet te aksjologiczne np. dot. aborcji

* przeciwnicy – a sprawach aksjologicznych nie może rozstrzygać większość, a niektóre sprawy zwł. dot. praw człowieka mają charakter autonomiczny – są ponadkonstytucyjne + większość też nie może decydować mniejszości

~ spór na płaszczyźnie aksjologicznej – konstytucja nie wprowadza formalnych zakazów tzw. norm wieczystych, które są niezmienna (jak np. Niemcy)

~ na płaszczyźnie technicznej – problem poddawania spraw zbyt skomplikowanych

  1. wiążący charakter dla władzy publicznej

– referendum ma sens tylko gdy ma char. wiążący

– problem ustalenia większości, wymogu i progu frekwencji

~ przeciwnicy – utrudnia posługiwanie się

~ zwolennicy – konieczny jest ciężar legitymizacji

  1. problem wykonania referendum – tj. znaczenia wiążącego charakteru

– samo w sobie nie jest źródłem prawa, musi być dopiero wdrożone

  1. w RP prawo do udziału ma:

-tylko obywatel polski

– który najpóźniej w dniu głosowania ukończył 18 lat

– nie został prawomocnym orzeczeniem sądu ubezwłasnowolniony, lub

– pozbawiony praw publiczny, lub wyborczych

I.1. Referendum w sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa

  1. art. 125.sprawy o szczególnym znaczeniu dla paostwa * podmiot decydujący o zarządzeniu decyduje o celowości poddania określonej kwestii pod głosowanie powszechne * poniekąd ocena głosujących przez frekwencję
  2. charakter fakultatywny – przeprowadzenie możliwe, ale nie konieczne
  3. kompetencje do zarządzenia 1. Sejmuchwałabezwzględną większością głosów w obecności co najmniej ½ulp 2. Prezydent (nie wymaga podpisu Prezesa RM) za zgodą Senatuwyrażoną bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej postanowienie (Senat ma 14 dni)

~ ogłaszane w Dz.U. przeprowadza się max w 90 dniuod ogłoszenia uchwały / postanowienia 4. wniosek o zarządzenie referendum: (nie ma charakteru wiążącego) 1. Senat 2. RM 3. Grupa co najmniej 500 tyś. Obywateli 4. Posłowieco najmniej 69, Prezydium Sejmu, lub komisja sejmowa

  1. zakres przedmiotowy wniosku składanego przez obywateli nie może dotyczyd 1. Wydatków i dochodów (zwł. podatków i innych danin publicznych) 2. Obronności państwa 3. Amnestii
  2. organ zarządzający referendum ustala treśd pytao bądź wariantów rozwiązao 7. referendum wyznacza sięna dzieo wolny od pracy (2-dniowe w dzień wolny i poprzedzający) 8.wynik – jest wiążący, jeśli wzięła udział więcej niż ½ uprawnionych do głosowania

* konieczne jest precyzyjne i jednoznaczne określenie sprawy poddanej pod głosowanie

  1. rozstrzygnięcie – gdy na pytanie oddano większość ważnych głosów pozytywnych lub negatywnych, gdy na jeden z wariantów rozwiązań oddano najwięcej ważnych głosów
  2. obowiązek podjęcia przez właściwe organy paostwowe

max 60 dni od ogłoszenia uchwały SN o ważności referendum

– czynności w celu realizacji wyniku referendum poprzez wydanie aktów normatywnych lub podjęcie innych decyzji (samo ref. nie wywołuje bowiem przeobrażeń w sferze prawnej) I.2. Referendum wyrażające zgodę na ratyfikację umowy międzynarodowej przekazującej kompetencje

  1. art. 90 ust.1 – przedmiotem referendum ogólnokrajowego może byd kwestia wyrażenia zgody na ratyfikację przez Prezydenta umowy m-nar, na podstawie której RP przekazuje organizacji m-nar lub organowi m-nar kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach
  2. 2. forma zgody na taką ratyfikację

*Sejmw formie uchwałybezwzględnąwiększościąw obecności min ½ ulp podejmuje decyzję o wyborze 1 z 2-óch możliwych sposobów wyrażenia zgody na ratyfikację: a) w drodze ustawy uchwalanej przez Sejm i Senat większością 2/3 (w każdej z izb)

– przy braku większości umowa nie może być ratyfikowana, ale można ponownie wnieść projekt ustawy wyrażającej zgodę na ratyfikację

  1. b) w drodze referendum
  2. referendum zarządza Sejm lub Prezydent za zgodą Senatu (uchwała Sejmu w przedmiocie formy wyrażenia zgody na ratyfikację nie wywołuje skutku w postaci zarządzenia referendum)

zarządzają te same organy co ref. ws. o szczególnym znaczeniu dla państwa

– gdy zarządza Sejmwyłączna możliwość złożenia wniosku z własnej inicjatywy

* Posłowie co najmniej 69, Prezydium Sejmu, lub komisja sejmowa 4. wynik jest wiążący, jeśli wzięła udział więcej niż ½ uprawnionych do głosowania jeśli niewiążące Sejm może ponownie podjąć uchwałę ws. wyboru trybu wyrażenia zgody na ratyfikację 5. rozstrzygnięcie – gdy na pytanie oddano większość ważnych głosów pozytywnych lub negatywnych – pozytywnePrezydent uzyskuje zgodę na ratyfikację – negatywnePrezydent nie uzyskuje zgody (umowa nie może być ratyfikowana)

  1. ważnośd w ciągu 60 dni stwierdza SN

~ problem – czy jeżeli Sejm wybierze 1 tryb i się nie powiedzie, to czy można skorzystać z 2

* szkoła restrykcyjna – gdy referendum jest wiążące to zamyka drogę

* wykładnia rozszerzająca – możliwy jest 2 tryb

~ problem przekazania kompetencji – w przypadku UE faktycznie nie wiadomo do końca jakie kompetencje przekazano, a wykładnia ETS jest rozszerzająca

I.3. Referendum zatwierdzające ustawę o zmianie Konstytucji

  1. art. 235 – referendum zatwierdzające ustawę zmieniającą przepisy zamieszczone w Rozdziale I – Rzeczpospolita, II -Wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela XII- Zmiana Konstytucji 2. charakter fakultatywny – przeprowadzenie możliwe, ale nie konieczne
  2. charakter zatwierdzającynajpierw uchwala się zmianę Konstytucji

* uchwalana w jednakowym brzmieniu: 2/3 Sejm i bezwzględną Senat

  1. Inicjatywę ws. przeprowadzenia referendum konstytucyjnego mają podmioty dysponujące prawem inicjatywy zmiany Konstytucji: * 1/5 ustawowej liczby posłów * Senat * Prezydent – max 45 dni od dnia uchwalenia ustawy zmieniającej Konstytucję przez Senat

~ adresatem wnioski jest MS – ma 60 dni na zarządzenie referendum od dnia otrzymania wniosku

  1. pytanie powinno rozpoczynad się„Czy jesteś za przyjęciem zmiany Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., dokonanej ustawą z dnia (tytuł ustawy)?”
  2. wiążący charakter referendum nie zależy od frekwencji 7. ważnośd w ciągu 60 dni stwierdza SN uchwałą ogłoszoną w Dz.U. * MS przedstawia Prezydentowi RP do podpisu ustawę o zmianie Konstytucji * Prezydent podpisuje ustawę w ciągu 21 dni i zarządza jej ogłoszeni w Dz.U.

~ problem kiedy dotyczy wymienionych rozdziałów zwł. gdy przepis dot. pośrednio np. II-instancyjność

* restrykcyjnie – tylko treść rozdziałów (wykładnia językowa)

* rozszerzająco – może dot. przepisów powiązanych lub uszczegółowiających

I.4. Referendum lokalne

forma decydowania wspólnoty samorządowej o sprawach jej dotyczących tzw. sprawy lokalne

~ problem oddzielenia spraw lokalnych od krajowych np. budowa elektrowni atomowej

uregulowane w ustawie, ale ustrojodawca wskazał jedno zagadnienie mogące być przedmiotem

* odwołanie pochodzącego z wyborów bezpośrednich organu samorządu terytorialnego

I.5. Protest przeciwko ważności referendum i procedura jego rozpoznawania

  1. protest ma prawo wnieśd a) każdy uprawniony do udziału (niezależnie czy go brał) * przestępstwo przeciwko referendum * naruszenie przepisów ustawy o referendum ogólnokrajowym przez PKW b) każdy ujęty w spisie okręgów * naruszenie przepisów przez obwodowe komisje ds. referendum lub przez komisarza wyborczego c) przewodniczący komisji obwodowej d) podmiot uprawniony do prowadzenia kampanii referendalnej
  2. protest wnosi się do 7 dni od dnia ogłoszenia wyniku referendum przez PKW w Dz.U. * SN wydaje opinie o zasadności / o niezasadności protestu 3. procedura fakultatywna 4. może byd powtarzana (w przeciwieństwie do stwierdzenia ważności referendum)
  3. Inicjatywa społeczna

II.1. Obywatelska inicjatywa referendalna

  1. zakres przedmiotowy wniosku składanego przez obywateli nie może dotyczyd 1. Wydatków i dochodów (zwł. podatków i innych danin publicznych) 2. Obronności państwa 3. Amnestii
  2. referendum lokalne * inicjatywę mają mieszkańcy jednostki samorządu terytorialnego * w przypadku referendum obligatoryjnego ws. odwołania organów stanowiących samorządu terytorialnego jest to jedyna forma zainicjowania referendum

– w przypadku zgromadzenia wymaganej liczby prawidłowo zebranych podpisów referendum musi zostać przeprowadzone

II.2. Obywatelska inicjatywa ustawodawcza

  1. prawo do przeprowadzenie dla 100 tyś. obywateli posiadających czynne prawo wyborcze do Sejmu
  2. projekt nie może dotyczyd

1) materii gdzie wyłączną inicjatywę posiada RM

– ustawa budżetowa i ustawa o prowizorium budżetowym

– ustawa o zaciągnięciu długu publicznego i o udzieleniu gwarancji finansowych

2) materii co do których Konstytucja odrębnie określa krąg podmiotów mających prawo inicjować

– projekt ustawy o zmianie konstytucji


 

  1. Sejm i Senat w konstytucyjnej strukturze organów państwa
  2. Jako organy władzy publicznej

Konstytucja powierza realizację celów Paostwa Polskiego organom władzy publicznej, poprzez działanie na podstawie i w granicach prawa

* nie wskazuje imiennie osób, a abstrakcyjniejedno-, lub wieloosobowe instytucje publiczne

* są uprawnione do podejmowania w imieniu państwa czynności prawnych ze skutkiem wiążącym dla innych podmiotów Sejm i Senat to organy władzy publicznej w takim znaczeniu

– należą do najważniejszych, konstytucyjnych organów RP

* organy centralne – ich uprawnienia rozciągają się na całe terytorium RP

> prawo występowania przed TK jako uczestnik sporu kompetencyjnego

– oba zgromadzenia wykonują władzę paostwową w zakresie ustawodawstwa

* uprawnienie do regulowania:

– w sposób ogólny i abstrakcyjny wszelkich dziedzin życia społecznego

– stosunków prawnych między os. fizycznymi i innymi podmiotamiprawnymi

– tam, gdzie można się spotkać z rygorem stosowania środków przymusu

  1. Jako organy przedstawicielskie
  2. posiadają legitymację o najpełniej demokratycznym charakterze

* kreacjaw demokratycznych i bezpośrednich wyborach

* Naród sprawuje władzę bezpośrednio, lub przez swoich przedstawicieli, za których uznani zostali expressis verbisposłowie i senatorowie

  1. założona jestpewna przewaga Sejmu i Senatu, co nie przekreśla zasady podziału władzy

* poszczególne władze (dokładniej ich organy) pozostają rozdzielone organizacyjnie i funkcjonalnie

* działać powinny tylko w granicach swoich kompetencji

* ich pozycja powinna być zrównoważonanie chodzi tu o równość, czy równouprawnienie , ale o wyeliminowanie nadrzędności

* nie oznacza to całkowitej wzajemnej niezależności

* podkreślenie przewagi parlamentu to element polskiej tradycji ustrojowej

* preponderancja izb parlamentu, wynikająca z ich szczególnego związku z Narodem, potwierdzona przez zakres ich uprawnień to główna przesłanka sformułowania poglądu o panowaniu w RP systemu parlamentarnego

// ale silnie zmodyfikowanego w porównaniu do klasycznych wzorów

  1. pluralizm polityczny parlamentu

* zasiadają w nim osoby reprezentujące odmienne poglądy

* głowa państwa jako organ jednoosobowy symbolizuje natomiast pewną jedność, wspólnotę

* tylko izby parlamentarne jako wieloosobowe mogą odzwierciedlać faktyczny pluralizm społeczeństwa

III. Jako izby parlamentu

  1. definicja i rodzaje parlamentów

* za parlament lub jego izbę uznawany jest organ państwowy, który:

  1. ma charakter kolegialny – z reguły ciało o dużej liczebności (nawet kilkaset os.)
  2. stanowi reprezentację społeczeństwa – pośredni, lub bezpośredni wybór w demokratycznych wyborach
  3. bierze udział w sprawowaniu władzy państwowej – co najmniej przez wiążący udział w uchwalaniu norm prawnych o randze ustawowej
  4. obraduje jawnie
  5. członkowiecieszą sięszczególnym statusem prawnym (immunitet)

* współcześnie parlamenty posiadają właściwie monopol w sprawowaniu f. ustawodawczej

* najbardziej znany jest podział na jedno- i dwuizbowe (bikameralne)wtedy składa się z 2-óch odrębnych zgromadzeń (izb) zasadniczo obradujących i działających osobno

– konieczne jest odrębne rozpatrzenie sprawy przez obie izby

– ich rola i kompetencje nie muszą być w pełni tożsame

– pojęcia izby wyższej i niższej są historyczne

* zgodnie z konstytucją Sejm uchwala ustawy i jest on w tym zakresie instytucją rozstrzygającą

* nie może dojść do uchwalenia ustawy bez pozytywnego głosowania dla projektu w Sejmie

* obie izby parlamentu biorą nierówny udział w stanowieniu ustaw

  1. Senat jako druga izba parlamentu

* ze względu na zakres uprawnień i relacje między izbami wyróżnia się modele:

  1. dwuizbowość egalitarna model równorzędnej pozycji obu izb

każdy akt skierowany przez parlament na zewnątrz (zwł. ustawa) jest wyrazem woli całości

żadna z izb nie może przy ich formułowaniu narzucić drugiej swojego stanowiska

– dla uchwalenia ustawy potrzeba zgodnych uchwał obu zgromadzeń

  1. dwuizbowość niepełna („ułomna”) – model nierównorzędnej pozycji obu izb

– jedna z izb ma pozycję uprzywilejowaną, dominującą wyrazem tego:

– np. udzielenie jej w pewnych istotnych dziedzinach aktywności parlamentu wyłączności kompetencji i wyeliminowanie w tych sprawach udziału drugiej izby (np. kontrola rządu)

– przyznanie możliwości podjęcia ostatecznej decyzji w razie różnicy stanowisk w określonej kwestii – prawo przeforsowania własnego poglądu wbrew woli drugiej części parlamentu

– // póki działania „słabszej” izby nie mają tylko charakteru doradczo-opiniodawczego nadal jest uważana za element parlamentu

* kompetencje Senatu wykraczają poza ramy doradztwa czy wyrażania opinii

– potwierdzają to uprawnienia w zakresie zmian Konstytucji

obsadzania niektórych najwyższych stanowisk w państwie

w tych dziedzinach ma on samodzielną pozycję

* udział w ustawodawstwie niewiele odbiega od konstrukcji obligatoryjnej konsultacji, bo Sejm może odrzucić propozycje Senatu w sposób stosunkowo łatwy

– uchwały Senatu w tej materii nie są tylko niezobowiązującą sugestią, lub formą opinii

  1. problem zasadności istnienia dwuizbowego parlamentu w Polsce

* klasyczna idea podziału władzy zakłada konieczność dodatkowego, wewnętrznego rozdzielenia uprawnień w ramach poszczególnych władz

– argument stracił na znaczeniu bo dominującą rolę w kierowaniu państwem zajmują partie polityczne– izby o zbliżonych obliczach partyjnych nie mogą wzajemnie się hamować

* jako uzasadnienie bikameralnej struktury parlamentu:

  1. federalna struktura państwa

– jedna izba reprezentuje cały naród

– druga przedstawia interesy części składowych (stanów, landów…)

  1. dążenie do polepszenia jakości ustawodawstwa

– druga izba odgrywa rolę kontrolną (izba refleksji, rozwagi)

– przeciwdziałać ma to pośpiechowi i przypadkowi w prawodawstwie

– zapewnia pogłębioną analizę projektów przez 2 osobne gremia

  1. chęć stworzenia reprezentacji o charakterze niepolitycznym

– idea izby samorządowej

* konstrukcja polskiego Senatu powoduje że zalicza się go do izb refleksji

– jednoznacznym nawiązaniem do teoretycznej koncepcji izby refleksji jest podwyższenie min wieku senatorów (30) w porównaniu z posłami (21)


 

  1. Mandat przedstawicielski i status prawny p i s
  2. Mandat parlamentarny
  3. rodzaje mandatu ze względu na stopień swobody deputowanego przy wykonywaniu jego uprawnień, oraz dopuszczalność środków oddziaływania na postawę przedstawiciela przez wyborców
  4. a) mandat związany (imperatywny) – członek parlamentu przekazuje na jego forum tylko wolę i stanowisko sformułowane przez swoich wyborców

– otrzymuje prawnie wiążące wytyczne (instrukcje)

kontrolapropozycji i ocenwyrażanych przez niego w parlamencie

  1. b) mandat wolny

– członek parlamentu samodzielnie wyraża wolę elektoratu

– w wyborach otrzymuje umocowanie do wyrażania stanowiska w imieniu Narodu- suwerena wedle samodzielnej oceny

wyborcy nie mają prawnie wiążących instrumentów wpływu na jego postawę

  1. Konstytucja RP jednoznacznie przyjmuje koncepcję mandatu wolnego, a posłowie i senatorowie wykonując mają kierować się dobrem Narodu – są bowiem przedstawicielami Narodu – suwerena

* mandat uniwersalny (reprezentują cały Naród), niezależny, nieodwołalny

* obowiązuje od momentu ogłoszenia przez PKW wyników

* brak możliwości odwołania p/s przez wyborców (brak tzw. koncepcji mandatu odpowiedzialnego)

* zasada incompatibilitas(niepołączalności)

  1. a) aspekt formalny – zakaz łączenia mandatu p/s z pewnymi funkcjami, stanowiskami państwowymi, jednocześnie być posłem i senatorem
  2. b) aspekt materialny – zakaz podejmowania, wykonywania określonej działalności gospodarczej
  3. obowiązki wobec elektoratu, ale ich realizacja nie jest zabezpieczona sankcją prawną

* np. informowanie o swojej pracy i działalności izby * np. przyjmowanie opinii, postulatów, wniosków wyborców i branie ich pod uwagę

  1. Gwarancje prawidłowego wykonywania mandatu
  2. gwarancje służą prawidłowemu i rzetelnemu wypełnianiu przez cały parlament jego zadań
  3. immunitet – forma ochronydeputowanegowobec działań władzy wykonawczej i sądowniczej

* immunitet materialny – zasadniczyzakaz pociągania p/s do odpowiedzialności za wszelkie działania wchodzące w zakres sprawowania mandatu, choćby nosiły znamiona przestępstwa [chroni p/s też po zaprzestaniu piastowania mandatu]

* immunitet formalny – od dniaogłoszenia wyborów przezczas piastowania mandatu parlamentarnegop/s nie może być zasadniczo pociągnięty do odpowiedzialności karnej, chyba że sam wyrazi na to zgodę lub uczyni to Sejm / Senat

  1. przywilej nietykalności – zakaz legalnego naruszania nietykalności osobistej p/s tj. stosowania jakichkolwiek środków przymusu bezpośredniego
  2. gwarancje materialne uprawnienia o charakterze finansowym i rzeczowym

zapewniające parlamentarzyście:

– bądź zwrot ponoszonych w związkuz wykonywaniem mandatu kosztów, – bądź wynagrodzenia za wykonywane w parlamencie obowiązki

* świadczenia materialne na rzecz p/s

diety poselskie– zryczałtowana rekompensata za wydatki związane ze sprawowaniem mandatu

uposażenieotrzymują je tzw. p/s zawodowi, tj. tacy dla których wykonywanie obowiązków parlamentarzysty stanowi odpowiednik pracy zawodowej, lub działalności zarobkowej

> wynosi tyle co wynagrodzenie podsekretarza stanu (v-ce ministra)

* zapewnienie trwałości zatrudnienia p/s w zakładzie, z którym łączy go stosunek pracy

ochrona stosunku pracy p/s przebywającego na urlopie bezpłatnym:

* nie można go rozwiązać ze strony pracodawcy w czasie trwania kadencji i 2 lata po jej zakończeniu bez zgody Prezydium Sejmu / senatu

obowiązek pracodawcy do udzielenia p/s na jego wniosek bezpłatnego urlopu na czas wykonywania obowiązków w parlamencie

– pracodawca nie może wymagać świadczenia pracy przez p/s w czasie zajęć w izbie, lub jej organach

II.1. Immunitet materialny parlamentarzysty

immunitet – forma ochrony deputowanego wobec działań władzy wykonawczej i sądowniczej

  1. immunitet materialny – Konstytucja RP ustanawia zasadniczy zakaz pociągania p/s do odpowiedzialności za wszelkie działania wchodzące w zakres sprawowania mandatu, choćby nawet nosiły one znamiona przestępstwa * obejmuje wszystkie działania, będące bezpośrednio realizacją praw i obowiązków p/s
  2. jak precyzuje Ustawa o wykonywaniu mandatu p/s jest to:

– zgłaszanie wniosków, wystąpienia, głosowanie na posiedzeniach Sejmu, Senatu, ZN, ich organów, klubów, kół i zespołów zrzeszających parlamentarzystów

// jest to tylko przykładowy katalog – nie ma charakteru wyczerpującego

* inne działania „związane nieodłącznie z wykonywaniem mandatu”

dot. zachowań, które wydają się być zabronione, ale w tym wypadku nie są (kontratypy)

  1. chroni p/s również po zaprzestaniu piastowania przez niego mandatu, ale dot. kwalifikacji prawnej działań podejmowanych w okresie sprawowania funkcji – w tym aspekcie trwa do momentu śmierci i nie może być uchylany – nieograniczony czasowo
  2. charakter bezwzględny w stosunku do innych niż Sejm/Senat organów

* p/s może ponosić tylko odpowiedzialność regulaminową (dyscyplinarną, lub finansową) przed Sejmem / Senatem

* absolutny i nieodwołalny – nie można się go zrzec, ani uchylić

  1. nie jest całkowity – nie są nim objęte czyny naruszające prawa osób trzecich * np. w przypadku naruszenia dóbr osobistych innej osoby w przemówieniu sejmowym
  2. celem istnienia immunitetu materialnego jest ochrona członków parlamentu przed próbami ograniczania ich niezależności, w szczególności

– swobody głosowania

– wolności wypowiedzi

  1. problem kiedy działanie mieści się w zakresie wykonywania mandatu

* jeśli w parlamencie – domniemanie, że chroni immunitet materialny

* poza – odwrotne domniemanie

II.2. Immunitet formalny parlamentarzysty i procedura jego uchylenia

immunitet – forma ochrony deputowanego wobec działań władzy wykonawczej i sądowniczej

  1. immunitet formalny – p/s nie może być zasadniczo pociągnięty do odpowiedzialności karnej (nie może zostać przeciwko niemu wszczęte postępowanie karne), chyba że sam wyrazi na to zgodę, lub uczynią to Sejm / Senat

* stanowi jedynie przeszkodę procesową, ale nie wyłącza przestępności czynu

* nie jest przywilejem, a gwarancją dla zasady przedstawicielstwa

  1. ma charakter:
  2. a) względny – może być uchylony, a sam zainteresowany może wyrazić zgodę na pociągnięcie do odpowiedzialności
  3. b) czasowy – od dnia ogłoszenia wyników wyborów, przez okres zasiadania w parlamencie
  4. postępowanie karne wszczęte przed dniem wybory p/s w skład parlamentu może zostać zawieszone do czasu wygaśnięcia mandatu na wniosek p/s za zgodą większości 3/5 ulczłonków izby
  5. procedura uchylania

1) przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego

* prawo zwrócenia się w tej sprawie przysługuje Prokuratorowi Generalnemu (pośrednik między organem wnioskującym: np. prokuratorem prowadzącym postępowanie przygotowawcze, a odpowiednią izbą)

2) w sprawach z oskarżenia prywatnego

* tzw. przymus adwokacji tj. konieczność sporządzenia i podpisania wniosku o uchylenie immunitetu przez adwokata, lub radcę prawnego

* wniosek taki można złożyć dopiero po wniesieniu sprawy do sądu

3) wniosek składa się do M Sejmu/Senatu kieruje go do właściwej komisji sejmowej/senatorskiej, oraz informuje p/s o wpłynięciu wniosku 4) p/s może „dobrowolnie” zrezygnować w danej sprawie z ochrony immunitetowej w wyznaczonym wcześniej terminie

5) komisja rozpatruje wniosek, wysłuchuje zainteresowanego i uchwala sprawozdanie z propozycją przyjęcia lub odrzucenia wniosku

6) uchylenie immunitetu (

* w drodze uchwałypodjętej bezwzględną większością głosówul p/s (231p / 51s)

7) osoba której dot. uchwała ma możliwość przedstawienia wyjaśnień i składania własnych wniosków w formie pisemnej

  1. uchylenie immunitetu ma charakter skonkretyzowany pod względem:
  2. a) podmiotowym – wskazanie konkretnego imienia i nazwiska
  3. b) przedmiotowym – tylko określonego czynu zabronionego, którego popełnienie zarzuca wnioskodawca
  4. uchylenie, lub zrzeczenie się immunitetu dotyczyd może tylko czynów niewchodzących w zakres wykonywania mandatu

II.3. Przywilej nietykalności parlamentarzysty

  1. zakaz legalnego naruszania nietykalności osobistej p/s tj. stosowania jakichkolwiek środków przymusu bezpośredniego

* p/s nie może być zatrzymany, ani aresztowany bez zgody odpowiedniej izby parlamentu

  1. wyjątkiem złapanie na gorącym uczynku przestępstwa, pod warunkiem, że zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania

* nie wynika wprost z Konstytucji – w nadzwyczajnych sytuacjach (np. obrona konieczna, stan wyższej konieczności) wolno podejmować wobec członka parlamentu czynności niecierpiące zwłoki polegające na ograniczeniu jego wolności osobistej

  1. w przypadku zatrzymania p/s należy niezwłocznie powiadomić M Sejmu/Senatu, na których żądanie parlamentarzystę należy niezwłocznie uwolnić
  2. zakaz pozbawienia wolności nie dotyczy wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu
  3. wniosek o wyrażenie zgody na aresztowanie / zatrzymanie

* składany jest za pośrednictwem PGdoM Sejmu/Senatu

// procedura analogiczna do uchylenia immunitetu formalnego

1) MS kieruje wniosek do właściwej komisji sejmowej/senatorskiej, oraz informuje p/s o wpłynięciu wniosku 2) p/s może „dobrowolnie” zrezygnować w danej sprawie z ochrony immunitetowej w wyznaczonym wcześniej terminie

3) komisja rozpatruje wniosek, wysłuchuje zainteresowanego i uchwala sprawozdanie z propozycją przyjęcia lub odrzucenia wniosku

4) zgoda na tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie następuje w drodze uchwałypodjętej bezwzględną większością głosówul p/s (231p / 51s)

5) osoba której dot. uchwała ma możliwość przedstawienia wyjaśnień i składania własnych wniosków w formie pisemnej

III. Uprawnienia posłów i senatorów

  1. najważniejsze – prawo do brania udziału w dyskusjach i głosowania na forum odpowiedniej izby i w organach wewnętrznych, czynne i bierne prawo wyborcze do nich i możliwośćskładania wniosków

* może zwracać się do komisji sejmowej /senackiej o rozpatrzenie określonej sprawy

* może uczestniczyć w podejmowaniu inicjatyw ustawodawczych i uchwałodawczych (Senatu / poselskich), oraz w rozpatrywaniu projektówustaw i uchwał

  1. prawo zrzeszania się w kluby, koła i zespoły parlamentarne
  2. posłowie indywidualnie uczestniczą w sprawowaniu przez Sejm funkcji kontrolnej

* instytucja interpelacji i zapytań

* interwencje poselskie – na m.in. instytucje publiczne nałożony jest obowiązek udzielania posłom w terminie 14 dni informacji o stanie sprawy, w której poseł podjął interwencję w wykonywaniu swoich obowiązków poselskich

* senatorowie mają możliwość podejmowania interwencji na analogicznych zasadach

  1. senatorowie i posłowie mają prawo uzyskiwania informacji i wyjaśnień od:

– członków rządu

– przedstawicieli organów i instytucji państwowych i samorządowych

w sprawach wynikających z wykonywania obowiązków poselskich lub senatorskich

  1. senatorowienie mają prawa interpelowania, ani zgłaszania zapytań i pytań w sprawach bieżących * RM nie jest politycznie odpowiedzialna przed Senatem

* ale podobną rolę spełniają tzw. oświadczenia senatorskie- zawierające określone wnioski i uwagi z prośbą o zapoznanie się i zajęcie stanowiska

* odpowiedni członkowie rządu i inni adresaci udzielają odpowiedzi na skierowane do nich oświadczenie senatorskie w ciągu 30 dni

  1. dostęp posłów i senatorów do informacji i materiałów instytucji państwowych i samorządowychdot. także spółek z udziałem Skarbu Państwa i zakładów / przedsiębiorstw państwowych i samorządowych
  2. Obowiązki posłów i senatorów oraz zakazy ich dotyczące
  3. czynne uczestnictwo w pracach izby i ZNto prawo i obowiązek zagrożony pociągnięciem do odpowiedzialności regulaminowej i zmniejszenia świadczeń finansowych
  4. obowiązek składania oświadczeo o stanie majątkowymzagrożony pociągnięciem do odpowiedzialności regulaminowej, a w przypadku podania nieprawdy odpowiedzialności karnej jak prze składaniu fałszywych zeznań

* zasoby pieniężne, nieruchomości, udziały i akcje w spółkach prawa handlowego, dane o prowadzeniu działalności gospodarczej

  1. najważniejszy zakaz – zasada incompatibilitas(niepołączalności)
  2. a) aspekt formalny – zakaz łączenia mandatu p/s z pewnymi funkcjami państwowymi, np. * jednoczesne członkowstwo w obu izbach

* łączenie z fotelem prezydenckim

* … z wykonywaniem zawodu sędziego

  1. b) aspekt materialny – zakaz podejmowania czy też wykonywania określonej działalności gospodarczej, np. z wykorzystaniem mienia państwowego / komunalnego

* podlega odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu

mandatu p/s nie można łączyć ze stanowiskami:

* Prezesa NIK, Prezesa NBP

* RPO, Rzecznika Praw Dziecka

* członka KRRiTV, członka Rady Polityki Pieniężnej

p/s nie może być:

* ambasador, prokurator, urzędnik służby cywilnej, żołnierz w czynnej służbie wojskowej, funkcjonariusz służb ochrony państwa, pracownik kancelarii Sejmu, senatu, Prezydenta, osoba zatrudniona w administracji rządowej (wyjątkiem członkowie RM i sekretarze stanu)

mandat wygasa w razie sprawowania, lub powołania na stanowisko/funkcję:

* radnego w radzie gminy/miasta, powiatu, sejmiku województwa

* wójta, burmistrza, prezydenta miasta

* członka zarządu powiatu, województwa, związku komunalnego

* członka PE

  1. zakaz podejmowania dodatkowych zajęć i przyjmowania darowizn mogących podważyć zaufanie wyborców – funkcja antykorupcyjna

* obowiązek informowania M Sejmu/Senatu o podjęciu dodatkowych zajęć

  1. zakaz zasiadania we władzach zarządzających, kontrolujących i rewizyjnych przedsiębiorstw z bezpośrednim, lub pośrednim udziałem państwowych, lub komunalnych osób prawnych

* dot. także zakazu bycia pełnomocnikami handlowymi takich przedsiębiorstw

  1. zakaz posiadania pakietu udziałów, lub akcji przekraczającego 10% w spółkach prawa handlowego tego typu
  2. Odpowiedzialność regulaminowa parlamentarzystów
  3. za naruszenie lub niedopełnienie obowiązków Prezydium Sejmu,w drodze uchwały podjętej po rozpatrzeniu opinii Komisji Regulaminowej i Spraw Poselskich, lub sama Komisja w drodze uchwały może:

1) zwrócić posłowi uwagę

2) udzielić posłowi upomnienia

3) udzielić posłowi nagany

od uchwały Prezydium Sejmu przysługuje (w terminie 14 dni) odwołanie do Sejmu, rozpatrywane na najbliższym posiedzenia – nie przeprowadza się dyskusji

od uchwały Komisji (w terminie 14 dni) – odwołanie do Prezydium Sejmu

  1. uniemożliwianie przez posła pracy Sejmu, lub jego organów

Prezydium Sejmu może podjąć uchwałę o obniżeniu uposażenia lub diety parlamentarnej posła, (max 1/2 uposażenia poselskiego lub pełnej diety parlamentarnej miesięcznie) na max 3 m-ce

w terminie 7 dni możliwy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezydium Sejmu po zasięgnięciu opinii Konwentu Seniorów

  1. MS zarządza obniżenie uposażenia i/lub diety parlamentarnej:
  2. a) o 1/30 za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności na posiedzeniu Sejmu lub za niewzięcie w danym dniu udziału w więcej niż 1/5 głosowań

* dot. także sytuacji wykluczenia posła z posiedzenia Sejmu przez MS

  1. b) o 1/30 za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności na posiedzeniu komisji, jeżeli liczba nieobecności przekroczyła 1/5 posiedzeń komisji w miesiącu

o zarządzeniu potrącenia MS powiadamia posła, podając liczbę i wykaz dni

wykazy takie sporządza się w 14 dni od zakończenia każdego miesiąca

przysługuje (w terminie 14 dni) wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez MS

informacje dot. potrąceń są jawne

  1. wykluczenie posła z posiedzenia Sejmu przez MS * gdy nadal uniemożliwia prowadzenie obrad a na tym posiedzeniu został już upomniany Prezydium Sejmu może podjąć uchwałę o obniżeniu posłowi uposażenia (max1/2 uposażenia), lub o utracie prawa do pełnej diety parlamentarnej na 6 m-cy

w terminie 7 dni możliwy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Prezydium Sejmu po zasięgnięciu opinii Konwentu Seniorów


 

  1. Kadencja Sejmu i Senatu
  2. Konstytucja ustanawia długośd kadencji na 4 lata

* początek od dnia zebrania się nowo wybranego Sejmu na I posiedzenie

* czasowa ciągłość prac Sejmu i senatu – zakończenie kadencji parlamentu następuje w przeddzień zebrania się nowo wybranych posłów na I posiedzenie izby

* brak tzw. przerwy międzysesyjnej

  1. zasada całkowitej równoczesności kadencji Sejmu i Senatu
  2. zakooczenie kadencji
  3. a) w zwyczajny sposób

* po upływie 4-letniego terminu pełnomocnictw

  1. b) w nadzwyczajny sposób

* podjęcie przez Sejm uchwały o skróceniu kadencji – wymaga kwalifikowanej większości 2/3 liczonej od ustawowej (nominalnej) lp, oraz quorum307 posłów

– wyższe wymagania niż przy ustawie o zmianie konstytucji

Senat nie uczestniczy w decyzji, ale jego też dotyczy

* skrócenie kadencji przez Prezydenta

1) fakultatywne – uzależnione od uznania , gdy ustawa budżetowa nie zostanie przedstawiona do podpisu w terminie 4 m-c od złożenia przez rząd jej projektu

Prezydent ma na to 14 dni

2) obligatoryjne – w razie nieudzielenia wotum zaufania RM powołanej w tzw. II rezerwowej procedurze tworzenia rządu

w obu przypadkach wymagane jest zasięgniecie opinii Marszałków obu izb

zakończenie kadencji to też dzień poprzedzający początek kadencji nowo wybranego sejmu, a w okresie przejściowym „rozwiązany” parlament nadal korzysta ze swoich uprawnień

od dnia skrócenia kadencji do dnia wyborów max 45 dni

od dnia wyborów do I posiedzenia max 15 dni

  1. c) wyjątkowo po upływie przedłużonej kadencji

* przedłużenie kadencji następuje, gdy jej koniec przypadałby na okres obowiązywania któregoś ze stanów nadzwyczajnych, lub w mniej niż 90 dni po jego zakończeniu

* wówczas nie mogą odbywać się wybory parlamentarne, ani nie może być skrócona kadencja

  1. Zasada dyskontynuacji prac parlamentarnych i wyjątki od niej
  2. ze względu na los projektów, będących w momencie upływu okresu pełnomocnictw parlamentu w trakcie rozpatrywania wyróżnia się:
  3. a) zasadę kontynuacji – nowo wybrany parlament przejmuje sprawy niezałatwione, i zachowana zostaje proceduralna ciągłość jego prac
  4. b) zasada dyskontynuacji – koniec kadencji przerywa ciągłość (sekwencję) prac parlamentarnych, a wszelkie inicjatywy znajdujące się na poszczególnych etapach trybu rozpatrywania, ale przed ostateczną decyzją parlamentu, uważa się za „odrzucone”
  5. w RP nie jest to uregulowane ani w konstytucji, ani w regulaminach parlamentarnych

* nieskodyfikowana norma, której źródłem jest zwyczaj

* utrwalona w historii polskiego i światowego parlamentaryzmu z czasów parlamentów stanowych

*przyjęcie zasady dyskontynuacji, ale nie posiadającej charakteru absolutnego

  1. inicjatywy ustawodawcze

* projekty, co do których postępowanie nie zostało zakończone nie są ponownie rozpatrywany – należy ew. 2x wystąpić z inicjatywą ustawodawczą

– ustawa uchwalona przez Sejm i skierowana do Senatu nie jest rozpatrywana

– Sejm nie ustosunkowuje się do zgłoszonych przez Senat poprawek

  1. wyjątki:
  2. a) projekty złożone w sejmie w ramach wykonywania obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej, które przeszły kontrolę formalną termin 6 m-cy od dnia I posiedzenia nowego Sejmu na przekazanie do I czytania b) wnioski o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej
  3. c) sejm nowej kadencji może rozpatrzyćsprawozdanie komisji śledczej przyjęte jeszcze w poprzedniej kadencji
  4. argumenty za:

* nowi posłowie (zwł. członkowie komisji) muszą dokładnie zapoznać się z projektami

* nieobciążanie nowego parlamentu niedokończonym dziedzictwem poprzedniego, co mogło by zastopować prace nad nowymi inicjatywami

* nieobciążanie izby rozwiązaniami przyjętymi przez inny skład osobowy(np. inny ideologicznie)

* tradycja – w brytyjskiej Izbie Lordów projekty nieuchwalone w czasie sesji są odrzucane


 

  1. Zasady działania Sejmu i Senatu
  2. Zasada permanencji a zasada sesyjności
  3. zasada sesyjności posiedzeo parlamentu – podział czasu kadencji na okresy aktywności parlamentu (sesje) i czas, gdy obradować nie może (okresy międzysesyjne, lub pozasesyjne)

* związana z wpływem władzy wykonawczej na terminy posiedzeń, ma równoważyć pozycje władz

* o terminach posiedzeń nie decyduje sam parlament

zasadą jest, że otwarcia sesji parlamentu dokonuje inny organ (np. głowa państwa).

tylko w wyjątkowych sytuacjach (np. wojna) istnieje możliwość zwołania specjalnej sesji, która odbywa sie poza wyznaczonymi w prawie terminami

* taki tryb prac parlamentu obowiązuje np. w Stanach Zjednoczonych

* w PRL-u Rada Państwa zwoływała Sejm na sesje zwyczajne (jesienną i wiosenną), oraz nadzwyczajne, albo z własnej inicjatywy, albo 1/3 lp

  1. w Konstytucji przyjęto system permanencji obrad parlamentu

* parlament może obradować przez cały okres swojej kadencji

* zgodnie z zasadą autonomii izb – same określają terminy posiedzeń

* o terminach konkretnych posiedzeń decydują wyłącznie organy wewnętrzne izb w czasie trwania kadencji, bez żadnych formalnych ograniczeń czasowych

– parlament może bez problemu obradować przez cały czas

  1. Konstytucja określa, że Sejm i Senat obradują na posiedzeniach

* brak przepisów oddających komukolwiek (np. władzy wykonawczej) prawa ustalania okresów pracy parlamentu i zwoływania jego posiedzeń

* izby są zawsze gotowe do zebrania się na posiedzenia plenarne decyzją wewnętrznego organu kierowniczego (Marszałka Sejmu / Senatu)

  1. dot. Sejmu i Senatu – ale działania Senatu są w pewien sposób zdeterminowane aktywnością ustawodawczą senatu – musi zająć stanowisko co do ustawy w określonym terminie, czyli musi się w tym terminie zebrać
  2. Zasada jawności
  3. jeden z wyróżników parlamentu wśród innych kolegialnych organów paostwa (np. RM)

* charakter konstytucyjny – odnosi się do obrad Sejmu i Senatu, oraz ZN

  1. polega na dopuszczeniu przedstawicieli środków masowego przekazu i publiczności do obserwowania ich przebiegu i sporządzania zapisów

* brak charakteru bezwzględnego – każda z izb może wyjątkowo bezwzględną większością uchwalić tajność obrad jeśli wymaga tego dobro państwa

* z mocy prawa niejawne są obrady dot. rozpatrywania wniosku o uchwalenie tajność

  1. nie dot. automatycznie organów wewnętrznych

* obrady komisji sejmowych – przewodniczący może dopuścić obecność na sali osób niebędących parlamentarzystkami

* jawność obrad komisji senackich

III. Zasada autonomii regulaminowej Sejmu i Senatu

  1. zasada autonomii izb – sprawy wewnętrznej organizacji i trybu pracy określane są przez same izby

izby są autonomiczne same ustalają obowiązujące je normy organizacyjno- proceduralne (nieprzekraczalną granicą Konstytucja)

  1. Konstytucja przyjmuję autonomię izb

* przewiduje samodzielne utworzenie organów (konstytucyjnie wyznaczeni Marszałkowie i komisje)

* upoważnia izby do uchwalania własnych regulaminów określających: – organizację wewnętrzną i porządek prac Sejmu i senatu – tryb powoływania i działalności jego organów

– sposoby wykonywania konstytucyjnych i ustawowych obowiązków organów państwowych wobec Sejmu i senatu

– tryb udzielania obywatelom informacji o działalności izb i dostępności dokumentów parlamentarnych i wstępu na posiedzenia izb

  1. zasada autonomii w relacji między Sejmem i Senatem

– nie mają uprawnień wzajemnego ingerowania w swoje internum

regulaminy mają formę uchwał, a nie ustaw (uniemożliwia to także ingerencję Prezydenta)

  1. ograniczenia konstytucyjne:

– organy konstytucyjne

– czasem szczegółowo określa procedury (np. przy wotum nieufności dla RM)

– zastrzega określenie pewnych trybów postępowania ustawie (gł. w kompetencjachkreacyjnych)

  1. regulaminy jako dokumenty wewnętrzne

– nie są powszechnie obowiązującym źródłem prawa(są sui genesis aktami prawa wewnętrznego)

* czasem określają sposób wykonywania obowiązków innych organów państwawobec S/S

* nie mogą być podstawą nakładaniapowinności – ale mogąprecyzowaćprocedurę ichrealizacji

podlegają kontroli TK jeśli chodzi o zgodność z konstytucją

problem zgodności z ustawami – przyjmuje się, że część regulaminu, która dot. zagadnień uregulowanych w ustawie powinna być z nią zgodna (jako z aktem prawa powszechnie obowiązującego)

  1. Zasada kierowania pracami izby przez Marszałka


 

  1. Wewnętrzna organizacja Sejmu i Senatu
  2. Marszałek Sejm (Senatu) i jego kompetencje
  3. Konstytucyjny organ izby
  4. wybierani uchwałą na I posiedzeniu kolejnej kadencji

* wymóg uzyskania bezwzględnej większości głosów, ew. kolejne tury bez najsłabszego

  1. możliwośd odwołaniaM Sejmu na wniosek 1/10 posłów, a v-ce marszałka 15 posłów

M Senatu na wniosek 34 senatorów

* w obydwu przypadkach bezwzględną większością

* konstruktywny wniosek – z nazwiskiem nowego kandydata

* w wypadku śmierci zastępuje najstarszy członek izby

  1. KOMPETENCJE
  2. A) parlamentarne

* zasada kierowania pracami izby przez Marszałka

– zwoływanie i porządek dzienny

– decydowanie o przedłużeniu czasu przemówień ponad regulaminowe limity

* straż marszałkowska (policja sesyjna) – czuwają nad porządkiem i spokojem na terenie S/S

* kierowanie pracami Prezydiów i przewodniczą obradom Konwentów Seniorów

* oceniają pracę izby i jej organów wewnętrznych zwł. komisji pod względem terminowości

* decydują o ew. obniżeniu diety parlamentarzysty

* wyłączne prawo wnioskowania w niektórych sprawach, lub kwestiach proceduralnych

– M Sejmu – kontrole formalne i nadawanie biegu inicjatywom ustawodawczym (do I czytania)

  1. B) pozaparlamentarne

* Marszałek Sejmu

– tymczasowe zastępowanie Prezydenta, gdy urząd jest nieobsadzony, lub głowa państwa czasowo nie może wykonywać swoich obowiązków // zastępuje M Senatu

– jest z urzędu przewodniczącym ZN// zastępuje M Senatu

– wyrażania opinii w przedmiocie przedterminowego zakończenia kadencji parlamentu w wyniku zarządzenia Prezydenta // M Senatu też

– ma prawo złożenia wniosku do TKws. konstytucyjności aktu normatywnego// M Senatu

– ma prawo wystąpić do TK ws. rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego// M Senatu też

Prezydent obligatoryjnie zasięga opinii, gdy zamierza podpisać ustawę z pominięciem przepisów uznanych przez TK za niekonstytucyjne

wyłączne prawo wnioskowania o odwołanie RPO przed upływem kadencji

– może zgłaszać Sejmowi kandydatury na stanowisko Prezesa NIK

rozpisuje wybory prezydenckie

  1. faktycznie Marszałkowie nie tylko przewodniczą obradom izb, ale kierują w decydującym stopniu ich działalnością od strony proceduralnej(niezależnie od pewnych uprawnień Prezydiów)
  2. Prezydium Sejmu (Senatu) – skład i kompetencje

~ pozakonstytucyjny (regulaminowy) organ izby

  1. Prezydia to organy sprawujące pomocniczą rolę w organizowaniu i kierowaniu pracami izb
  2. ciała kolegialne: Marszałek + wicemarszałkowie

* w Sejmie – ilość v-ce jest ustalana każdorazowo w odrębnej uchwale (ok. 4-5)

* w Senacie – też nie określona regulaminowo, ale max 4

– wicemarszałkowie nie są organami izb, ich zadaniem jest zastępowanie Marszałka w określonym zakresie, gł. w prowadzeniu obrad plenarnych

– wybierani na I posiedzeniu po wyborze Marszałka, w tym samym trybie

  1. miejsca w Prezydiach dzielą między siebie najsilniejsze kluby, aby Prezydium cieszyło się zaufaniem jak największej liczby członków izby
  2. FUNKCJE:

Prezydium Sejmu:

1) ustala plan prac Sejmu, po zasięgnięciu opinii Konwentu Seniorów

2) ustala tak zwane tygodnie posiedzeń z wyprzedzeniem co najmniej 3-miesięcznym

3) organizuje współpracę między komisjami sejmowymi i koordynuje ich działania

Prezydium Senatu:

1) zleca komisjom rozpatrzenie spraw w określonym zakresie,

2) czuwa nad wykonywaniem przez senatorów ich obowiązków

Wspólne:

1) opiniuje sprawy wniesione przez Marszałka Sejmu / Senatu

2) ustala zasady organizowania doradztwa naukowego, powoływania doradców, oraz korzystania z opinii i ekspertyz

3) dokonuje wykładni Regulaminu najważniejsze uprawnienie o charakterze wiążącym

// porządek dzienny i termin posiedzenia Prezydium ustala Marszałek // w posiedzeniach Prezydium bierze udział z głosem doradczym Szef Kancelarii Sejmu/Senatu + MS może zaprosić na posiedzenie Prezydium również inne osoby

// Prezydium podejmuje uchwały większością głosów, wypadku równej liczby głosów decyduje głos Marszałka

  1. tak jak izby Prezydia działają bez przerw międzykadencyjnych

– zapewnia ciągłość w realizacji kompetencji, niezwiązanych z pracą izb, a wynikających z ustaw zwykłych

III. Konwenty Seniorów – skład i kompetencje

~ pozakonstytucyjny (regulaminowy) organ izby

  1. zadaniem Konwentu Seniorów jest zapewnienie współdziałania klubów parlamentarnych

* wzajemne porozumiewanie się frakcji działających w izbie

* udzielanie organizacyjno-politycznej pomocy organom wewnętrznego kierownictwa

* usuwanie możliwości powstawania konfliktów w toku obrad plenarnych

  1. uprawnienia mają wyłącznie charakter opiniodawczy
  2. skład:

* członkowie Prezydium

* w Sejmie: – przedstawiciele klubów parlamentarnych, klubów poselskich, oraz porozumień poselskich liczących min. 15 posłów

– przedstawiciele kół poselskich reprezentujących w dniu rozpoczęcia kadencji osobną listę wyborczą

* w Senacie:

kluby parlamentarne, kluby i porozumienia senackie z min. 7 senatorami

  1. reprezentacja oparta na zasadzie równości klubów niezależnie od siły po 1 przedstawicielu

* nie dokonuje żadnych rozstrzygnięć (jak np. komisje główne w niektórych parlamentach), a dokonuje tylko uzgodnień i ustaleń

* w Sejmie reprezentantami są przewodniczący, lub wiceprzewodniczący klubów

* w Senacie klub ustala swojego kandydata

  1. UPRAWNIENIA

1) opiniowanie projektów planów prac, porządku dziennego, terminów posiedzeń

2) opiniowanie kwestii dot. wyborów organów wewnętrznych

2) wnioski dot. sposobu prowadzenia dyskusjinad poszczególnymipunktami porządku dziennego

3) w Senacie: wskazywanie potrzebnych inicjatyw ustawodawczych

4) w Sejmie: opiniowanie pracy Kancelarii Sejmu

  1. Komisje parlamentarne
  2. komisje parlamentarne wyspecjalizowane organy o charakterze pomocniczym, opiniodawczo-inspirującym (konstytucyjny organ izb)

* powoływanie komisji i określenie ich składu osobowego należy dokażdej z izb

* skład powinien być proporcjonalny do liczebności poszczególnych klubów i kół

  1. rodzaje komisji ze względu na trwałośd:

1) stałe (zwyczajne) – powoływane na okres całej kadencji w celu prowadzenia prac nad określonym kompleksem zagadnień

2) nadzwyczajne – powoływane ad hoc dla rozpoznania konkretnego zagadnienia, którego rozwiązanie wyznacza zakończenie prac komisji

  1. a) powołane w celu rozpatrzenia szczególnie ważnych lub pilnych ustaw

– ma przyspieszyć prace i skoncentrować je w jednym ośrodku

  1. powoływane do rozpatrzenia kodeksów lub zmian w nich
  2. b) komisje śledcze (art. 111)
  3. rodzaje komisji ze względu na właściwośd:

1) resortowe

– ich zakres zainteresowań pokrywa się z obszarem właściwości jednego lub kilku działów administracji – wobec których komisje pełnią funkcje kontrolne

2) pozaresortowe

~ komisje sejmowe nazywane są organami kontroli sejmowej w zakresie określonym przez Konstytucję

  1. komisje właściwe w kwestii integracji europejskiej

* powoływane w obydwu izbach (sejmowa Komisja ds. UE + senacka Komisja Spraw UE)

* prawo bezpośredniego kierowania do RM opinii o projektach aktów prawnych Uniioraz o stanowisku jakie RM ma zamiar zająć podczas rozpatrywania tych projektów w Radzi UE

obowiązek zasięgnięcia opinii obu komisji(w II przypadku)

* kompetencja występowania wobec rządu w imieniu całych izb – związane z określonymi z góry ramami czasowymi procesu decyzyjnego w instytucjach unijnych, ilością i skomplikowaniem

ustawa kooperacyjna – sejmowa komisja jest „silniejsza” niż senacka

* skład komisji ma odzwierciedlać proporcjonalną reprezentację klubów i porozumień > 15 posłów + dokładna matematyczna formuła dokonywania podziału w Regulaminie

IV.1. Sejmowa komisja śledcza – skład, kompetencje, postępowanie i jego skutki

  1. przykład komisji nadzwyczajnej

* projekt uchwały ws. powołania może być wniesiony przez Prezydium Sejmu lub min 46 posł

* do projektu dołącza się uzasadnienie wskazujące potrzebę i cel powołania komisji

* uchwała o powołaniu określa przedmiot jej działań – komisja jest nim związana

– może określać zasady działania i termin złożenia sprawozdania

* Sejm decyduje bezwzględną większością głosów

  1. Zadaniem jest wyjaśnienie określonej sprawy, gł. pod kątem:

– ustalenia przyczyn pewnego stanu rzeczy

– osób odpowiedzialnych

– ew. pociągnięcia ich do odpowiedzialności politycznej, czy konstytucyjnej

zakres śledztwa komisyjnego nie może wykraczać poza zakres przedmiotowy kontroli sejmowej

* nie obejmuje on: Prezydenta RP, Prezesa NBP, oraz sądów i trybunałów

  1. skład: max 11 posłów– powinien odzwierciedlać reprezentacje w sejmie klubów i kół poselskich mających reprezentację w Konwencie Seniorów – powołuje i odwołuje Sejm bezwzględną większością

* kandydaci na członków zgłaszani są MS przez przewodniczących klubów i kół * wyłączenie z udziału osób mogących być osobiście zainteresowanymi wynikiem prac

  1. komisji śledczej nie przysługuje inicjatywa ustawodawcza i uchwałodawcza
  2. PRAWA:

– wzywanie i przesłuchiwanie wezwanych osób

żądanie akt, lub pisemnych wyjaśnień od instytucji publicznych

zwrócenie się do Prokuratora Generalnego o przeprowadzenie określonych czynności

powoływanie biegłych i ekspertów

– nie związana stanowiskiem innych organów państwowych ani innych komisji

  1. ma obowiązek przedstawić Sejmowi sprawozdanie ze swojej działalności

* sprawozdanie zawiera stanowisko komisji w sprawie określonej w uchwale o jej powołaniu

* może złożyć wstępny wniosek o pociągnięcie określonych osób do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu

* Sejm nie może ingerować w treść i nie głosuje – tylko słucha posła sprawozdawcy

// gdy nie zakończyła swojej działalności przed końcem kadencji Sejmu, który ją powołał, postępowanie przez nią prowadzone ulega zamknięciu z dniem zakończenia kadencji

// Sejm nowej kadencji może rozpatrzyć sprawozdanie komisji śledczej przyjęte w poprzedniej kadencji – wyjątek od zasady dyskontynuacji

  1. duże znaczenie od 2003r.

* „aferowy” charakter spraw

* transmitowanie obrad komisji (o ile nie są wyjątkowo utajnione)

  1. Kluby, koła i zespoły parlamentarne – reprezentacja polityczna

~ nie są organami wewnętrznymi izby

  1. kluby

* min. 15 posłów, lub 7 senatorów

* prawo do reprezentacji w Konwencie Seniorów i szczególnego traktowania w zakresie limitów czasu wystąpień w dyskusji

* liczba podpisów wymaganych dla złożenia poselskiej inicjatywy ustawodawczej, lub uchwałodawczej jest zbieżna z minimalną wielkością tej formy zrzeszania się posłów

* możliwość tworzenia wspólnych, poselsko-senatorskich klubów parlamentarnych

  1. koła

* min. 3 posłów, albo senatorów

* możliwość zawierania porozumień co do wspólnej reprezentacji w Konwencie Seniorów

warunkiem jest osiągnięcie przez porozumiewające się koła liczebności min. takiej jak klub

* dopuszcza się upoważnienie przez koło określonego klubu do reprezentowania go w KS

zakaz przynależności do więcej niż jednego koła lub klubu (Regulamin Sejmu)

* zapobiega nadmiernemu rozrostowi, co mogło by sparaliżować KS

kluby i koła powinny posiadad regulaminy (statuty) wewnętrzne, które wraz ze składem osobowym należy przekazać do wiadomości Prezydium Sejmu

* obowiązki przyjęte przez posła z chwilą wstąpienia do klubu / koła (np. dyscyplina partyjna podczas głosowań, przekazywanie części diet itd.) nie mogą być obwarowane sankcją prawnązwł. w postaci utraty mandatu, lub ograniczeń w uprawnieniach parlamentarzysty

* poseł nie może być wiążąco ograniczany w swoim zachowaniu w izbie

  1. zespoły

* kryterium przynależności nie ma charakteru politycznego, np. terytorialny, zawodowy

* np. Parlamentarna Grupa Kobiet


 

  1. Funkcje Sejmu i Senatu

klasycznie 2 funkcje parlamentu : ustawodawcza i kontrolna

obecnie wyróżnia się 5 funkcji:

  1. ustrojodawcza
  2. ustawodawcza
  3. współuczestniczenie w określaniu polityki państwa (w jej ramach f. budżetowa)
  4. kreacyjna
  5. kontrolna (zwł. nad działalnością rządu i egzekwowanie jego odpowiedzialności politycznej)

+ funkcja integracyjna („europejska”)

wyróżnienie ze względu na sposób realizacji

  1. realizowane tylko przez ZN
  2. przez Sejm przy współudziale Senatu
  3. przez Sejm samodzielnie
  4. przypisane tylko Senatowi

 właściwie tylko wyrażenie zgody na rozpisanie przez Prezydenta ogólnonarodowego referendum

  1. Funkcja ustrojodawcza
  2. obejmuje określenie:

zasad ustroju politycznego i gospodarczego

organizacji aparatu państwowego i możliwości jego wpływu na życie społ. i statut jednostki

– od strony formalnej – możliwość uchwalania i zmiany ustawy zasadniczej

  1. zmiana Konstytucji w Rozdziale XII(wyraża szczególną formę)

projekt ustawy o zmianie Konstytucji może przedłożyd:

* min 1/5ulp

* Senat

* Prezydent

– zmiana w drodze ustawy uchwalonej w jednakowym brzmieniu przez Sejm i następnie w max 60 dni przez Senat

* stanowisko Senatu musi być jednolite w stosunku do całego tekstu uchwalonego wcześniej rzez Sejm – nie może „przyjąć” części ustawy i wprowadzić poprawek

* Sejm nie może w żaden sposób przełamać uchwały Senatu, w której odrzucono ustawę – ew. tylko ponowienie całej procedury w Sejmie

I czytanie projektu nie wcześniej niż 30 dnia od dnia przedłożenia Sejmowi projektu ustawy

Sejm większością 2/3 głosów w obecności ½ ulp, oraz Senat bezwzględną większością ½ uls

– uchwalenie przez Sejm ustawy zmieniającej przepisy rozdziałów I, II lub XII nie wcześniej niż 60 dnia po I czytaniu projektu

– jeżeli ustawa o zmianie dot. przepisów rozdziału I, II lub XII,1/5 ulp, Senat, Prezydentmogą zażądać (w 45 dni od uchwalenia ustawy przez Senat)referendum zatwierdzającego

  1. Funkcja ustawodawcza

II.1. Zwykły tryb ustawodawczy – postępowanie w Sejmie

~tryb ustawodawczy – procedura prowadząca do uchwalenia ustawy i jej wejścia w życie

  1. inicjatywa ustawodawcza – złożenie gotowego tekstu do „laski marszałkowskiej”

1) Senat – cały organ na wniosek min. 10 senatorów lub komisji >> uchwała

2) RM – cały organ po uchwale

3) Prezydent

4) 15 posłów lub komisja

MS przeprowadza kontrolę formalną, gdyż wnioskodawca musi przekazać uzasadnienie:

* wskazanie obecnego stanu rzeczy i ew. zmian

* skutki finansowe wykonania ustawy i ew. wskazanie źródeł finansowania

* oświadczenie o zgodności z prawem UE

* założenia ew. aktów wykonawczych (RM musi zawrzeć projekty tych aktów)

// zakwestionowanie – odrzucenie bez możliwości zaskarżenia

kontrola merytoryczna przez MS – zgodność z prawem

// w razie wątpliwości projekt powinien być oceniony przez Komisję Ustawodawczą

// większością 3/5Komisja Ustawodawczamoże zaopiniować jako niedopuszczalny

// MS nie powinien, ale może nadać dalszy bieg

MS zarządza wydrukowanie i przekazanie posłom (min. 7 dni na zapoznanie)

  1. przekazanie do I czytania{MS sam decyduje kiedy to zrobić}

czytanie – sformalizowane, dokonywane w trybie regulaminowym rozpatrywanie określonego projektu ustawy / uchwały jako osobnego punktu porządku dziennego

przed I czytaniem wnioskodawca może wnieść autopoprawki(automatycznie zmieniające treść)

* brak możliwości przy projekcie obywatelskim

I czytanie polega naprzedstawieniu założeń i uzasadnienia projektu przez wnioskodawcę, pytań posłów i odpowiedzi wnioskodawcy na temat gł. założeń

  1. na posiedzeniu właściwej merytorycznie komisji
  2. na posiedzeniu plenarnym (ważne ustawy, lub po skierowaniu przez MS)

– tylko wtedy Sejm może odrzucić projekt

  1. prace w komisji sejmowej [brak terminu]

możliwość podjęcia decyzji o publicznym wysłuchaniu przez podmioty, które zgłosiły zainteresowanie pracami nad projektem określonej ustawy [antylobbing]

analiza przepisów ustawy pod względem merytorycznym i formalnym sprawozdanie:

  1. proponuje przyjęcie przez Sejm projektu bez zmian
  2. proponuje poprawki do projektu [może nanosić wnioskodawca, poseł, RM]
  3. proponuje odrzucenie projektu
  4. 4. przekazanie do II czytania (na posiedzeniu plenarnym)

przedstawienie sprawozdania komisji przez posła sprawozdawcę

możliwość poprawek [wnioskodawca, RM, 15 posłów, przewodniczący i v-ce klubu, porozumień]

fakultatywne przekazanie do komisji, gdy pojawiły się poprawki – dodatkowe sprawozdanie

do zakończenia II czytania wnioskodawca może wycofać projekt

  1. przekazanie do III czytania (na posiedzeniu plenarnym)

przedstawienie dodatkowego sprawozdania (jeśli był w komisji)

głosowaniezwykłą większością przy obecności ½ ulp

* najpierw rozpatruje ew. wniosek o odrzucenie, a potem od najdalej idących poprawek

projekt ustawy staje się ustawą – MS przekazuje tekst M Senatu i Prezydentowi – etap senacki

II.2. Zwykły tryb ustawodawczy – postępowanie w Senacie i formułowanie inicjatywy ustawodawczej przez Senat

1.inicjatywa ustawodawcza – złożenie gotowego tekstu do „laski marszałkowskiej” – zgłoszenie projektu ustawy w Senacie jest prawnie bezskuteczne

1) RM – cały organ po uchwale

2) Prezydent

3) 15 posłów lub komisja

4) Senat

 wniosek min. 10 senatorów, lub komisji

 projekt podlega trzem czytaniom na zasadach podobnych do trybu ustawodawczego w Sejmie

 pomiędzy czytaniami jest rozpatrywany przez właściwe merytorycznie komisje

uchwałę o wniesieniu inicjatywy ustawodawczej Marszałek Senatu przekazuje Marszałkowi Sejmu

 o wniesieniu do Sejmu inicjatywy ustawodawczej Marszałek Senatuzawiadamia Prezesa RM

  1. MS po uchwaleniu ustawy w III czytaniu niezwłocznie przekazuje jej tekst M Senatu
  2. a) rozpatrywanie ustawy przez właściwe komisje senackie
  • w ciągu 18 dni (możliwość wyjątkowego przedłużenia przez M Senatu)

komisja powinna przygotować projekt uchwały Senatu i odpowiednie wnioski

  1. b) debata i podjęcie uchwały na posiedzeniu plenarnym Senatu – 3 możliwości ustosunkowania się (wg kolejności głosowania:
  • odrzucenie w całości
  • przyjęcie ustawy bez zmianprzekazanie do Prezydenta
  • uchwalenie poprawek

uchwała musi być podjęta w ciągu 30 dni lub 14 w przypadku projektu pilnego, inaczej ustawa jest przekazywana Prezydentowi

w 2 ostatnich przypadkach – MS przekazuje uchwałę izby Sejmowi, i rozpoczyna się kolejny postępowanie w sejmie ws. propozycji Senatu

  1. dopuszczalny zakres przedmiotowy poprawek

* wyznaczony jest przez tekst ustawy uchwalonej przez Sejm

* może proponować nawet b. daleko idące zmiany w stosunku do przyjętych przez Sejm rozwiązań, ale bez możliwości wkraczania poza materię ustawową tj. zakres zagadnień które chciał uregulować Sejm

II.3. Postępowanie w Sejmie ws. propozycji Senatu

  1. w RP przyjęto model dwuizbowości nierówno rzędnej definitywna decyzja co do przekazania Prezydentowi ustawy do podpisu oraz co do jej treści należy do Sejmu
  2. 2 fazy postępowania jeśli Senat w terminie wyraził swoje zastrzeżenia co do ustawy

1) rozpatrywanie propozycji Senatu przez komisje, które poprzednio pracowały nad projektem

2) debata i głosowanie na posiedzeniu Sejmu

– może przyjąć, lub odrzucićuchwałę Senatu odrzucającą ustawę albo poprawkę zaproponowaną w uchwale Senatu

– może przyjąć tylko część poprawek

odrzucenie uchwały bezwzględną większością – w braku – przyjmuje się, że Sejm zaakceptował stanowisko Senatu

– przy rozpatrywaniu stanowiska Senatu Sejm nie może dokonywać żadnych modyfikacji ustawy z własnej inicjatywy

3) po głosowaniu MS obowiązkowo ponownie przekazuje tekst ustawy w ostatecznym brzmieniu Prezydentowi – nie następuje to gdy Sejm nie zdołał odrzucić uchwały Senatu

II.4. Weto ustawodawcze a wniosek do TK

  1. ustawa trafia do Prezydenta w celu podpisania w przypadku:
  2. przyjęcia bez zmian przez Senat
  3. nie podjęcia przez Senatu stosownej uchwały w odpowiednim terminie (30 dni)
  4. odrzucenia poprawek lub uchwały Senatu odrzucającej ustawę, bezwzględną większością
  5. przyjęcia poprawek przez Sejm
  6. Prezydent może w ciągu 21 dni od dnia otrzymania ustawy (7 dni przy pilnym projekcie)
  7. podpisać ustawę i zarządzić jej ogłoszenie– zakończenie procesu ustawodawczego
  8. odmówić podpisania i wystąpić z umotywowanym wnioskiem do Sejmu o ponowne rozpatrzenie – tzw. weto ustawodawcze

etap przygotowawczy – prace komisji i sprawozdanie z wnioskiem o ponowne uchwalenie, lub nieuchwalenie tj. przyjęcie weta

debata i głosowanie – ponowne uchwalenie wymaga 3/5 głosów (bez Senatu)

zakaz modyfikacji tekstu ustawy, gdy Prezydent zakwestionował tylko niektóre postanowienia

  1. zastosować kontrolę prewencyjną zwrócić się przed podpisaniem do TK

 w przypadku niezgodności nie podpisuje ustawy

 w przypadku częściowej niezgodności

  • podpisuje z pominięciem niekonstytucyjnych przepisów
  • zwraca ustawę do Sejmu w celu usunięcia niezgodności

Regulaminy S/S zakładają, że rozpatrzenie sprawy usunięcia niezgodności dokonywane jest przez obie izby i przebiega jak „normalny” tryb ustawodawczy

problem interpretacji, czy nie wystarczy uchwała Sejmu ze zmianami realizującymi orzeczenie TK

  • po rozpatrzeniu przez obie izby MS przekazuje Prezydentowi tekst ustawy do podpisu ze wskazaniem uchwalonych zmian

III. Modyfikacje trybu ustawodawczego

III.1. Tryb pilny

  1. prawo określenie projektu jako pilnego przysługujetylko RM w stosunku do jej własnej inicjatywy ustawodawczej

* Sejm nie może kwestionować decyzji RM

* nie dopuszczalne jest uznanie za pilne projektów ustaw dot.: a. prawa podatkowego

  1. prawa wyborczego
  2. ustroju i właściwości władz publicznych
  3. projektów kodeksów
  4. przed rozpoczęciem II czytania Rada Ministrów może wycofać klauzulę pilności
  5. MODYFIKACJE:

1) MS nadając bieg projektowi ustawy wniesionemu do Sejmu przez Radę Ministrów w trybie pilnym ustala jednocześnie orientacyjny kalendarz prac w Sejmie nad projektem

2) doręczenie projektu posłom może być – w uzasadnionych wypadkach – zastąpione podaniem do wiadomości, że druki projektu są wyłożone do odbioru w Kancelarii Sejmu

3) I czytanie może odbyć się bez uwzględnienia 7 dniod dnia doręczenia projektu posłom

4) MSkierując pilny projekt ustawy do komisji, ustala im jednocześnie termin przedstawienia sprawozdania, nie dłuższy niż 30 dni

5) Pilny projekt ustawy MS wprowadza do porządku dziennego posiedzenia Sejmu, najbliższego po zakończeniu prac komisji

6) MS odmawia poddania pod głosowanie poprawki dotyczącej pilnego projektu ustawy która uprzednio nie była przedstawiona komisji w formie pisemnej

7) MS przesyła max. w ciągu3 dni od dnia uchwalenia przez Sejm ustawy pilnej, Marszałkowi Senatu i Prezydentowi

8) Senat ma termin 14 dni na zgłaszanie propozycji podjęcie uchwały

9) Prezydent ma 7 dni na decyzję o podpisaniu ustawy

III.2. Tryb uchwalania ustaw wykonujących prawo UE

zasada autonomii instytucjonalnej i proceduralnej – przy wykonywaniu aktów UE

* prawo UE determinuje w pewnym zakresie treść aktów prawodawczych wydawanych przez państwa członkowskie, ale te posiadają swobodę w określeniu swojego ustroju i wskazania organów kompetentnych do wykonania prawa UE

  1. rząd ma obowiązek wcześniejszego przekazywania Sejmowi i Senatowi dokumentów UE, zwł. projektów unijnych aktów prawnych, oraz projektów swojego stanowiska wobec nich
  2. zasadniczo projekty ustaw wykonujących prawo UE zgłasza RM przy jego złożeniu powinna wyraźnie zaznaczyć, że chodzi o realizację zobowiązań wynikających z przynależności do UE

* MS może uznać za projekt takiego rodzaju inicjatywę ustawodawczą innych podmiotów

* RM powinna wnieść taki projekt z odpowiednim wyprzedzeniem (3 lub 5 m-cy)

  1. 3. MODYFIKACJE:
  2. dążenie do przyspieszenia prac ustawodawczych np.

1.1. MSnadając bieg projektowi ustawy wykonującej prawo UE, ustala jednocześnie kalendarz prac w Sejmie nad projektem, biorąc pod uwagę terminy wykonania prawa UE

  1. przed przystąpieniem do szczegółowego rozpatrzenia projektu właściwa komisja ustala harmonogram prac nad tym projektem zgodny z kalendarzem prac w Sejmie
  2. poprawkę do projektu może, na posiedzeniu komisji, zgłosić grupa co najmniej 3 posłóww formie pisemnej
  3. II czytanie projektu odbywa się na posiedzeniu Sejmu najbliższym po doręczeniu posłom sprawozdania komisji, chyba że MS, po zasięgnięciu opinii prezydium komisji, ustali późniejszy termin
  4. właściwa komisja senacka może zwrócić się do Komisji Spraw UE o wyrażenieopinii
  5. rozpatrzenie poprawek Senatu następuje na posiedzeniu Sejmu najbliższym po doręczeniu sprawozdania komisji

III.3. Tryb uchwalania kodeksów i zmian do nich

  1. MS nadając bieg projektowi, rozstrzyga ostatecznie, czy jest on projektem:
  2. kodeksu
  3. zmiany kodeksu
  4. przepisów wprowadzających kodeks
  5. zmian przepisów wprowadzających kodeks

// wniesione łącznie i połączone tematycznie elementy są rozpatrywane przez Sejm w tym samym postępowaniu legislacyjnym

  1. I czytanie:

* projektu kodeksu lub projektu przepisów wprowadzających kodeks nie wcześniej niż 30 dnia od doręczenia posłom druku projektu

* projektu zmian kodeksu lub projektu zmian przepisów wprowadzających kodeks nie wcześniej niż 14 dnia od doręczenia posłom druku projektu

  1. Sejm może powołać (i to jeszcze przed I czytaniem projektów) Komisję Nadzwyczajną do rozpatrzenia takiej inicjatywy:

1) KN może w każdym czasie wystąpić do Sejmu z wnioskiem o debatę na temat wybranych zagadnień dot. projektu kodeksu

2) może tworzyć podkomisje stałe do szczegółowego rozpatrzenia projektu oraz zespoły robocze, także w ramach podkomisji

 członek KN może wchodzić w skład nie więcej niż dwóch jej podkomisji

 podkomisje mogą odbywać posiedzenia wspólne

3) KNpowołujezespół stałych ekspertów, z których1/3 wskazuje wnioskodawca projektu kodeksu

 podkomisja może powołać zespół stałych ekspertów podkomisji

4) przewodniczący KN może powołać doraźnie ekspertów do opracowania poszczególnych zagadnień.

5) KN może przedstawić Sejmowi sprawozdanie w formie zestawienia przyjętych przez nią poprawek

 wnioski i propozycje poprawek odrzucone przez KN mogą być zamieszczone w sprawozdaniu jako wnioski mniejszości, po ich zgłoszeniu w formie pisemnej, na żądanie min. 5 posłów – członków KN

  1. II czytanieprojektu:

* może odbyć się nie wcześniej niż 14 dnia od doręczenia posłom sprawozdania KN

* w przypadku zgłoszenia w II czytaniu poprawki albo wniosku projekt kieruje się ponownie do KN

III.4. Tryb uchwalania ustaw budżetowych

  1. budżet – dokument uchwalany przez Sejm przy udziale senatu w formie ustawy określający dochody i wydatki państwa na rok kalendarzowy

* szczególny rodzaj ustawy, gdyż ma z góry określony czas obowiązywania, dot. konkretnych adresatów i upoważnia do określonych, konkretnych czynności

  1. ODMIENNOŚCI PROCEDURALNE
  2. a) inicjatywa ustawodawcza –tylko RM

* zobowiązana złożyć projekt budżetu najpóźniej na 3 m-ce przed rozpoczęciem roku budżetowego

* analogicznie w przypadku ustaw o prowizorium budżetowym (obowiązującym krócej niż rok) i nowelizacji ustawy budżetowe

  1. b) I czytanie projektu odbywa się zawszena posiedzeniu plenarnym
  2. c) w trakcie prac komisyjnych – szczególna rola sejmowej Komisji Finansów Publicznych

* składa izbie całościowe sprawozdanie z wnioskami

* inne komisje resortowe rozpatrują tylko odpowiednie części projektu, przekazując KFP swoje stanowiska z wnioskami, opiniami i propozycjami poprawek

  1. d) ograniczenie swobody posłów w modyfikowaniu projektu rządowego

* zakaz zwiększania deficytu budżetowego (w drodze wzrostu planowanych wydatków, lub ograniczenia dochodów)

  1. e) 20 dni na ustosunkowanie się przez Senat

* Senat nie może odrzucić – tylko przyjąć lub uchwalić poprawki

  1. f) uchwalenie nie jest tylko prawem, ale i obowiązkiem parlamentu

* sankcja – jeśli w ciągu 4 m-cyod dnia złożenia projektu nie zostanie przedstawiona Prezydentowi do podpisu– może w ciągu 14 dni zarządzić skrócenie kadencji Sejmu i rozpisać nowe wybory

  1. g) Prezydent ma 7 dni na podpisanie – brak weta, ale może do TK

III.5. Inne modyfikacje

1) ustawy o wyrażeniu zgody na ratyfikację umowy m-nar. na podstawie której RP przekazuje organizacji m-nar. lub organowi m-nar. kompetencji organów władzy paostwowej w niektórych sprawach

Sejm bezwzględną większością podejmuje decyzję o wyborze 1 z 2-óch możliwych sposobów wyrażenia zgody na ratyfikację: a) w drodze ustawy uchwalanej przez Sejm i Senat większością 2/3 (w każdej) – wymóg dalej idący w porównaniu z dokonaniem zmian w Konstytucji

– przy braku większości umowa nie może być ratyfikowana, ale można ponownie wnieść projekt ustawy wyrażającej zgodę na ratyfikację

  1. b) w drodze referendum, które jest wiążące jeśli wzięła udział więcej niż ½ uprawnionych do głosowania i rozstrzyga zwykła większość głosów

2) ustawy, co do których Sejm postanowił o przyspieszeniu prac

– Sejm może po I czytaniu zdecydować o przystąpieniu niezwłocznie do II czytania

i o nieuwzględnieniu pewnych terminów dot. doręczenia posłom druków sejmowych

  • pominięcie etapu prac komisyjnych

3) ustawy, których projekty zostały złożone w wyniku obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej

MS kontroluje prawidłowość złożonych podpisów, a w razie wątpliwości zwraca się do PKW, gdy się nie zgadza to odmawia nadania dalszego biegu

  • postanowienie MS można zaskarżyć do SN w ciągu 14 dni

nie obowiązuje zasada dyskontynuacji

przedstawiciel komitetu inicjatywy ustawodawczej ma prawo udziału w pracach parlamentarnych nad projektem

– przed I czytaniem wnioskodawcanie może wnieść autopoprawki

  1. Funkcja kreacyjna
  2. kompetencja izby poselskiej i senatorskiej do powoływania innych organów państwowych tj. do decydowania o obsadzie personalnej innych struktur państwa

* zapewnia im demokratyczną legitymację (powołanie przez organy przedstawicielskie)

  1. prawo powoływani ≠ odwoływania – możliwe jeśli Konstytucja lub ustawy to przewidują i tylko w określonych przez nie sytuacjach
  2. kompetencje kreacyjne
  3. a) wykonywane wyłącznie przez Sejm

* wybór Prezesa RM – na jego propozycję RM w tzw. rezerwowej procedurzeformowania rządu

– konstruktywne wotum nieufności jako specyficzna forma wyboru rządu

* całości składu TK

* zastępców przewodniczącego i członków Trybunału Stanu

  1. b) Sejm przy udziale Senatu – po wyborze przez Sejm konieczność zdobycia akceptacji Senatu

* Rzecznik Praw Obywatelskichi Rzecznik Praw Dziecka

* Prezes NIK

* Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych

* Prezes IPN – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

  1. c) Sejm na wniosek Prezydenta

Sejm może wskazanego odrzucić, ale sam nie może przedstawiać kandydatur

* Prezes NBP

d) wybór części składu odrębnie przez Sejm i Senat Sejm Senat
Krajowa Rada Sądownictwa 4 posłów 2 senatorów
KRRiTV 2 os. 1 os.
Rada Polityki Pieniężnej NBP 3 os. 3 os.
Kolegium IPN 7 os. 2 os.
  1. kompetencje kreacyjne mają też organy izb (zwł. marszałkowie)

*np. sejmowa Komisja ds. UE + opiniuje kandydatury zgłaszane przez rząd na ważne stanowiska w instytucjach UE (np. członka Komisji Europejskiej, sędziów Trybunału Sprawiedliwości, Sądu I Instancji)

  1. Funkcja współuczestniczenia w określaniu polityki państwa
  2. ustawa budżetowa(jak w modyfikacjach)
  3. uchwalanie innych ustaw dot. finansów publicznychzwł.zasady:

– zaciągania długu publicznego

– udzielania gwarancji finansowych przez państwo

– ustanawiania monopolu

  1. konieczność aprobaty Sejmu dla programu działań nowej RM

– obowiązek premiera przedstawienie expose i uzyskania wotum zaufania

  1. uchwalanie przez Sejm rezolucji i apeli

– są to uchwały zawierające wezwania do określonego działania

nie są prawnie wiążące, ale mają dla rządu poważne znaczenie polityczne

  1. nadzwyczajne uprawnienie Sejmu do ogłaszania stanu wojny i decydowania o zawarciu pokoju

– uchwałę o stanie wojny Sejm może podjąć w razie agresji zbrojnej na państwo, lub w związku z zobowiązaniem do wspólnej obrony, wynikającym z umowy m-nar.

V.1. Formy współpracy Sejmu i Senatu z Radą Ministrów w sprawach dotyczących UE

  1. obowiązek współpracy RM z Sejmem i Senatem ws. UE określaustawa kooperacyjna
  2. Sejm i Senat uczestniczą w kształtowaniu stanowiska przedstawicieli RM w Radzie UE zwł. dot. projektów aktów prawa unijnego przez specjalne komisje

* rząd ma obowiązek wcześniejszego przekazywania Sejmowi i Senatowi dokumentów UE, zwł. projektów unijnych aktów prawnych i projektów swojego stanowiska wobec nich

* RMma ustawową powinność zwrócenia się o opinię odpowiednich komisji przed ustaleniem swojego ostatecznego stanowiska ws. aktów prawa UE

* opinia ta powinna być podstawą stanowiska RM, ale RM nie jest prawnie nią związana

* RM powinna przedłożyć komisjom wstępną propozycję stanowiska, i musi wytłumaczyć powody, dla których nie przychyliła się do zdania posłów

  1. obowiązek RM przedstawiania obu izbom info. o udziale RP w pracach UE nie rzadziej, niż co6 m-cy

* półroczny okres związany z cyklem tzw. prezydencji w Radzie UE

* Sejm, Senat i ich „komisje europejskie” mogą w każdym czasie zażądać informacji w konkretnej sprawie z tego kompleksu zagadnień

– pozwala na wyrażenie własnego stanowiska i wywarcie wpływu na politykę RM

– ew. możliwość pociągnięcia przez Sejm członków RM do odpowiedzialności politycznej

  1. odrębna procedura trybu ustawodawczego w przypadku projektów ustaw wykonujących prawo UE – zasadniczo zgłaszanych przez RM

obowiązek RM wnoszenia projektów ustaw wykonujących prawo UEna 3 m-ceprzed upływem terminu wykonania, a jeśli termin przekracza 6 m-cy to RM wnosi projekt na 5-mcyprzed upływem terminu

* wg Lizbońskiego – Komisja Wspólnot Europejskich będzie bezpośrednio przekazywać parlamentom projekty aktów ustawodawczych i inny dokumentów

* parlamenty europejskie będą mogły przedstawiać opinie ws. niezgodności projektów z zasadą subsydiarności (każdy kraj po 2 głosy, w RP po 1 S i S)

  1. obowiązek izb powołania organów właściwych ws. współpracy z RMws. zagadnień związanych z integracją europejską

– sejmowa Komisja ds. UE

* skład Komisji ma odzwierciedlać proporcjonalnie reprezentację w sejmie klubów i porozumień liczących min. 15 posłów

– senacka Komisja Spraw UE

  1. 6. Sejmowa Komisja ds. UE niewiążąco opiniuje kandydatury na ważne stanowiska unijne
  2. problem ~~ deparlamentaryzacja wzmocnienie pozycji egzekutywy

* reprezentuje w Radzie UE, decyduje o składzie Komisji

* zobowiązanie parlamentów do wprowadzania w życie i wykonania aktów powstałych przez realizację funkcji prawodawczej rządów

  1. Funkcja kontrolna

kontrola całość działań polegających na badaniu i analizie określonej sytuacji faktycznej i porównaniu jej ze stanem, który powinien istnieć

* może być pod względem legalności (zgodności z prawem) i celowości (skuteczności działań)

  1. kontrola parlamentarna – obejmuje uprawnienia do uzyskania wiedzy o stanie faktycznym i wyrażenia oceny określonych działań lub zamierzeń innych organów państwa poprzez egzekwowanie odpowiedzialności politycznej i konstytucyjnej

* związane są z nią też środki niewiążące prawnie – oddziaływania na kierunki polityki innych organów państwa (np. rezolucje i apele)

* dominuje aspekt celowości, natomiast legalności wyjątkowo, gł. w związku z odpowiedzialnością konstytucyjną

  1. Konstytucja formułuje wprost ogólną zasadę parlamentarnej kontroli relacji Sejm – RM– odsuwaSenat
  2. podstawowym środkiem wotum nieufności zasadniczy element przyjętego w Konstytucji systemu rządów parlamentarno-gabinetowych
  3. absolutorium
  4. wotum zaufania – prewencyjna forma kontroli RM po powołaniu jej przez Prezydenta (akceptacja dla przedstawionego przez premiera programu działań rządu)
  5. interpelacje, zapytania + tzw. informacji bieżącej, pytania ws. bieżących
  1. wograniczonym zakresie kontroli parlamentarnej podlega Prezydent

* ZN może ocenić tylko przestrzeganie przez niego Konstytucji i ustaw

* nie może ingerować w prowadzenie bieżącej polityki

* wyjątki,gdy kontrola działań Prezydenta obejmuje aspekt celowości:

– obowiązek uzyskania uprzedniej zgody w formie ustawy na ratyfikację ważniejszy umów m-nar.

– obligatoryjna zgoda Sejmu na przedłużenie (ale nie na wprowadzenie) obowiązywania stanu wyjątkowego

możliwość uchylenia przez Sejmrozporządzenia o wprowadzeniu stanu wojennego, lub wyjątkowego

– konieczna zgoda Senatu (bezwzględna większość) na zarządzenie referendum

  1. kontrola może byd urzeczywistniana przez:

1) cały parlament, lub jego izby

2) indywidualnie przez parlamentarzystów

3) podległe im, wyspecjalizowane organy kontrolne

  1. NIK– wyspecjalizowany organ kontrolny podły Sejmowi

4) komisje – jako wewnętrzne organy powołane do sprawowania kontroli

  1. dezyderaty i opinie komisji
  2. komisja śledcza – nastawiona wyłącznie na kontrolę
  3. sejmowa Komisja do spraw Służb Specjalnych

opiniowanie kierunków pracy i kandydatur na szefówinstytucji zajmujących się informacjami dot. zagrożeń dla bezpieczeństwa państwa

rozpatrywanie corocznych sprawozdań z działalności tych instytucji

przeciwdziałanie zjawiskom szczególnie groźnym dla prawidłowego funkcjonowania władzy publicznej

podlegają jej służby specjalne : CBA, Służba Wywiadu Wojskowego, Służba Kontrwywiadu Wojskowego, ABW, Agencja Wywiadu

max 9 członków – dostęp do tajemnic państwowych

VI.1. Interpelacje, zapytania, pytania w sprawach bieżących, informacje bieżące

  1. interpelacja
  2. a) poseł

b)do każdego z członków RM

  1. c) dot. spraw zasadniczych o strategicznym charakterze związanych z działaniem państwa
  2. d) forma pisemna do MS – ten przesyła ją interpelowanemu
  3. e) odpowiedź pisemna w max 21 dni do MS – ten przesyła odpis interpelantowi

* w 30 dni od dnia otrzymania niezadowalającej odpowiedzi może wnioskować o dodatkowe wyjaśnienia – udzielane w terminie 21 dni

  1. wniosek o przedstawienie informacji bieżącej
  2. a) klub poselskie, lub grupa min 15 posłów
  3. b) do każdego z członków RM
  4. c) dot. spraw zasadniczych o strategicznym charakterze związanych z działaniem państwa
  5. d) forma pisemna do 21:00 dnia poprzedzającego

* decyzję o umieszczeniu w dziennym porządku obrad podejmuje Prezydium Sejmu po zasięgnięciu opinii Konwentu seniorów – jeśli stanowisko jest niejednolite to rozstrzyga Sejm

  1. e) rozpatrzenie na posiedzeniu Sejmu * uzasadnienia wniosku (max 5 min)

* udzielenie ustnej odpowiedzi przez przedstawiciela RM (max 10 min)

* przeprowadzenie dyskusji (każdy poseł max 2 min)

  1. zapytanie poselskie
  2. a) poseł
  3. b) do każdego z członków RM
  4. c) w sprawach incydentalnych,o charakterze jednostkowym
  5. d) forma pisemna do MS (jak interpelacja)
  6. e) odpowiedź pisemna do 21 dni (jak interpelacja)
  7. pytania w sprawach bieżących
  8. a) poseł
  9. b) do każdego z członków RM
  10. c) w sprawach incydentalnych, o charakterze jednostkowym
  11. d) ustnie na posiedzeniu Sejmu * do 21:00 dnia poprzedzającego poseł informuje pisemnie MS o adresacie i tematyce
  12. e) bezpośrednia (to samo posiedzenie) odpowiedź ustna (max 6 min)

* brak dyskusji, ew. dodatkowe pytanie a po nim uzupełniająca odpowiedź

VI.2. Dezyderaty i opinie komisji

środki wpływu komisji na działalność instytucji publicznych (kompetencje kontrolne)

* dają możliwość uzyskania informacji (nie forma nacisku na sposób realizacji kompetencji)

  1. dezyderat uchwała komisji zawierający postulaty komisji w określonych sprawach
  2. a) może być skierowany do: 1 – RM i członek RM

2 – Prezes NIK

3 – Prezes NBP

4 – Prokurator Generalny

5 – Główny Inspektor Pracy

  1. b) przedstawiany przez przewodniczącegokomisji do MS, ten przesyła odpowiednim organom

* MS może zwrócić komisji dezyderat z umotywowanym zaleceniem ponownego rozpatrzenia sprawy

  1. c) organ ma obowiązek ustosunkować się do niego i pisemnie powiadomić MS o zajętym stanowisku w ciągu 30 dni chyba że MS, na wniosek zainteresowanego organu, po porozumieniu z prezydium komisji, ustali inny termin

* odpowiedzi oraz informacje o przebiegu realizacji dezyderatów są rozpatrywane na posiedzeniach komisji

* w razie braku odpowiedzi w terminie lub uznania odpowiedzi za niezadowalającą, komisja może: * ponowić dezyderat * przedłożyć MS wniosek o zwrócenie odpowiedzi jako niezadowalającej * przedłożyć Sejmowi projekt odpowiedniej uchwały lub rezolucji

  1. opinia – uchwała zawierająca stanowisko komisji w określonej sprawie
  2. a) może być przedstawiona tym co dezyderat + innym centralnym urzędom i instytucjom państwowym
  3. b) komisja może zwrócić się do adresata opinii o przedstawienie stanowiska w sprawach podniesionych w opinii i o informacje o przebiegu realizacji wniosków wynikających z opinii * adresat jest obowiązanyna żądanie komisjiprzedstawić stanowisko w terminie i trybie takim jak w przypadku dezyderatu * tak samo w przypadku braku, lub niezadowalającej odpowiedzi

VI.3. Procedura udzielania wotum nieufności dla RM

  1. Istnienie rządu uzależnione jest od poparcia Sejmu

Konstytucja formułuje zasadę kontroli parlamentarnej w relacji Sejm – RM

* podstawowym środkiem, poprzez który izba poselska dokonuje oceny rzeczywistych działań rządu – wotum nieufności

* stanowi zasadniczy element systemu rządów parlamentarno-gabinetowych

dla całej RM – rodzaj odpowiedzialności solidarnej (zbiorowej)

dla Ministra – rodzaj odpowiedzialnościindywidualnej

  1. wymogi formalne dla procedury uchwalania wniosku (RM):
  2. a) prawo zgłoszenia wniosku – grupa min. 46 posłów w formie pisemnej
  3. b) wniosek składa się z 2 części

– projekt uchwały Sejmu zawierający wyrażenie wotum nieufności dla RM

wskazujący imiennie kandydata na stanowisko Prezesa przyszłej RM

  1. c) konstruktywne wotum nieufności

w 1 głosowaniu 2 decyzje:

* o obaleniu dotychczasowego rządu

* o wyborze nowego Prezesa RM – w naturalny sposób początek formowania nowego gabinetu

  1. d) poddanie wniosku pod głosowanie nie wcześniej niż po 7 dniach od daty zgłoszenia

– gwarancja, że decyzja nie będzie pochopna i pod wpływem emocji

– rząd zyskuje czas na podjęcie działań ochronnych

  1. e) uchwalenie wniosku większością ulp
  2. wymogi formalne dla procedury uchwalenia wniosku (Minister):
  3. a) może dotyczyć każdego członka RM, bez premieramin 69 posłów– forma pisemna
  4. c) poddanie wniosku pod głosowanie nie wcześniej niż po 7 dniach od daty zgłoszenia

j.w. + czas na podjęcie decyzji o podaniu się do dymisji – wniosek staje się bezprzedmiotowy

  1. d) nie może zawierać imiennego wskazania kandydata na nowego członka rządu

* za dobór członków RM odpowiada prezes RM

  1. procedura sejmowa
  2. a) MS ma obowiązek niezwłocznego powiadomienia Prezydenta i Prezesa RM o złożeniu wniosku,oraz ew. przesłania uchwały o wyrażeniu wotum nieufności

~ wniosek podlega zaopiniowaniu przez odpowiednią komisję sejmową – niewiążąca

  1. b) możliwe zgłoszenie kilku wniosków jednocześnie
  2. c) zakaz zgłaszania wniosku o wotum nieufności przez 3 m-ce od dnia, w którym poprzedni wniosek w tej sprawie nie został uchwalony

* wyjątek – gdy wniosek poparło min 115 posłów

  1. skutki wotum nieufności dla RM:
  2. a) obowiązek złożenia Prezydentowi dymisji RM przez dotychczasowego Prezesa RM

* ma obowiązek przyjęcia i powierzenia dalszego pełnienia obowiązków do czasu powołania nowej RM

  1. b) Prezydent powołuje wybranego przez Sejm Prezesa RM – następuje podjęcie zasadniczej procedury powołania RM
  2. skutki wotum nieufności dla ministra:
  3. a) Prezydent ma obowiązek odwołać – akt prezydencki bez kontrasygnaty Prezesa RM

* Prezes RM nie ma możliwości ustosunkowania się do dymisji członka gabinetu

VI.4. Procedura udzielania RM wotum zaufania

  1. forma odpowiedzialności politycznej RM – 2 przypadki stosowania:
  2. a) forma wyrażenia przez Sejm aprobaty dla przedstawionego składu i programu nowej RM w zasadniczej i II rezerwowej procedurze jej powoływania * forma nadania inwestytury gabinetowi umożliwiającej efektywne rządzenie
  3. b) sposób wzmocnienia RM

* Prezes RM może zwrócić się do Sejmu o podjęcie uchwały ws. udzielenia wotum z.

* stosowane w sytuacji, gdy rząd cieszący się poparciem koalicyjnej większości traci to poparcie w odniesieniu do niektórych projektów ustaw – wniosek może zdyscyplinować posłów tworzących ową większość (stawia zasadnicze pytanie: czy popierają wyłoniony przez siebie rząd

  1. procedura

* monopol na składanie wniosku dla Prezesa RM

* pełna swoboda w podjęciu decyzji o tym, kiedy wystąpić z wnioskiem

* głosowanie zwykłą większością głosów w obecności min ½ ulp(łatwiej niż wotum nieufności)

  1. skutki
  2. a) przegłosowanie wniosku i uzyskanie

* RM zostaje wzmocniona politycznie – odnawia niejako legitymację do rządzenia

  1. b) nie uchwalenie wniosku

* oznacza, że RM przestała być rządem większościowym i wyczerpała możliwości rządzenia

* obowiązek dla Prezesa RM złożenia Prezydentowi dymisji rządu

* obowiązek przyjęcia i powierzenia dalszego pełnienia obowiązków do czasu powołania nowej RM

* wszczęta zostaje zasadnicza procedura powoływania nowej RM

VI.5. Absolutorium i procedura jego uchwalania

  1. absolutorium – uchwała sejmu akceptująca wykonanie przez rząd ustawy budżetowej, oraz przyjmująca informację o stanie zadłużenia państwa

* udzielenie oznacza formalnie pozytywną ocenę wykonania przez rząd ustawy budżetowej

* jest jedną z postaci odpowiedzialności parlamentarnej rządu

  1. udzielenie absolutorium nie wpływa w znaczący sposób na trwanie rządu

* uchwała taka jest politycznie korzystna dla RM

* Konstytucja nie określa skutków nieudzielenia RM

* fakt, że sprawozdania rządowego nie poparła nawet zwykła większość może świadczyć, że rząd utracił poparcie większościowe

* poddanie się przez RM do dymisji uzależnione jest tylko od woli Prezesa RM

– premier zapewne uzależni to od konkretnych okoliczności politycznych towarzyszących nieudzieleniu przez Sejm absolutorium rządowi

  1. procedura (określona w Konstytucji)
  2. a) RM w ciągu 5 m-cy od zakończenia roku budżetowego przedkłada Sejmowi sprawozdanie z wykonania ustawy budżetowej wraz z informacją o stanie zadłużenia państwa
  3. b) analiza NIK – przedstawia Sejmowi wyniki analizy+ opinię w przedmiocie absolutorium
  4. c) w ciągu 90 dni od otrzymania sprawozdania Sejm podejmuje uchwałę o udzieleniu, lub odmowie udzielenia RM absolutorium zwykłą większością


 

  1. Zgromadzenie Narodowe i jego kompetencje
  2. ZN stanowi je Sejm i Senat obradujące wspólnie w przypadkach określonych w Konstytucji

* szczególna forma działania Sejmu i Senatu/ Tuleja: odrębny organ państwa

* w latach 92 – 97 nazywane było konstytuantą – było wybierane w celu uchwalenia Konstytucji

* kompetencje i przypadki działania określone tylko w Konstytucji

  1. członkami są „automatycznie” posłowie i senatorowie

– identyczne obowiązki i uprawnienia

waga głosów wszystkich członków ZN jest jednakowa + liczone są razem

przewodniczącym ZN jest M Sejmu, lub (tylko w zastępstwie) M Senatu

* przewodniczący przygotowuje i zwołuje posiedzenia ZN

– prawo uchwalenia własnego Regulaminu w formie uchwały

  1. SYTUACJE DZIAŁANIA I FUNKCJE ZN:
  2. a) wyłączne prawo do pociągania Prezydenta do odpowiedzialności konstytucyjnej, oraz odpowiedzialności karnej przed Trybunałem Stanu

– nie pozbawia samodzielnie urzędu – z chwilą podjęcia uchwały o pociągnięciu do odpowiedzialności sprawowanie urzędu ulega czasowemu zawieszenia – do momentuuprawomocnienia orzeczenia TS

b)stwierdzenie trwałej niezdolności Prezydenta do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia

– wiążące i oficjalne stwierdzenie istniejącego stanu rzeczy – ZN weryfikuje ocenę lekarską pod kontem stwierdzenia, czy istotnie uniemożliwione jest wykonywanie obowiązków Prezydenta

[w a i b]uchwała podejmowana jest kwalifikowaną większością 2/3 głosów

z momentem jej podjęciafunkcje Prezydenta automatycznie przechodzą na MS

  1. c) członkowie ZN jako świadkowie złożenia przysięgi przez Prezydenta

fakt zwołania ZN potwierdza spełnienie wszelkich wymagań dla objęcia urzędu głowy państwa przez określoną osobę

– uroczyste złożenie przez Prezydenta-elekta zobowiązania do przestrzegania Konstytucji przez ZN powiązane jest z jego uprawnieniem do wyciągania ew. konsekwencji przez inicjowanie postępowania przed TS

– posiedzenie jest krótkie i obejmuje: otwarcie, powołanie sekretarzy, złożeni przysięgi i fakultatywnie wygłoszenie orędzia przez Prezydenta, odczytanie protokołu i zamknięcie obrad

  1. d) wysłuchanie orędzia głowy paostwa

– MS ma obowiązek zwołania posiedzenia, gdy Prezydent zgłosi zamiar skorzystania

Konstytucja zabrania przeprowadzenia nad orędziem jakiejkolwiek debaty

[w c i d]niedopuszczalne są wystąpienia posłów i senatorów


 

  1. Systemy rządowe

~ relacje między najwyższymi organami władzy publicznej w oparciu o zasadę podziału władzy

  1. Parlamentarny
  2. dualizm egzekutywy (prezydent – rząd / monarcha – rząd)
  3. ograniczony charakter władzy głowy państwa (gł. kompetencje reprezentacyjne)
  4. wybór głowy państwa przez parlament

* nie ponosi jednak bezpośrednio przed nim odpowiedzialności

  1. rząd wyłaniany przez parlament

* najistotniejsze założenie – rząd sprawuje bowiem władzę, póki ma poparcie parlamentu

* odpowiedzialność polityczna rządu przed parlamentem (wotum nieufności)

  1. egzekutywa może rozwiązać parlament

* zwykle prezydent, pełniący rolę arbitra między parlamentem i rządem

I.1. Racjonalizacja parlamentaryzmu

~ rząd odpowiadał przed parlamentem, ale zbyt łatwo tracił poparcie i następowała destabilizacja

– we Francji – k. XIX (III Republika) + Niemcy – po II wojnie

  1. zmiana relacji pomiędzy rządem i parlamentem

utrudnienie obalenia rządu (konstruktywne wotum nieufności)

wzmocnienie kompetencji legislacyjnych rządu

utrudnienie rozwiązania parlamentu

  1. związek ze zmianami w systemie wyborczym i partyjnym

progi wyborcze

– status partii w systemie wyborczym

– finansowanie partii

I.2. System parlamentarny w Polsce

~ racjonalizacja parlamentaryzmu

  1. nie równoważny dualizm legislatywy 2 izby o zróżnicowanej pozycji

– Sejm uchwala ustawy

– polityczna odpowiedzialność rządu tylko przed Sejmem

  1. dualizm władzy wykonawczej

– klasyczne – politykę państwa prowadzi rząd

– odstępstwa:

* Prezydent wybierany w wyborach powszechnych

* sfery, gdzie kompetencje Prezydenta są istotne i wykraczają poza klasyczne

– stosunki m-nar. (np. ratyfikuje umowy m-nar.)

– obronność państwa (np. mianuje naczelnych dowódców sił zbrojnych)

  1. polityczna zależność rządu od Sejmu (wotum zaufania i konstruktywne wotum nieufności)
  2. polityczna pośrednia zależność Prezydenta od Sejmu

– nie odpowiada politycznie, ale pośrednio przez premiera

kontrasygnata – przejęcie odpowiedzialności politycznej przez Prezesa RM

enumeratywnie wyliczone prerogatywy

  1. odseparowanie władzy sądowniczej

I.3. Zwierzchnictwo parlamentu – GB

  1. 3 elementy składowe parlamentu (Izba Lordów, Izba Gmin i monarcha)

konieczna zgoda wszystkich trzech dla podjęcia decyzji przez parlament

  1. parlament personifikuje ogół poddanych Jej Królewskiej Mości
  2. suwerenność parlamentu (nie ludu)

– problem czy to podział władzy, czy jednolitość

  1. Rządów zgromadzenia – komitetowy

~ pierwowzór w konstytucji jakobińskiej

  1. jednolitość władzy państwowej brak zasady trójpodziału
  2. parlament posiada władzę: ustawodawczą, wykonawcza, a czasem też sądowniczą
  3. rząd jest komitetem wykonawczym parlamentu

* jest mu bezpośrednio podporządkowany

* odpowiada przed nim politycznie

  1. głową państwa jeden z członków rządu wyłania go parlament

II.1. System rządów zgromadzenia w Szwajcarii

  1. w 2000 nowa konstytucja – dalekie odejście od tego systemu

– ewolucja w stronę podziału władzy

  1. parlament łączył kompetencje ustawodawcze, wykonawcze i sądownicze
  2. rząd wyłaniany spośród członków parlamentu

– są szefami resortów

rząd tylko organem wykonawczym

  1. parlament nie może zostać rozwiązany, a ministrowie odwołani

III. System kanclerski – RFN

  1. wynik krytyki konstytucji weimarskiej
  2. podstawą zasada podziału władzy

oparta nie na separacji, a na współdziałaniu legislatywy i egzekutywy

  1. egzekutywa czerpie legitymację z zaufania parlamentu
  2. samodzielny ustrojowo kanclerz RFN

bezpośrednio odpowiada politycznie przed parlamentem

– konstruktywne wotum nieufności i wotum zaufania

kompetencje zwierzchnie nad członkami egzekutywy

  1. w obu rodzajach władz mogą być te same osoby
  2. Prezydencki
  3. jednolitość egzekutywy prezydent głową państwa i szefem rządu
  4. prezydent wybierany przez naród

* bezpośrednia legitymacja demokratyczna

  1. członkowie egzekutywy odpowiedzialni politycznie przed prezydentem
  2. prezydent nie odpowiada politycznie przed parlamentem

* odpowiedzialność tylko konstytucyjna

  1. prezydent nie może rozwiązać parlamentu
  2. odseparowanie egzekutywy i legislatywy

IV.1. System prezydencki w USA

  1. separacja władzsystem hamulców i równowagi (checks and balances)

– 3 grupy organów władzy

– rozdzielność w płaszczyźnie organizacyjnej

  1. władza ustawodawcza – Kongres (Izba Reprezentantów i Senat)

– szeroki zakres ustawodawstwa i kontrola nad egzekutywą

  1. władza wykonawcza – Prezydent (jako piastun władzy wykonawczej)

wybory pośrednie i domniemanie kompetencji na jego rzecz

  1. funkcje prezydenta:

* promotor i egzekutor ustaw

* szef administracji federalnej

* kieruje polityką zagraniczną

* głównodowodzący sił zbrojnych

* posiada funkcje kreacyjne

  1. system hamulców (przewaga instrumentów hamujących nad pobudzającymi)

* weto zwykłe i kieszonkowe Prezydenta

* władza „nad sakiewką” ze strony Kongresu

* wymóg zgody Senatu na zawieranie traktatów i na nominacje

* weto legislacyjne – Kongres zastrzega, że ustawa nieodpowiednio realizowana traci moc

  1. Sąd Najwyższy – może aktywnie wkraczać w działalność legislatywy i egzekutywy

IV.2. System semi-prezydencki we Francji

  1. dwuczłonowa egzekutywa
  2. prezydent z wyborów powszechnych

– posiada własne kompetencje

– jest arbitrem między rządem i parlamentem

strażnik konstytucji

nie odpowiada politycznie

  1. rząd powoływany przez prezydenta

rząd odpowiada politycznie przed Prezydentem, a nie parlamentem

  1. ograniczenia kompetencji ustawodawczych parlamentu

brak domniemania kompetencji ustawodawczej na jego rzecz

– stanowi tylko tam, gdzie wskazano, a gdzie indziej ustawodawstwo dla egzekutywy


 

  1. Powoływanie rządu

~ rozumienie pojęcia rząd:

  1. ogół zasad i mechanizmów opisujących sposób sprawowania władzy państwowej
  2. część aparatu państwowego – władza wykonawcza wraz z administracją
  3. Rada Ministrów

~ powoływanie rządu:

czynności prawne tj. wywołujące skutki prawne

czynności o charakterze poufnym (konsultacje i uzgodnienia)

~ zainicjowanie procesu formowania RM następuje z chwilą, gdy dymisja poprzedniego gabinetu została przyjęta

* Konstytucja wprowadza gradację procedur powoływania rządu(jak Mała Konstytucja, alenie 5)

* są ze sobą ściśle powiązane i konstytucyjnie określona jest kolejność ich uruchamiania

* procedury i nieprzekraczalne terminy mają zapobiec kryzysom rządowym

* procedury oparte na podziale kompetencji pomiędzy Prezydentem i Sejmem (z jego przewagą)

  1. Kiedy Prezes RM składa dymisję RM – przesłanki powoływania rządu
  2. RM nie jest organem kadencyjnym – powoływany na czas prawnie nieokreślony

* powoływanie RM jest wynikiem przyjęcia przez Prezydenta dymisji poprzedniego rządu

  1. DYMISJA RZĄDU NASTĘPUJE:

1) na I posiedzeniu nowo wybranego Sejmu

– w parlamentarnych systemach ustrojowych jest regułą, że wyłoniona w wyborach większość bierze na siebie odpowiedzialność rządzenia państwem

– dotychczasowy rząd podaje się do dymisji

– w większości państw jest to prawnie nieuregulowane, ale w RP było już w Małej Konstytucji i jest obecnie

2) w przypadku nieuchwalenia przez Sejm wotum zaufania RM

3) w przypadku wyrażenia RM przez Sejm wotum nieufności

* dymisja RM składana jest Prezydentowi przez Prezesa RM

* w powyższych przypadkach Prezydent ma obowiązek przyjęcia dymisji

* brak terminów kiedy Prezydent ma przyjąć dymisję, wyj. przypadek dymisji na skutek wyłonienia po wyborach nowego Sejmu

– Prezydent jeśli nie chce utracić inicjatywy w formowaniu rządu (w zasadniczej procedurze powoływania rządu) – powinien przyjąć dymisję natychmiast po jej złożeniu

4) o ile Prezydent przyjmie rezygnację Prezesa RM z dalszego pełnienia funkcji

– jedyny przypadek, gdy Prezydent nie ma obowiązku przyjęcia dymisji

– jeśli nie przyjmie to dotychczasowy rząd z jego szefem nadal sprawują swoją funkcję

brak sprecyzowanych powodów złożenia dymisji przez Prezesa RM – mogą być polityczne jak i osobiste

  1. wyliczenie przesłanek formowania nowej RM w Konstytucji nie ma charakteru enumeratywnego

* nie wskazaną przesłanką prowadzącą do dymisji gabinetu np. śmierć Prezesa RM

  1. Procedura zasadnicza powoływania Rady Ministrów
  2. w razie zaistnienia którejkolwiek z przesłanek formowania rząduwszczęta zostaje zasadnicza procedura
  3. ETAP – PREZYDENCKI
  4. inicjuje Prezydent aktem desygnacji Prezesa RM

akt ten oznacza wyznaczenie kandydata na Prezesa RM i upoważnienie go do podjęcia działań zmierzających do sformowania nowego gabinetu

– Konstytucja nie wnika w metody Prezydenta selekcji kandydatów

  • zwykle konsultacje w ramach elit politycznych
  1. konstytucyjnie nie jest określony zakres działań desygnowanego Presa RM prowadzących do utworzenia gabinetu

prowadzi on zwykle konsultacje – ich wynikiem nie tylko skompletowanie składu rządu, ale często też podstawy programoweumowy koalicyjne

  1. okres konstruowana składu nie może przekroczyć 14 dni

od dnia I posiedzenia Sejmu, lub przyjęcia dymisji rządu

charakter terminu zawitego musi w nim nastąpić nie tylko desygnowanie nowego szefa rządu, ale i skompletowanie składu

  • aktem zamykającym proces kształtowania składu RM – wręczenie przez Prezydentaaktów powołania Prezesowi RM i pozostałym członkom RM i złożenie przez nich przysięgi wobec Prezydenta
  1. ETAP – SEJMOWY
  2. w ciągu kolejnych 14 dniPrezes RM ubiega się o uzyskanie ze strony sejmu inwestytury

przedstawia Sejmowi program działania swojego gabinetu i przedkłada wniosek o udzielenie mu wotum zaufania

  • w nowym Regulaminie Sejmu zrezygnowano z opiniowania przez komisje członków rządu przed udzieleniem wotum zaufania
  • utrzymano debatę nadexposepremiera – przedstawicieleklubów mogą wypowiadać opinie na temat proponowanego programu i składu
  • Konstytucja nie określa terminu w którym Sejm ma przeprowadzićdebatę
  1. udzielenie inwestytury następuje w drodze uchwalenia wotum zaufaniabezwzględną większością w obecności min ½ ulp

– uprawdopodobnia pogląd, że powołany rząd jest rządem większościowym

– Konstytucja nie wskazuje terminu przeprowadzenia głosowania nad uchwaleniem wotum zaufania (problem czy też musi nastąpić w ciągu 14 dni)

  1. uchwalenie nowo powołanemu rządowi wotum zaufania kończy zasadniczą procedurę powoływania rządu
  2. szczególnym przypadkiem – gdy uchwalono rządowi wotum nieufności

* formowanie rządu nie rozpoczyna się od desygnacji Prezesa RM, ale od wyboru nowego Prezesa RM przez Sejm – który jednocześnie uchwalił wotum nieufności poprzedniej RM

* Prezydentnie desygnuje, tylkodokonujeaktupowołania nowego premiera

~ problem, czy na pewno jest to I procedura rezerwowa, bo jest podobna do II

  1. możliwości fiaska w wielu przypadkach np.

na skutek odmowy przyjęcia desygnacji przez każdego z wybranych kandydatów

niemożliwość skompletowania składu rządu przez desygnowanego Presa RM

nieuzyskanie wotum zaufania

III. Pierwsza procedura rezerwowa powoływania Rady Ministrów

  1. inicjowana jest przez Sejm w wypadku fiaska zasadniczej procedury

* aktem rozpoczynającym ją jest wybór przez Sejm nowego Prezesa RM

* Sejm musi to uczynić w ciągu 14 dniod dnia, w którym upłynął termin na: – powołanie RM przez Prezydenta w zasadniczej procedurze

wyrażenie przez Sejm rządowi wotum zaufania w procedurze zasadniczej

gdy Sejm nie udzielił wotum zaufania RM (na etapie sejmowym)

  1. kandydatury mogą zgłaszad pisemnie w terminie wyznaczonym przez MS grupy min 46 posłów

* wybór Prezesa RM następuje bezwzględną większością w obecności min ½ ulp

– sygnał o wyłonieniusię większości zdolnej dowzięciaodpowiedzialności za rządzenie

* głosowanie ma charakter imienny – instrument dyscyplinujący posłów większości sejmowej

  1. nowy Prezes RM prowadzi konsultacje polityczne w celu skompletowania składu RM

* musi on w powyższym terminie 14 dni przedstawić Sejmowi skład swojego rządu i jego program

* i uzyskać akceptację Sejmu, który stosunek do programu w expose i składu gabinetu Sejm wyraża w drodze głosowania ws. wyboru RM bezwzględną większością w obecności ½ ulp

– zakłada wyłonienie rządu większościowego

wybór nowej RM odbywa się łącznie (a nie odrębnie każdej kandydatury)

– mamy do czynienia z formalnym wyborem rządu przez Sejm

  1. pomyślny wybór potwierdzony jest w aktach powołania, które Prezydent wręcza członkom nowej RM

* Prezydent ma obowiązek zaakceptowania wyboru dokonanego przez Sejm

* ostatnim aktem rezerwowej procedury jest odebranie od członków RM przysięgi przez Prezydenta

  1. możliwośd fiaska np.

– Sejmowi nie uda się wybrać nowego premiera

– wybranemu Prezesowi RM nie uda się skompletować składu

  1. Druga procedura rezerwowa powoływania Rady Ministrów

– oparta na założeniu, że skoro obie wcześniejsze procedury nie doprowadziły do powstania RM – niezbędne jest obniżenie progu poparcia sejmowego niezbędnego dla jej powstania

to samo co przy zasadniczej, ale: – udzielenie inwestytury następuje w drodze uchwalenia wotum zaufaniazwykłą większością w obecności min ½ ulp

* za udzieleniem RM wotum zaufania musi opowiedzieć się więcej niż przeciw, ale nie uwzględnia się głosów wstrzymujących

powołany rząd może być mniejszościowym mającym mniejszą swobodę działania

ostatnia szansa Sejmu na doprowadzenie do powołania RM

* gdy się nie powiedzie Prezydent ma obowiązek skrócenia kadencji Sejmu (a co za tym idzie Senatu) i zarządzenia wyborów parlamentarnych

  1. Zmiany w składzie RM
  2. zmiana w składzie RM czynności prowadzące do częściowej wymiany, lub uzupełnienia dotychczasowego składu dot. 3 sytuacji:

1) osoba zajmująca dotąd stanowisko członka RM traci zajmowane dotąd stanowisko, a następnie zostaje ono obsadzone przez nową osobę

2) skład RM zostaje trwale pomniejszony o członka rządu, gdyż zajmowane przez niego stanowisko uległo likwidacji

3) dotychczasowy rząd zostaje poszerzony o nowego członka RM

  1. procedura zmiany dot. wszystkich kategorii członków RM, z wyjątkiem Prezesa RM

* jego ustąpienie oznacza kres działalności gabinetu któremu przewodził

  1. etapy zmiany w składzie RM

1) złożenie Prezesowi RM dymisji przez członka RM, lub udzielenie mu dymisji przez samego Prezesa RM

– dymisja członkaRM może być aktem jego woli, lub negatywnej oceny premiera

– w przypadku złożenia przez członka RM dymisji warunkiem jej skuteczności jest wyrażenie na nią zgody przez Prezesa RM

2) przyjęcie dymisji przez Prezydenta

—- powyższe etapy nie mają miejsca w przypadku tylko poszerzenia RM o nowego członka

3) złożenie Prezydentowi przez Prezesa RM wniosku o powołanie konkretnego kandydata w skład RM

4) powołanie przez Prezydenta kandydata zaproponowanego przez Prezesa RM w skład RM

  1. Mała Konst. dawała Prezydentowi dowolnośd w uwzględnieniu wniosków personalnych Prezesa RM

* obecnie Prezydent zobowiązany do dokonania zmian w składzie RM w zakresie określonym przez Prezesa RM – ale Konstytucja nie wskazuje terminu (może odwlekać)

* Prezydent nie może powołać w skład RM osoby nieobjętej wnioskiem Prezesa RM

– dodatkowym zabezpieczeniem kontrasygnataaktu powołania lub odwołania

  1. przykładowe przyczyny rekonstrukcji rządu:

* zmiana uczestników koalicji rządowej

* tworzenie lub likwidacja stanowiska członka rządu, a nawet osobiste animozje

~ podkreśla szczególną pozycję Prezesa RM i daje mu istotne narzędziew sprawowaniu kontroli nad członkami RM


 

  1. Skład i struktura Rady Ministrów
  2. Obligatoryjni i fakultatywni członkowie RM
  3. skład i struktura rządów we współczesnych paostwach demokratycznych ma różną wielkośd i kształt

* determinuje jewielkość rządu, tradycja, aktualnepotrzeby polityczne, zakres nałożonych zadań

* duże rozmiary czasem wymagają wyłonienie w ramach rządu węższych gremiów decyzyjnych (np. Prezydium Rządu kiedyś)

  1. w Polsce też ulegają zmianom pod wpływem czynników:
  2. organizacyjnych – tworzenie organów dla realizacji nowych zadań rządu
  3. politycznych – skutki koalicyjnego charakteru rządu
  4. liczba członków RM nie jest konstytucyjnie zdeterminowana – jest kształtowana elastycznie

* skład RM został określony przez Konstytucję ogólnie, poprzez wyliczenie kategorii jej członków 2 kategorie:

1) OBLIGATORYJNI CZŁONKOWIE RM

  1. Prezes RM

– odpowiedzialnyza skompletowanie składuRM i uczestniczy w rekonstrukcji

– tworzy rząd od strony merytorycznej i organizuje pracę RM

– jego ustąpienie oznacza kres działalności gabinetu któremu przewodził

– ma zasadniczy wpływ na ustanowienie w swoim rządzie fakultatywnych członków RM

  1. ministrowie resortowi – kierujący działem administracji rządowej

– zakres ich działań obejmuje sprawy z obrębu danego działuadministracji rządowej -określa je ustawa o działach administracji rządowej

powoływani są na stałe

– mogą wydawać rozporządzenia (w przeciwieństwiedo zadaniowych)

– do dyspozycji mają ministerstwo

  • każdy dział administracji rządowej z ustawy musi być obsadzony, ale w dowolny sposób, np. 1 minister / 2 działy

2) FAKULTATYWNI CZŁONKOWIE RM

  1. wiceprezesi RM

– powoływanie gł. ze względów koalicyjnych, oraz by odciążyć Prezesa RM

zastępują Prezesa RM

– czasem powoływani by podkreślić szczególne znaczenie ministerstwa np. minister finansów

– nie posiadają własnych funkcji (często więc łączą się z funkcją ministra)

  1. przewodniczący określonych w ustawach komitetów

– ich pozycja jest porównywalna z pozycją ministra

– ustawa rozstrzyga, czy taki przewodniczący jest członkiem RM

  1. ministrowie zadaniowi (bez teki)

zadania określone w rozporządzeniu Prezesa RM np. ds. koordynacji służb specjalnych

– powoływani albo na określony czas, lub na stałe

ministrowie kierujący działem administracji rządowej

obligatoryjni członkowie

powoływani na stałe

– obok uczestnictwa w pracach RM sprawują funkcję kierowaniawyodrębnionymdziałemadministracji rządowej

– wykonują zadania jako jednoosobowe naczelne organy administracji kierujące podległą im strukturą administracyjną danego działu lub działów administracji rządowej

* rodzaje i zakresy poszczególnych działów administracyjnych określa ustawa o działach administracji rządowej

zakres ich działań określaustawa o działach administracji rządowejtzw. sprawy z obrębu danego działy adm. rządowej

Prezes RM określa w drodze rozporządzenia ministerstwo, które zapewniać będzie ministrowi obsługę administracyjną * obowiązek inicjowania i opracowywania polityki RM w stosunku do działu, którym kieruje i przedkładania w tym zakresie rządowi relacji i projektówaktów normatywnych

– kompetencje do wydawania aktów normatywnych – rozporządzeń i zarządzeń

wydawanie decyzji administracyjnych i innych aktów administracyjnych w toku postępowania administracyjnego

nadzór nad realizacją polityki RM przez organy, urzędy i jednostki organizacyjne, które mu podlegają * w drodze obwieszczenia ustala wykaz jednostek podległych mu i nadzorowanych jednostek organizacyjnych

– nadzór nad państwowymi osobami prawnymi w ramach swojego działu

* w kierowaniu niektórymi działami wkomponowana jest kompetencja do sprawowania nadzoru nad pewnymi instytucjami centralnymi

  1. minister właściwy ds. zdrowia nadzór nad Generalnym Inspektoratem sanitarnym i Głównym Inspektoratem Farmaceutycznym minister właściwy ds. wewnętrznych – nad działalnością Policji, Staży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Obrony Cywilnej Kraju

– ministerstwo składa się z:

* elementu politycznego (ministrowie, sekretarze i pods.)

* elementu merytorycznego (apolityczni pracownicy)

ministrowie wypełniający zadania wyznaczone im przez Prezesa RM

fakultatywni członkowie

– decyzja o powołaniu wynika z przesłanek politycznych lub przekonania premiera o konieczności szczególnego potraktowaniaokreślonej kategorii ważnych zadań

powoływani na stałe, lub jakiś okres

– nie stoją na czele wyodrębnionego działu administracji rządowej

wykonują tylko zadania wyznaczone im przez premiera(ministrowie zadaniowi)

– ich zadania określone są w rozporządzeniu

– też potrzebują posiadać aparat wykonawczy

– zostaje on określony przez Prezesa RM w drodze rozporządzenia, może nim być zarówno ministerstwo, jak i inny urząd administracji rządowej

– nie mogą wydawać rozporządzeń

– jedynie zarządzenia

III. Prezes RM

~ Konstytucja kreuje silną pozycję ustrojową Prezesa RM

* mimo czynników ograniczających jegowładzęo charakterzeinstytucjonalno-prawnym (Sejm) oraz politycznych (koalicyjna struktura rządu i większość sejmowa) wyraźniedominuje w składzie RM

III.1. Udział premiera w powoływaniu rządu i jego rekonstrukcji

  1. udział premiera w powoływaniu rządu uległ wzmocnieniu w stosunku do Małej Konstytucji

* bez względu na konkretną procedurę, wg której powoływana jest RM, premier spełnia kluczową rolę w formowaniu przyszłego rządu

* zarówno desygnowany (w zasadniczej i II rezerwowej) jak i wybrany przez Sejm ( I r.) Prezes RM odpowiedzialny jest całkowicie za kompletowanie składu RM

  1. swoboda w doborze współpracowników nie jest całkowita

* uzależnienie od większości parlamentarnej–poparcie jest niezbędne do uzyskania wotum zaufania

* osobista pozycja polityczna – lider ugrupowania tworzącego większość ma większą swobodę

  1. praktyka nie jest jednoznaczna

* przypadki niemal całkowicie swobodnego decydowania przez premiera o składzie gabinetu

* sytuacje wskazujące na daleko posunięte oparcie kompetencji w doborze na gremia partyjne

  1. ustawa o RM (1997) zwiększyła uprawnienia w zakresie liczbowego określania składu rządu

* czynniki niezależne wymuszające powołanie ministrów resortowych

– np. Konstytucja obliguje do powołania Ministra: ON + Sprawiedliwości – każdy dział administracji rządowej z ustawy musi być obsadzony, ale w dowolny sposób, np. 1 minister / 2 działy

* możliwość wnioskowania o powołanie w skład rządu osób, których zakres działania określa samodzielnie – kieruje się swoim rozeznaniem potrzeb i koncepcją programową rządu

* w praktyce premierzy kompletując skład gabinetu kierują się zarówno przesłankami politycznymi jaki merytoryczną przydatnością kandydatów

  1. rola Prezesa RM w procedurze dokonywania zmian w rządzie jest zasadniczo samodzielna

* wg Małej Konstytucji musiał zabiegać o zgodę Prezydenta na dokonanie zmiany w rządzie

* teraz decyzja Prezesa RM o konieczności dokonania rekonstrukcji gabinetu jest wystarczającą przesłanką dla jej dokonania przez Prezydenta

* jedynym warunkiem formalnym jest wniosek premiera skierowany do Prezydenta

– od niego uzależniony jest prezydencki akt odwołania członku rządu (nie może sam)

  1. rekonstrukcja rządu może byd szeroka

* może objąć wszystkich członków z wyjątkiem Prezesa RM

* doprowadzając do zmiany w składzie RM, premier nie musi zabiegać o jej formalną akceptację ze strony Sejmu (ale jego poparcie faktycznie decyduje o egzystencji gabinetu)

* z tego powodu RM może funkcjonować w składzie dalece odbiegającym od początkowego

  1. jedynym przypadkiem, w którym dokonanie zmiany w składzie rządu odbywa się bez udziału Prezesa RM (a nawet wbrew jego woli) jest sytuacja gdy Prezydent odwołuje członka RM w wyniku uchwalenia mu wotum nieufności przez Sejm

III.2. Wpływ premiera na trwałość rządu

  1. kluczowa rola Prezesa RM spełniana wobec jego rządu – ujawnia się szczególnie we wpływie na jego trwałość:

1) kres pełnienia funkcji szefa rządu z przyczyn leżących po jego stronie wyznacza także koniec działalności rządu, na czele którego stał

– bez względu na to, czy zakończenie działalności dokonane jest na drodze prawnej (przyjęcie przez Prezydenta dymisji premiera ze względu na jego rezygnację z dalszego pełnienia funkcji)

– czy na skutek przyczyn pozaprawnych (np. zgon premiera)

2) jedyną formą dymisji Prezesa RM jest uchwalenie wotum nieufności całemu rządowi

– Prezydent nie posiada prawnych możliwości samodzielnego zdymisjonowania

– uprawniony jest do tego tylko Sejm

– brak możliwości indywidualnego wotum nieufności wobec szefa rządu, konieczne jest obalenia całego gabinetu

3) kompetencja Prezesa RM wystąpieniado Sejmu z wnioskiem o udzielenie jego rządowiwotum zaufania

– rzadko wykorzystywane (1x przez L. Millera w 2003)

– udzielenie wotum zaufania w trakcie działalności RM ma na celu potwierdzenie istnienia sejmowego poparcia dla rządu

decyzja o wystąpieniu z wnioskiem należy tylko do Prezesa RM, nie może wypłynąć od RM

– w przypadku nieuzyskania – Prezes składa Prezydentowi dymisję rządu

  1. wpływa także na trwałośd administracji rządowej

* w przypadku dymisji rządu dymisję składają też osoby z klucza politycznego ministerstwa tj. ministrowie, ale także sekretarze i podsekretarze stanu (nie będący członkami RM)

– przyjęcie ich dymisji zależy od nowego ministra

III.3. Wpływ premiera na tok i kierunek prac rządu

  1. premier posiada zasadniczy wpływ na tok i kierunek prac rządu

* praźródłem tego wpływu jest fakt, że rząd działa opierając się na programie przedstawionym w expose premiera (zwykle skonstruowanym pod jego kierunkiem i identyfikowanym ze jego osobą)

  1. Prezes RM, obok doboru składu rządu odpowiada za jego podstawy programowe

* kieruje się gł. programami wyborczymi ugrupowań, ale rząd jest w charakterystyczny sposób utożsamiany z jego osobą

* daje mu to pewną swobodę w ustalaniu priorytetów programowych RM

  1. podstawą prawną dla kierowania pracami rządu przez Prezesa RM jest Konstytucja i ustawa o RM

* kierowanie pracami rządu to takie uprawnienia jak:

  1. zwoływanie posiedzeń rządui + otwieranie i zamykanie jego obrad
  2. określanie porządku posiedzeń
  3. przewodniczenie obradom
  4. decydowanie o sposobie przyjęcia konkretnego rozstrzygnięcia w postaci uzgodnienia, głosowania lub w trybie obiegowym
  5. określa kto poza konstytucyjnym składem RM może uczestniczyćw jej posiedzeniach
  6. decyduje o utajnieniu części lub całości posiedzenia
  7. dodatkowo może:
  8. wyznaczyć ministrowi zakres spraw, w których działa z jego upoważnienia
  9. żądać informacji, dokumentów i sprawozdańokresowych lub dot.danej sprawy
  10. zarządzić przeprowadzenie korespondencyjnego uzgodnienia stanowisk członków RM
  11. zwoływać, brać udział i przewodniczyć posiedzeniomorganówpomocniczych
  12. rozstrzygać o zakresie działania w razie sporu kompetencyjnego między ministrami
  1. rola Prezesa RM nie ogranicza się tylko do organizowania jej prac

* premier zapewnia wykonywanie polityki RM i określa sposoby jej wykonania

* dobiera współpracowników odpowiednich do zadań wynikających z programu rządu

* określa kierunki i formy realizacji przyjętych zamierzeń

* formalnie samodzielnie określa sposób działania członków gabinetu

* Konstastwarza podstawy normatywneprzywództwa organizacyjnego i programowego premiera w RM

III.4. Wpływ premiera na pracę członków rządu

  1. kompetencje o charakterze koordynacyjnym wobec członków rządu

* uzasadnione, bo rząd kompetencyjniejak i pod względem składu osobowego jest strukturąrozległą

* koordynacja realizowana przez premiera prowadzi do uzgodnienia działalności poszczególnych członków rządu w celu realizacji założonych zadań

* sprzyja spójności pracy rządu

* możliwości Prezesa RM:

  1. możliwośćzarządzenia korespondencyjnego uzgodnienia stanowiskprzezczłonków RM
  2. prawo tworzenia organów pomocniczych rządu i premiera + ich zwoływanie i przewodniczenie im stale lub doraźnie
  3. Kancelaria Prezesa RM o kompetencjach koordynacyjnych realizowanych z upoważnienia premiera
  4. uprawnienia kontrolne

* konsekwencja faktu, że premier w poważnym stopniu określa zadania członka rządu – bo to on określa szczegółowy zakres działania ministra

* kontrola rozumiana szeroko– weryfikacja zgodności działania członków RM z:

– przepisami określającymi określony wzór zachowań osób tworzących RM

– dyrektywami ustalonymi w drodze pozaprawnej (np. wynikającymi z programu)

* funkcje:

dyscyplinowaniu w realizacji nałożonych zadań

– służy reagowaniu na krytykę (gł. parlamentarną) postępowania członków RM

* realizacja:

– prawo Prezesa RM żądania od wszystkich członków rządu informacji, dokumentów i sprawozdań okresowych lub dot. poszczególnej sprawy albo rodzaju spraw

– premiera wspiera Kancelaria Prezesa RM

  1. kontrola realizacji zadań wskazanych przez premiera i RM
  2. przedstawianie wniosków z przeprowadzonych kontroli

* ostateczną sankcją w dyspozycji premiera jest zdymisjonowanie członka rządu

  1. uprawnienia kreacyjne Prezesa RM

* powoływaniena wniosek właściwego ministrasekretarza i podsekretarzy stanu w ministerstwach

* powoływanie i odwoływanie wojewodów i wicewojewodów

* wynikające z odrębnych ustaw prawo powoływania i odwoływanianiektórych urzędników centralnych

  1. Prezes RM jest zwierzchnikiem służbowym wszystkich pracowników administracji rządowej
  2. możliwe jest łączenie stanowiska Prezesa RM z funkcją innego członka rządu

* skorzystał z tego W. Cimoszewicz

  1. Wiceprezesi Rady Ministrów

fakultatywni członkowie RM

* o tym czy powołać takie stanowisko w ramach RM decyduje Prezes RM * powoływanie gł. ze względów koalicyjnych, oraz by odciążyć Prezesa RM

dopuszczalne jest powołanie rządu, w którym nie ma wicepremiera (np. przed uchwaleniem Konstytucji – w rządzie J. Olszewskiego), występuje jeden lub kilku

* gdy nie ma premier może upoważnić jednego z członków rządudo zastępowania go w wypełnianiu obowiązków

zakres działao nie jest określony konstytucyjnie

* Prezes RM określa wicepremierowi zadania i kompetencje, które ten wykonuje w jego imieniu (muszą się one mieścić w granicach kompetencji posiadanych przez Prezesa RM)

* wiceprezes RM wykonuje, w imieniu Prezesa RM , zadania i kompetencje tylko w zakresie powierzonym przez Prezesa RM

– także wiceprezes może łączyć swoją funkcję z funkcją ministra (zezwala na to Konstytucja)

* taka unia personalna spotykana zwykle w celu:

– podkreślenia szczególnej roli resortu którym kieruje wicepremier

– wskazanie obszaru działań rządu do którego przywiązuje szczególną wagę

– szczególnie często przewodniczą oni stały komitetom RM

  1. przewodniczący określonych w ustawie komitetów

tradycja funkcjonowania naczelnych organów administracji rządowej o charakterze kolegialnym o nazwie komisji lub komitetu

– współcześnie przeważa forma jednoosobowego kierowania działem administracji przez ministra

konstytucja dopuszcza wariant kolegialny (wieloosobowy)

* naczelny organ administracji rządowej o charakterze kolegialnym powoływany jest w drodze ustawowej

* przewodniczącego takiego kolegium zwanego zwykle komitetem może wchodzić w skład RM

* jest to członek fakultatywny – zależy od Prezesa RM

* pozycja przewodniczącego komitetu w RM jest porównywalna z pozycją ministra

  1. Organy wewnętrzne Rady Ministrów
  2. organy kierownicze

powoływane dla podejmowania wiążących decyzji

  1. organy pomocnicze

dla wspierania rządu w wykonywaniu jego zadań gł. poprzez przygotowywanie projektów decyzji rządowych

  1. organy doradcze

zaplecze fachowe

1) organy pomocnicze

  1. komitet stały RM

– m.in. wiceprezes jako przewodniczący i członek RM jako wiceprzewodniczący i sekretarze stanu z ministerstw

– zadanie: przygotowanie i przedstawienie RM lub premierowi rozstrzygnięć, albo stanowisk

  1. komitety RM

– węższy zakres przedmiotowy – wyspecjalizowany w zakresie określonym zarządzeniem Prezesa RM o jego powołaniu

– wykonują czynności o char.:

  • pomocniczym (przygotowanie projektów rozstrzygnięć)
  • realizacyjnym(przegląd wykonania zadań przez organy administracji)
  • kierowniczym (nakładają na członków komitetów zadania)

* nie są upoważnione do zastępowania RM, ani podejmowania w jej imieniu rozstrzygnięć władczych – są przejawem działalności rządu – dla zwiększenia efektywności

  1. komitety doraźne

– powoływane przez premiera z inicjatywy własnej, lub na wniosek RM do rozpatrzenia indywidualnej, konkretnej sprawy

  1. rady i zespoły o charakterze pomocniczym, lub opiniodawczo-doradczym

2) komisje kodyfikacyjne do opracowania projektów kodyfikacji określonych dziedzin prawa

– powoływane w drodze rozporządzenia RM – skupiają wybitnych przedstawicieli

3) komisje wspólne powoływanew uzgodnieniu z zainteresowaną instytucją, lub środowiskiem

4) Rada Legislacyjna

– działa przy Prezesie RM, ale wykonuje swoje zadania także na użytek rządu

osoby powoływane w skład (max.20) przez Prezesa RM wyróżniają się wiedzą prawniczą

– zadania:

  • opiniowanie rządowych projektów ustaw i ich założeń
  • opiniowanie projektów ustaw wniesionych przez inne podmioty, a charakteryzujących się szczególną doniosłością
  • dokonywanie okresowych ocen stanu określonych dziedzin prawa z uwzględnieniem dostosowania do norm konstytucyjnych i prawa wspólnotowego
  • formułowanie uwag i opinii dot. stosowania Konstytucji i związanych z procesem stanowienia prawa

5) Rządowe Centrum Legislacji

– opracowuje projekty aktów na podstawie założeń przedstawionych przez ministrów


 

  1. Kompetencje Rady Ministrów

FUNKCJE:

  1. RM jako organ prowadzący politykę wewnętrzną i zagraniczną

– klauzula domniemania kompetencji – do RM należą sprawy polityki państwa niezastrzeżone dla innych organów

– nie chodzi tu tylko o wykonywanie ustaw w ścisłym tego słowa znaczeniu

  1. funkcja kierowaniaRM kieruje całą administracją rządową

– dot. organów szczebla centralnego (np. ministrowie)

podporządkowanych jej organów terenowych (np. wojewodowie)

kierowanie, koordynowanie i kontrolowanie działalności

zw. w drodze katów prawnych

  1. funkcja rządzeniafunkcja o charakterze samoistnym

wytyczanie generalnych zasad polityki państwa

– podejmowanie decyzji o charakterze strategicznym

– podkreśleniem zasada domniemania kompetencji (nie działa w stosunku do Parlamentu)

– promuje nowe rozwiązania i środki działania

KOMPETENCJE:

  1. inicjatywne w stosunku do innych organów paostwa

prawo inicjatywy ustawodawczej

* wyłączna inicjatywa ustawodawcza dla RM w odniesieniu do:

  1. ustawy budżetowej i jej zmiany
  2. ustawy o prowizorium budżetowym
  3. ustawy o zaciągnięciu długu publicznego
  4. ustawy o udzieleniu gwarancji finansowych przez państwo

pełne uzależnienie parlamentu w tych sprawach od inicjatywy rządowej

* RM jest organem dysponującym pełną wiedzą o stanie finansowym i gospodarczym

* gdy Sejm nie uchwali budżetu, żaden inny podmiot nie może wnieść nowego projektu, a podstawą gospodarki finansowej staje się rządowy projekt budżetu

– kierując projekt ustawy do Sejmu, rząd wyznacza ministra lub kierownika urzędu centralnego do reprezentowaniaw trakcie prac parlamentarnych(uczestniczy w obradachS/S i ich organów)

wobec Prezydenta

* możliwość rezygnacji premiera z dalszego pełnienia funkcji

* przedkładanie mu wniosku o wprowadzenie stanu wojennego i stanu wyjątkowego

  1. wykonawczo-realizujące względem aktów i decyzji innych organów

– kierowanie realizacją ustaw w tym budżetu(w drodze działań faktycznych i prawnych – akty)

– sprawozdania i informacje o działalności zwł. z wykonania budżetu i stanie zadłużenia państwa

  1. samodzielne kompetencje bieżącego kierownictwa paostwowego

– kierownicze – kreowanie wiążących prawnie dyrektyw działania

– koordynacyjne – ujednolicanie działania organów rządowych przez uzgadnianie ich działań

– kontrolujące – egzekwowanie zgodności postępowania tych organów z normami i zadaniami

* odpowiedzialność polityczna RM za działalność podporządkowanych jej organów

  1. nadzorcze i kontrolne wobec organów i instytucji niepodporządkowanych RM

– Prezes RM w stosunku do samorządu

* zawieszenie organów gminy i ustanowienie zarządu komisarycznego na 2 lata

~ w razie braku skuteczności w zakresie wykonywania zadań publicznych

* możliwość wystąpienia do Sejmu o rozwiązanie rady gminy

~ przy powtarzającym się naruszaniu Konstytucji lub ustaw

  1. Udział RM w procedurze uchwalania ustaw i zawierania umów m-nar.

>> UCHWALANIE USTAW

  1. kompetencje inicjatywne wobec innych organów paostwa – w tym prawo inicjatywy ustawodawczej

* wyłączna inicjatywa ustawodawcza dla RM w odniesieniu do:

  1. ustawy budżetowej i jej zmiany
  2. ustawy o prowizorium budżetowym
  3. ustawy o zaciągnięciu długu publicznego
  4. ustawy o udzieleniu gwarancji finansowych przez państwo

* pełne uzależnienie parlamentu w tych sprawach od inicjatywy rządowej

– RM jest organem dysponującym pełną wiedzą o stanie finansowym i gospodarczym

– gdy Sejm nie uchwali budżetu, żaden inny podmiot nie może wnieść nowego projektu budżetu, a podstawą gospodarki finansowej państwa staje się rządowy projekt budżetu

  1. kierując projekt ustawy do Sejmu, rząd wyznacza ministra lub kierownika urzędu centralnego do jego reprezentowania w trakcie prac parlamentarnych

* obowiązki – uczestniczenie w obradach S/S i ich organów w trakcie prac nad projektem rządu

  1. 3. możliwośd nadania projektowi klauzuli pilnościco przyspiesza prace (np. Senat 14 dni, Prezydent 7)

* Sejm nie może kwestionować decyzji RM

* nie dopuszczalne jest uznanie za pilne projektów ustaw dot. a. prawa podatkowego

  1. prawa wyborczego
  2. ustroju i właściwości władz publicznych
  3. projektów kodeksów

* przed rozpoczęciem II czytania RM może wycofać klauzulę pilności

  1. możliwośd wnoszenia poprawek zarówno na posiedzeniu plenarnym jak i w czasie prac w komisjach

>> ZAWIERANIE UMÓW M-NAR.

* przy nieratyfikowanych kompetencje posiada w całości RM

* przy ratyfikowanych

– inicjuje i zatwierdza RM

– Prezes RM deleguje do negocjacji

– rząd przedkłada Prezydentowi do ratyfikacji

  1. Prezes RM wyznacza organ właściwy do prowadzenia negocjacji, który z kolei po uzgodnieniu

Ministrem Spraw Zagranicznych wnioskuje do Prezesa RM o udzielenie mu zgody na podpisanie umowy

  1. organ właściwy do prowadzenie negocjacji za pośrednictwem Ministra SZ wnioskuje do RM o ratyfikację lub zatwierdzenie umowy m-nar.
  2. a) przez zatwierdzenie RM

uchwała RM o zatwierdzeniu umowy m-nar.

– zawarcie może też nastąpić przez podpisanie lub wymianę not

  1. b) ratyfikacja

RM podejmuje uchwałę o przedłożeniu umowy Prezydentowi do ratyfikacji

* ew. zgoda ustawowa jeśli jest wymagana

Minister SZ przedkłada umowę Prezydentowi z uzasadnieniem i projektem dokumentu ratyfikacyjnegopo ratyfikacji staje się źródłem prawa

  1. Udział Prezydenta w procedurze uchwalania ustaw i zawierania umów międzynarodowych

>> UCHWALANIE USTAW

  1. prawo zgłoszenia projektu ustawy o zmianie Konstytucji(K)
  2. prawo inicjatywy ustawodawczej (W)

* prawo zgłaszania autopoprawek tj. do projektów ustaw zgłaszanych przez siebie(K)

  1. prawo weta ustawodawczego (W)

* może z umotywowanym wnioskiem przekazać Sejmowi ustawę do ponownego rozpatrzenia

* do odrzucenia weta wymagana jest większość 3/5 przy obecności min ½ ulp

* zakładając weto kwestionuje ustawę w całości nie dysponuje prawem weta selektywnego pozwalającym zakwestionować tylko wybrane przepisy

* jeśli Sejm nie zdąży rozpatrzyć weta przed upływem, kadencji postępowanie ustawodawcze zostaje zakończone bez dojścia ustawy do skutku (w tym wypadku charakter absolutny)

  1. przed podpisaniem ma prawo wystąpid z wnioskiem do TK o zbadanie jej zgodności z Konst.(W)

* jedyny podmiot mogący inicjować prewencyjną kontrolę konstytucyjności ustaw

* jeśli TK orzeknie o niezgodności tylko niektórych przepisów i nie stwierdzi, że są one nierozerwalnie związane z całą ustawą może (W):

– podpisać ustawę z pominięciem zakwestionowanych przepisów

– zwrócić Sejmowi ustawę w celu usunięcia niezgodności

  1. Prezydent podpisuje ustawy (W)

* oznacza to potwierdzenie dojścia ustawy do skutku

* potwierdzenie że sygnowany tekst jest identyczny z tekstem przyjętym przez Sejm

  1. zarządza ogłoszenie ustawy w Dz. U. (W)

>> ZAWIERANIE UMÓW M-NAR.

  1. ratyfikuje i wypowiada umowy m-nar. (K)

* przed ratyfikacją ma prawo wystąpi z wnioskiem do TK o zbadanie zgodności umowy z Konstytucją (W) – jako jedyny ma prawo inicjowania prewencyjnej kontroli ich konstytucyjności

  1. jego kompetencje uzupełniają się z kompetencjami RM w przypadku ratyfikowanych umów m-nar.

* ratyfikacja

RM podejmuje uchwałę o przedłożeniu umowy Prezydentowi do ratyfikacji

* ew. zgoda ustawowa jeśli jest wymagana

Minister SZ przedkłada umowę Prezydentowi z uzasadnieniem i projektem dokumentu ratyfikacyjnego po ratyfikacji staje się źródłem prawa

  1. zarządza ogłoszenie w Dz.U.


 

  1. Akry prawne własne wydawane przez RM i jej członków

~ akty prawne rządu są jednym z podstawowych środków realizacji funkcji rządu

1) akty powszechnie obowiązujące – jedynym jest rozporządzenie

  1. RM
  2. Prezes RM
  3. ministrowie, tylko resortowi
  4. przewodniczący określonych w ustawie komitetów

– rozporządzenia mają charakter wykonawczy w stosunku do ustaw – publikowane są w Dz. U.

  • podstawowym wymogiem, od którego uzależnione jest wydanie rozporządzenia, jest upoważnienie zawarte w ustawie:

* powiązanie treściowe – rozwinięcie ustawy * powiązanie kompetencyjne – wydane na podstawie ustawy

  • powinno być szczegółowe i zawierać:
  1. wskazanie jednoznacznieorganu właściwego do wydania rozporządzenia

zakaz subdelegacji – przekazywania swojej kompetencji przez organ upoważniony do wydania innemu organowi

  1. określenie zakresu spraw, które mają być poddane regulacji
  2. wytyczne dot. treści (wskazówki określające sposób regulacji)

~ problem na ile delegacja ustawowa jest obligatoryjna dla organu

– niewydanie może być bowiem formą hamowania władzy ustawodawczej przez rząd

fakultatywne upoważnienie – organ upoważniony sam ocenia przydatność takiej regulacji

– gdy w ustawie zawarte jest upoważnienie obligatoryjnekonieczne jest wydanie rozporządzenia

2) akty wewnętrzne

obowiązują tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu

– nie mogą regulować stosunków wobec podmiotów hierarchicznie im niepodporządkowanych, obywateli i osób prawnych

  1. zarządzenia Prezes RM i ministrowie obu kategorii

– wyłączną podstawą prawną do wydania są ustawy

  • określają organ upoważniony do wydania, oraz przedmiot regulacji

– RM może uchylić zarządzenie ministra na wniosek premiera

mogą regulować działania całej administracji rządowej (Prezesa RM)

lub poszczególnych jej działów (minister)

  1. uchwały RM

nie mają charakteru wykonawczego, a samoistny

– RM wydając nie musi powoływać się na upoważnienie ustawowe

– rząd może samodzielnie podejmować działania w sferze nieregulowanej ustawowo

  • środek kierowania przez rząd całością podporządkowanych mu organów

nie mogą naruszać sfery praw i wolności obywatelskich w szerokim ich znaczeniu tj. także w stosunkach obywatela z aparatem państwowym

– zaliczane do tzw. aktów kierownictwa wewnętrznegoniemogą byćpodstawą wydania decyzji administracyjnych wobec obywateli i ich zrzeszeń

– publikowane w MP

rząd może wydawaćuchwały nienormatywne (niebędące aktami prawa wewnętrznego) np. w celu wyrażenia własnego stanowiska w danej sprawie

  1. Akty prawne własne wydawane przez Prezydenta

Prezydent RP korzystając ze swoich konstytucyjnych kompetencji wydaje akty urzędowe

* akty urzędowe – wszelkie czynności, poprzez które Prezydent realizuje swoje kompetencje

* działania podejmowane dla ich realizacji mają charakter prawny – aktów prawnych

– AKTY PRAWOTWÓRCZE:

  1. rozporządzenia

* podstawowym wymogiem, od którego uzależnione jest wydanie rozporządzenia, jest upoważnienie zawarte w ustawie

* powiązanie treściowe – rozwinięcie ustawy * powiązanie kompetencyjne – wydane na podstawie ustawy

  1. rozporządzenie z mocą ustawy
  2. akt prawny powszechnie obowiązujący o szczególnym charakterze 2. moc równa ustawie zwykłej– ogłaszane w Dz.U. 3. wydawanie przez prezydenta na wniosek RM (słabsza legitymacja) * w czasie stanu wojennego, gdy sejm nie może zebrać się na posiedzenie * podlegają zatwierdzeniuna najbliższym posiedzeniu sejmu
  3. może określad: 1. Zasady i zakres działania organów władzy publicznej 2. Zakres w jakim mogą być ograniczone w stanie wojennym wolności i prawa czł. 3. Zasady wyrównywania szkód powstałych z tytułu tych ograniczeń

3.zarządzenia wydawane na podstawie ustawy

– POSTANOWIENIA:

wszelkie akty urzędowe nie mające charakteru prawotwórczego np.

– powoływanie Prezesa RM

– skracanie kadencji parlamentu

– ratyfikacja umowy m-nar.

  1. Konstytucja nie przewiduje odpowiedzialności politycznej Prezydenta przed parlamentem, ale wprowadza jako ogólną zasadę wymóg kontrasygnaty dla jego aktów urzędowych

* 30 różnego rodzaju aktów urzędowych zostało na zasadzie wyjątku zwolnione spod kontrasygnaty

* wyliczenie to ma charakter wyczerpujący, a wszystkie akty urzędowe Prezydenta w formie pisemnej niewymienione wymagają kontrasygnaty – zasada domniemania kontrasygnaty

* brak zwyczaju związanego z tzw. kontrasygnatą obecności

  1. kontrasygnaty udziela Prezes RM

– pociąga za sobąprzejęcie przez premiera odpowiedzialności politycznejprzedSejmemzaakt

* ma prawo odmówić

* nie zwalnia Prezydenta z odpowiedzialności konstytucyjnej

– w przypadku wydania aktu sprzecznego z prawem odpowiedzialność konstytucyjną ponoszą obaj

– brak kontrasygnaty oznacza nieważność danego aktu urzędowego


 

  1. Zasady funkcjonowania rządu

~ w porównaniu do Małej Konstytucji –mniej postanowień wprost kreujących zasady działania RM

  1. zasada kolegialności działania (proceduralna – determinuje gł. tryb pracy)
  2. obowiązek udziału wszystkich członków RM w podejmowaniu decyzji rządowych
  3. możliwość dyskutowania na forumspraw będących przedmiotem prac
  4. podstawowym sposobem wypracowywania stanowiska konsensus, w ostateczności głosowanie

– wymóg akceptacji min. większości członków dla podjęcia rozstrzygnięcia

  1. prawo przedstawiania przez członków zróżnicowanych poglądów i rozwiązań

– wymóg poszukiwaniarozwiązań kompromisowych

  1. możliwość uczestniczenia wszystkich członków w ustalaniu przez rząd polityki państwa
  2. gwarancje:

posiedzenia jako podstawowa forma działalności RM

inne formy pracy (np. tryb obiegowy) rozwiązaniami wyjątkowymi

koordynowanie pracy w praktyce nie przez jednoosobowego przełożonego (premiera, upoważnionego ministra) ale przez kolegialne organy pomocnicze

  1. brak organów o węższym składzie osobowym zastępujących RM (np. Prezydium Rządu)

– możliwe powołanie organów tylko doradczych lub pomocniczych

umożliwia wpływ ugrupowań koalicyjnych wchodzących w skład rządu

  1. zasada kierowania pracami przez premiera(szczegółowo w kompetencjach premiera)

– 2 aspekty:

* węższy – odnosi się do posiedzeń

> tylko on może upoważnić innego członka rządu do zastępowania go w przewodniczeniu posiedzeniom

> determinuje porządek posiedzeń, zakres i tryb podejmowania rozstrzygnięć

* szerszy – wpływ na pracę poszczególnych członków RM

>uprawnienia kontrolne – stały i incydentalny nadzór nad realizacją zadań

> uprawnienia koordynacyjne i kreacyjne

ma charakter konstytucyjny – pierwszeństwo przed nie zawartą w konstytucji zasadą kolegialności działania

  1. zasada reprezentowania RM przez Prezesa w kontaktach z innymi organami paostwa

obowiązek reprezentowania RM

– dualizm egzekutywy wymaga kontaktów z Prezydentem, choć nie jest obowiązek

– w kontaktach z Sejmem

* osobiście przedstawia najważniejsze dokumenty rządowe (np. założenia programowe polityki rządu w danych dziedzinach)

* za jego pośrednictwem wszelki obieg dokumentów między rządem a Sejmem

* za jego pośrednictwem zawiadomienie od MS o wniosku o wotumnieufności

* przesyła rządowe inicjatywy ustawodawcze

– rząd może być poza premierem reprezentowany w pracach parlamentarnych przez:

* wicepremiera

* ministra

* kierownika urzędu centralnego

* sekretarza / podsekretarza stanu – koniczne upoważnienie Prezesa RM

  1. zasada związania członków rządu i jego przedstawicieli stanowiskiem RM

– obowiązek przestrzegania zgodności swojej działalności ze stanowiskiem rządu

* członkowie rządu

* personel urzędniczy zatrudniony w organach rządowych:

– ministerstwa, urzędy centralne, wojewodowie, urzędy wojewódzkie

wojewoda jako przedstawiciel rządu

wykluczenie podejmowania działań podważających rozstrzygnięcia a nawet linię programowąi polityczną rządu

– podstawa normatywna:

* „RM kieruje administracją rządową” – prawo do koordynowania i kontrolowania prac jej organów

– prawo RM (na wniosek Prezesa RM) do uchylenia rozporządzeń i zarządzeń ministrów

* brak określonych powodów

– ustawa o RMczłonek RM realizujepolitykę ustaloną przez RM

w swoich wystąpieniachma prezentować ustalenia przyjęte przez RM

– Regulamin pracy RMnakaz powstrzymywania się od działań osłabiających wewnętrzną spójność polityki Rządu


 

  1. Mandat prezydencki
  2. Objęcie urzędu
  3. Konstytucja nie określa terminu objęcia urzędu przez nowo wybranego Prezydenta

– powinno to nastąpić następnego dnia po ostatnim dniu kadencji poprzednika, a przy opróżnieniu najszybciej jak to możliwe

objęcie urzędu następuje po złożeniu przysięgi wobec ZN, które powinien zwołać MS

* przysięga koniecznym warunkiem

* dopiero wówczas zostaje Prezydentem i może wykonywać kompetencje

* w przypadku odmowy złożenia zastępstwo obejmuje MS

  1. Wygaśnięcie mandatu – opróżnienie urzędu
  2. normalną przesłanką wygaśnięcia mandatu prezydenckiego jest upływ kadencji

* 5 lat – może ulec przedłużeniu tylko w przypadku wprowadzenia stanu nadzwyczajnegow związku z zakazem przeprowadzania wyborów w czasie jego trwania w przez 90 po zniesieniu

* w zestawieniu z 4-letnią kadencją S/S podkreśla niezależność i odrębność głowy państwa

* max czas przerwy między kadencyjnej nie powinien przekroczyć kilkunastu godzin

– od północy dnia, w którym upływa kadencja, do momentu objęcia urzędu w kolejnym dniu

– może się wydłużyć w przypadku stwierdzenia nieważności wyboru, lub nie objęcia urzędu przez następcę (np. odmowa złożenia przysięgi)

  1. mandat prezydencki może wygasnąd wcześniej w wyniku opróżnienia urzędu z powodu:
  2. śmierci
  3. zrzeczenia się urzędu (nie wymaga kontrasygnaty)
  4. złożenia z urzędu orzeczeniem TS
  5. uznanie przez ZN trwałej niezdolnoścido sprawowania urzęduze względu na stan zdrowia, uchwałą podjętą 2/3 głosów ustawowej liczby członków ZN
  6. instytucje paostwowe muszą działad w sposób ciągły

* obowiązki Prezydenta przejmuje ex lege MS, a gdy on nie może to M Senatu

* wykonuje je do czasu wyboru nowego Prezydenta, a w praktyce do momentu objęcia przez niego urzędu

– dysponuje takim samym zakresem kompetencji jak Prezydent – brak prawa skrócenia kadencji Sejmu

– ograniczona legitymacja pozwala na decyzjews. niecierpiących zwłoki

* MS max w 14-tym dniu po opróżnieniu urzędu zarządza wybory

– wyznacza ich datę na dzień wolny od pracy w 60 dni od dnia zarządzenia wyborów

III. Przejściowa niemożność sprawowania urzędu przez Prezydenta – ciągłość funkcjonowania urzędu

  1. instytucje paostwowe muszą działad w sposób ciągły

* prawo reguluje instytucję zastępstwa Prezydentaw przypadku niemożności sprawowania urzędu

* 2 sytuacje:

opróżnienie urzędu przed upływem 5-letniej kadencji lub wyniku upływu kadencji, gdy nastąpiło nieobjęcie urzędu przez następcę

Prezydent nie może przejściowo sprawować urzędu

  1. czasowa niemożnośd sprawowania urzędu może wynikad z:
  2. A) przeszkód faktycznych (np. choroba)

* jeżeli Prezydent nie może przejściowo sprawować urzędu powinien zawiadomić o tym MS

* jeśli nie jest w stanie sam, lub nie chce zawiadomić to o stwierdzeniu przeszkody rozstrzyga TK na wniosek MS (ma na celu wykluczenie ew. sporów między Prezydentem a MS)

* MS przejmuje czasowo wykonywanie obowiązków Prezydenta na podstawie jego zawiadomienia, lub decyzji TK

* Konstytucja nie reguluje jednak ponownego przejęcia obowiązków przez Prezydenta

– przyjmuje się, że MS sprawuje zastępstwo aż do momentu usunięcia przeszkody

  1. B) z przyczyn natury prawnej

* sprawowanie urzędu Prezydenta ulega zawieszeniu z dniem podjęcia uchwały ZN o postawieniu go w stan oskarżenia przed TS

* MS przejmuje wykonywanie obowiązków ex lege gdy on nie może to M Senatu

* Konstytucja nie określa do kiedy Prezydent nie może sprawować urzędu

– przyjmuje się, że zastępstwo trwa do wydania orzeczenia uniewinniającego, choćby nie było ono prawomocne

* w razie uprawomocnienia się orzeczenia o złożeniu z urzędu MS kontynuuje wykonywanie obowiązków do chwili objęcia urzędu przez nowo wybranego Prezydenta

– MS max w 14-tym dniu zarządza wybory

– wyznacza ich datę na dzień wolny od pracy w ciągu 60 dni od dnia zarządzenia wyborów

~ MS dysponuje takim samym zakresem kompetencji jak Prezydent

bez prawa skrócenia kadencji Sejmu

– ograniczona legitymacja pozwala na podejmowanie decyzji ws. niecierpiących zwłoki

  1. Zasada incompatibilitas
  2. nie może piastowad żadnego innego urzędu ani pełnid żadnej innej funkcji publicznej, z wyjątkiem tych związanych ze sprawowaniem urzędu

ustawy z mocy prawa powierzają pełnienie określonych funkcji i urzędów np. przewodniczy Kapitule Orderu Orła Białego

– musi złożyć wszystkie inne piastowane urzędy i ew. mandat parlamentarny

nie może wchodzić w skład żądnego innego organu państwowego

– nie powinien zostać powołany na żaden inny urząd ani nawet kandydować, choć zasada incompatibilitas nie pozbawia biernego prawa wyborczego

  1. następstwo zasady podziału władzy – w aspekcie personalnymw skład różnych organów państwowych powinny wchodzić różne osoby – dodatkowo jest to ochrona autorytetu urzędu
  2. inne zakazy wynikają z ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne


 

  1. Charakterystyka Prezydenta (Art. 10 i 126)
  2. Prezydent jest najwyższym przedstawicielem RP i gwarantem ciągłości władzy państwowej
  3. czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji
  4. stoi na strażysuwerenności, bezpieczeństwa państwa i nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium
  5. wykonuje swoje zadania w zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach

zadania a kompetencje:

* kompetencja konkretny środek działania przyznany podmiotowi przez prawo

nie wolno ich domniemywać

– kompetencje związane – służą wyłącznie do realizacji prawnie określonych zadań, o ile takie określono (przeciwieństwem kompetencje dyskrecjonalne)

* zadanie organu państwowego kierunek działania tego organu, cel do którego ma dążyć

– ma obowiązek realizować swoje zadania wykorzystując do tego kompetencje, i może to robić tylko za pomocą tych kompetencji

wszystkie kompetencje prezydenckie są związanymi i mogą służyd tylko dla ochrony wartości wskazanych w Konstytucji (np. weto umotywowane zagrożeniem naruszenia tych wartości)

* istnieje pogląd, że Konstytucja zadania Prezydenta można wyinterpretować np. z przepisów konstytucyjnych uznających go za jeden z organów władzy wykonawczej


 

  1. Funkcje prezydenta
  2. Funkcja reprezentacyjna i symboliczna
  3. Prezydent jest najwyższym przedstawicielem RP i reprezentantem w stosunkach zewnętrznych
  4. uosabia autorytet władzy paostwowej symbol jedności i trwałości państwa

– dla spełniania tej funkcji nie jest istotny zakres kompetencji

– to czy będzie postrzegany jako autorytet moralny, stojący ponad partyjnymi sporami, integrujący społeczeństwo zależy od umiejętności politycznych danej osoby

  1. Funkcja arbitrażu
  2. wyprowadzana z ogółu przepisów konstytucyjnych
  3. A) prezydent ma byd czynnikiem stabilizującym system rządowy

– czuwa nad harmonijnym i sprawnym funkcjonowaniem pozostałych władz

– ma służyć rozwiązywaniu konfliktów powstających przy współdziałaniu poszczególnych organów państwa

pełni funkcję władzy neutralnej – „moderującej”

* interweniuje w granicach kompetencji w sytuacjach kryzysowych

zwł. w czasie kryzysu gabinetowego

* gdy kryzys zostanie zażegnany powinien odsunąć się na dalszy plan

– może zadecydować o odwołaniu się do arbitrażu wyborców – skrócenie kadencji

  1. B) prezydent stoi na straży nadrzędnych wartości, na których się opiera paostwo
  2. ciągłość władzy państwowej
  3. przestrzeganie Konstytucji
  4. suwerenność
  5. bezpieczeństwo państwa
  6. nienaruszalność i niepodzielność terytorium państwowego

powinien interweniować ilekroć te wartości są zagrożone, ale za pomocą sowich kompetencji arbitraż prezydencki ≠ funkcja rządzenia państwem tj. wytyczanie kierunków polityki państwa (RM przy współudziale parlamentu)

arbitraż prezydencki ≠ prowadzenie polityki państwa tj. przedstawianie propozycji rozwiązań problemów gospodarczych, społecznych itd. (RM)

III. Funkcja wykonawcza

  1. wymieniony jako organ władzy wykonawczej dot. gł. polityki zagranicznej i obronnej

– ratyfikowanie i wypowiadanie umów m-nar.

– przyjmowanie listów uwierzytelniających i odwołujących przedstawicieli obcych państw

– nadawanie stopni wojskowych

– powoływanie i odwoływanie ambasadorów

– uczestnictwo w realizacji polityki imigracyjnej – nadawanie obywatelstwa

  1. Rada Bezpieczeostwa Narodowego – organ doradczy
  2. na podstawie ustaw i w celu ich wykonania wydaje rozporządzenia
  3. ambiwalentny (dwoisty) charakter roli Prezydenta: * z 1 str. – jako arbiter nie powinien zajmować się sprawami bieżącej polityki

* z 2 str. – Konstytucja powierza mu pewne kompetencje w tej dziedzinie


 

  1. Kompetencje Prezydenta
  2. Prezydent a suweren
  3. prerogatywy
  4. zarządza referendum ws. o szczególnym znaczeniu dla państwa za zgodą Senatu wyrażoną bezwzględną większością przy obecności min ½ uls
  5. prawo skrócenia kadencji parlamentu i zarządzenia wyborów do Sejmu i Senatu
  6. kontrasygnata
  7. prawo żądania przeprowadzenia referendum zatwierdzającego ustawę o zmianie Konstytucji uchwaloną przez parlament jeżeli dot. przepisów I,II,XII rozdziału
  8. pozaprawne

orędzie do narodu, podróże po kraju, spotkania z obywatelami

  1. Prezydent a władza ustrojodawcza
  2. prawo zgłoszenia projektu ustawy o zmianie konstytucji

– wątpliwość, czy zwolnione z pod kontrasygnaty – Konstytucja wyraźnie mówi o inicjatywie ustawodawczej, a nie przedłożeniu projektu ustawy o zmianie Konstytucji przyjęcie wymogu kontrasygnaty

III. Prezydent a władza ustawodawcza

  1. kompetencje związane z wyborami – gł. charakter organizacyjno-techniczny
  2. prerogatywy
  3. zarządza wybory do Sejmu i Senatu i wyznacza ich dzień

– głosowanie w dzień wolny od pracy, w ciągu 30 dni przed upływem kadencji S i S

przy skrócenia kadencji max w 45 dni po zarządzeniu skrócenia

  1. zwołuje I posiedzenie S i S

– w 30 dni od wyborów, przy skróceniu 15

  1. otwiera I posiedzenie Senatu (ale Sejmu nie) – wynika za Regulaminu Senatu
  2. kontrasygnata
  3. wyznacza Marszałka Seniora w Sejmie i Senacie
  4. kompetencje związane z funkcją arbitra – prerogatywy

prawo skrócenia kadencji izb, jeżeli w 4 m-ceod dnia przedłożenia Sejmowi projektu ustawy budżetowej nie zostanie ona przedstawiona Prezydentowi do podpisu (ma 14 dni)

– obowiązek skrócenia, gdy nie uda się powołać rządu w II procedurze rezerwowej * nie określony termin, ale powinien to uczynić bez zwłoki

– w obu przypadkach obligatoryjnie zasięga opinii Marszałków obu izb

– nie może skróć w czasie stanu nadzwyczajnego

– Konstytucja używa określenia „skrócenie kadencji” a nie „rozwiązanie parlamentu” – nie powoduje natychmiastowego zakończenia prac (odbiega od rozwiązań klasycznych)

jest to sankcja na wypadek nieutworzenia rządu lub nieuchwalenia budżetu (presja)

prawo zwrócenia się z orędziem do Sejmu, Senatu lub ZN * mają obowiązek wysłuchania, nie przeprowadza się debaty

  1. kompetencje związane ze stanowieniem ustaw
  2. Prezydent a władza wykonawcza
  3. problem rozdziału kompetencji i zadao

– Konstytucja zakłada dualizm egzekutywy

– Prezydent posiada uprawnienia, które może wykorzystywać dla ukierunkowania polityki rządu, ale jest zbyt słaby by sobie go podporządkować

* rola organu kontrolującego i w pewnym sensie korygującego politykę rządu

* konieczne jest współdziałanie

domniemanie właściwościws. polityki państwa na rzecz RM

  1. kompetencje związane z powoływaniem RM i przyjmowaniem jej dymisji
  2. desygnuje i powołuje Prezesa RM w procedurze zasadniczej a w II rezerwowej powołuje

– w sys. parlamentarnym zwyczaj nakazuje desygnować przywódcę większości

– (K) na jego wniosek powołuje RM w pełnym składzie (w zasadniczej i II rezerwowej) i odbiera przysięgę

– spór czy może odmówić powołania składu zaproponowanego przez premiera

  1. w I rezerwowej powołuje Prezesa RM wybranego przez Sejm

– (K) na jego wniosek powołuje pozostałych członków RM i obiera przysięgę

– „notariusz republiki” – tu nie morze odmówić powołania premiera i rządu

  1. (K) obowiązkowo dokonuje zmian na stanowiskach ministrów na wniosek premiera
  2. obowiązkowo odwołuje ministra, któremu sejm uchwali wotum nieufności
  3. przyjmuje dymisję RM i powierza dalsze sprawowanie obowiązków do powołania nowej

– obowiązkowo w przypadku wotum nieufności / zaufania, a fakultatywnie w przypadku rezygnacji premiera

  1. kompetencje w zakresie stanowienia aktów podustawowych
  2. kompetencje w zakresie polityki zagranicznej i obronności(K)

– w przeciwieństwie do Małek Konstytucji ogólne kierownictwo w zakresie bezpieczeństwa i polityki zagranicznej należy do RM (w tym w zakresie stosunków z organizacjami m-nar. i polityki wobec UE)

Prezydent posiada w tym zakresie też ważne kompetencje, ale niemal wszystkie objęte kontrasygnatą (z wyjątkiem inicjowania prewencyjnej kontroli konstytucyjności umów)

* ma obowiązek współdziałać z Prezesem RM i właściwym ministrem

* na forum m-nar. nie może podejmować samodzielnych inicjatyw

  1. ratyfikuje i wypowiada umowy m-nar.

(P) jako jedyny ma prawo zainicjowania prewencyjnej kontroli przed TK

– umowy które mogą być ratyfikowane / wypowiedziane tylko na podstawie upoważnienia ustawowego dot.:

o pokoju, sojuszy, układów politycznych lub wojskowych

o wolności, praw, obowiązków obywatelskich z Konstytucji

o członkostwa w organizacji m-nar.

o znacznego obciążenia finansowego państwa

o spraw uregulowanych w ustawie, lub w których Konstytucja wymaga ustawy

  1. mianuje i odwołuje pełnomocnych przedstawicieli RP w innych państwach
  2. przyjmuje listy uwierzytelniające i odwołujące akredytowanych przy nim przedstawicieli państw obcych

jest najwyższym zwierzchnikiem sił zbrojnych

* w czasie pokoju sprawuje zwierzchnictwo nad SZ za pośrednictwem MON

  1. powołuje i odwołuje:

Naczelnego Dowódcę Sił Zbrojnych – w czasie wojny na wniosek premiera

– Szefa Sztabu Generalnego WP

– dowódców rodzajów sił zbrojnych

(P) członków Rady Bezpieczeństwa Narodowego

o organ doradczy w zakresie bezpieczeństwa wewnętrznego i zewn., ale nie posiada żadnych uprawnień władczych

  1. nadaje stopnie wojskowe na wniosek MON
  2. kompetencje określone w ustawach (K):

– na wniosek MON określakierunki rozwoju SZ

– na wniosek Prezesa RM

o zatwierdza strategię bezpieczeństwa narodowego

o postanawia o wprowadzeniu, albo zmianie określonego stanu gotowości obronnej państwa

na wniosek RM postanawia o użyciu jednostek wojskowych poza graniami państwa

  1. pozostałe kompetencje związane z władzą wykonawczą (P)
  2. może zwoływać posiedzenia Rady Gabinetowejws. szczególnej wagi dla państwa

– RM obradująca pod jego przewodnictwem, bez kompetencji RM

  1. tylko on występuje z wnioskiem o powołanie przez Sejm Prezesa NBP
  2. powołuje 2 członków KRRiT

– (K) może ich odwołać w przypadkach określonych w ustawie

  1. może zlecić przeprowadzenie kontroli NIK
  2. nadaje obywatelstwo i zwalnia z niego
  3. nadaje ordery i odznaczenia
  4. nadaje statut Kancelarii i powołuje / odwołuje jej szefa

– zapewnia doradztwo fachowe, zbiera informacje, przeprowadza analizy

– opracowuje projekty aktów prawnych

– przygotowuje od strony merytorycznej wizyty zagraniczne

  1. Prezydent a władza sądownicza (P)
  2. obsadza wiele stanowisk w organach władzy sądowniczej– jedna z gwarancji apolityczności – wykluczenie oddziaływania rządu i większości parlamentarne – w większości prerogatywy
  3. mianuje sędziów na wniosek KRS
  • nie może powołać osoby nieprzedstawionej, ale może odrzucić
  1. powołuje:
  • I Prezesa SN i prezesów SN
  • Prezesa NSA i wiceprezesów NSA

– spośród kandydatów przedstawionych przez ZO Sędziów NSA

  • Prezesa i Wiceprezesa TK

– spośród kandydatów przedstawionych przez ZO sędziów TK

  1. (K)wskazuje 1 członka KRS
  2. uruchamia kontrolę praworządności innych organów:
  • wniosek do TK o zbadanie konstytucyjności aktu normatywnego
  • wniosek do TK o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego
  • (K) wstępny wniosek o pociągnięcie do odpowiedzialności konstytucyjnej przed TS członków RM i osób zajmujących najwyższe stanowiska państwowe
  1. prawo łaski (z wyjątkiem skazanych przez TS)
  2. Uprawnienia prezydenta w stanach nadzwyczajnych (K)
  3. uprawnienia przewidziane na wypadek zagrożenia paostwa – odpowiadają charakterystyce Prezydenta jako organu stojącego na staży suwerenności i bezpieczeństwa RP

wszystkie objęte wymogiem kontrasygnaty, by zapobiec nadużyciu władzy

  1. postanawia o stanie wojny (instytucja prawa m-nar.), gdy:

– zbrojna napaść na terytorium RP / zobowiązanie do obrony i

– Sejm nie może zebrać się na posiedzenie

  • gdy obraduje, to decyduje Sejm
  1. na wniosek RM wydaje rozporządzenie o wprowadzeniu stanu wojennego lub wyjątkowego

– podczas stanu wojennego kieruje obroną państwa we współdziałaniu z RM

– podczas stanu wyjątkowego na wniosek Prezesa RM może postanowić o użyciu SZ do przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa

  1. na wniosek Prezesa RM zarządzapowszechną lub częściową mobilizację sił zbrojnych i użycie SZ do obrony RP – w sytuacji bezpośredniego, zewnętrznego zagrożenia państwa
  2. rozporządzenia z mocą ustawy

na wniosek RM, gdy Sejm nie może się zebrać w czasie stanu wojennego


 

  1. Rodzaje i sposoby egzekwowania odpowiedzialności wobec Prezydenta
  2. odpowiedzialnośd polityczna – za celowośd prowadzonej polityki

nie ponosi odpowiedzialności politycznej ani przed parlamentem, a nie przed żadnym innym organem państwowym – jedna z podstawowych zasad systemu parlamentarnego

  • nie możliwe jest pozbawienie urzędu z przyczyn politycznych
  • nie może być adresatem interpelacji, zapytań (aktów kontrolnych parlamentu)
  • polityka Prezydenta nie stanowi przedmiotu obrad parlamentarnych

– jego działania zostają objęte odpowiedzialnością polityczną przed parlamentem, gdyż jego akty wymagają kontrasygnaty Prezesa RM, który przejmuje odpowiedzialność

  • wymóg kontrasygnaty obejmuje tylko pisemne akty urzędowe Prezydent

zasada domniemania kontrasygnaty ale istnieje 30 wyjątków w wyczerpującym wyliczeniu w Konstytucji

nie zwalnia Prezydenta z odpowiedzialności konstytucyjnej

wydanie aktu sprzecznego z prawem – ponoszą oboje

  1. odpowiedzialnośd „wyborcza”

– powszechne wybory i sfera kompetencji wykonywanych samodzielnie skutkują szczególnym rodzajem odpowiedzialności politycznej – przed wyborcami

  • pozaprawne formy oddziaływania (np. presja opinii publicznej)
  • formy zinstytucjonalizowane (np. wybory starającego się o reelekcję)
  1. odpowiedzialnośd konstytucyjna – za naruszenie Konstytucji lub ustawy (tzw. delikt konstytucyjny)

– obiektywny char. przesłanki – fakt naruszenia konkretnej normy prawnej

– tylkoczyny dokonanew zakresie urzędowania, lub w związku z zajmowanym stanowiskiem

  • za wszelkie działania i zaniechania podjęte z i bez kontrasygnaty Prezesa RM

sankcje nie tylko honorowe, ale i represyjne

postępowanie wszczyna się na wniosek złożony MS przez min 1/4 członków ZN

  • kieruje się go do Sejmowej Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej
  • sprawozdanie przedstawia ZN – może postawić Prezydenta w stan oskarżenia przed TSuchwałą podjętą większością min 2/3ul członków ZN (374)
  • brak większości – przewodniczący ZN stwierdza umorzenie postępowania

postawienie w stan oskarżenia powoduje zawieszenie piastowania urzędu – do czasu orzeczenia obowiązki Prezydenta wykonuje MS

  1. odpowiedzialnośd karna

– zarówno za czyny związane ze sprawowaniem urzędu, jak i za wszelkie inne niezwiązane z pełnieniem swojej funkcji, jeśli wypełniają znamiona przestępstwa

– może być pociągnięty do odpowiedzialności tylko przed TS

– procedura identyczna jak przy egzekwowaniu odpowiedzialności konstytucyjnej

  • decyzja o ściganiu należy do ZN
  • nie może być ścigany z urzędu przed sądami powszechnymi w sprawach karnych w czasie sprawowania urzędu, a w przypadku przestępstw popełnionych w tym okresie, też po zakończeniu kadencji

– szczególny rodzaj immunitetu formalnego, który może być uchylony tylko przez ZN, oraz privilegiumfori – może być sądzony tylko przez specjalny sąd (ochrona powagi urzędu)

  1. odpowiedzialnośd cywilna

– brak przeszkód do pozwania przed sądem cywilnym


 

  1. Rodzaje i sposoby egzekwowania odpowiedzialności wobec członków RM
  2. odpowiedzialnośd polityczna

solidarna (zbiorowa) w odniesieniu do całej RM

* wotum zaufania – jako udzielenie aprobaty dla przedstawionego składu i programu RM, lub jako środek wzmocnienia RM już w czasie jej funkcjonowania

* wotum nieufności – na wniosek min46 posłów, który jest konstruktywny, a w po uchwalenia większościąulpobowiązek złożenia dymisji RM Prezydentowi

* absolutorium – nie skutkująca negatywnymi sankcjami, ale istotna dla RM uchwała Sejmu akceptująca wykonania przez nią ustawy budżetowej

indywidualna w stosunku do każdego członka rządu z wyłączeniem Prezesa RM

* wotum nieufności dla członka rządu

– wnioskuje grupa min 69 posłów

nie może zawierać wskazania kandydata na nowego członka rządu

*wniosek podlega zaopiniowaniu przez odpowiednią komisję sejmową

* uchwalane większością ulpskutek:

Prezydent ma obowiązek odwołać – akt bez kontrasygnaty Prezesa RM – Prezes RM nie ma możliwości ustosunkowania się do dymisji członka gabinetu

  1. odpowiedzialnośd wyborcza

– nie wybranie w kolejnych wyborach parlamentarzysty – członka RM

– pośrednio – nie wybranie partii popierającej rząd, lub z której się wywodzi jego członek

  1. odpowiedzialnośd konstytucyjna

– członkowie RM (również Prezes) ponoszą odpowiedzialność przed TS zadelikt konstytucyjny naruszenie Konstytucji lub ustawy w związku z zajmowanym stanowiskiem lub w zakresie urzędowania

charakter indywidualny, egzekwować ją można tylko od każdego członka RM z osobna

* wnioskować może Prezydent lub grupa 115 posłów na ręce MS

* MS przekazuje go Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej

* ta przekazuje sprawozdanie oraz końcowy wniosek na posiedzenie plenarne Sejmu

* postawienie członka RM w stan oskarżenia przed TS wymaga większości 3/5ulp

– w przypadku popełnienia deliktu konstytucyjnego sankcjami są:

* utrata zajmowanego stanowiska

* utrata praw wyborczych

* utrata orderów i odznaczeń

* zakaz zajmowania stanowisk kierowniczych lub pełnienia określonych funkcji

  1. odpowiedzialnośd karna

zasadniczo przed sądem karnym, ale możliwa jest odpowiedzialność przed TS:

* przestępstwo popełnione w związku z zajmowanym stanowiskiem

* konieczność łącznego popełnienia przestępstwa i deliktu konstytucyjnego (łączna odpowiedzialność konstytucyjna i karna)

* konieczna jest specjalna uchwała Sejmu

– gdy członek RM jest także parlamentarzystą konieczna jest zgoda Sejmu na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej w celu uchylenia immunitetu formalnego

  1. odpowiedzialnośd cywilna

– brak przeszkód do pozwania przed sądem cywilnym


 

  1. Zasady organizacji i funkcjonowania sądownictwa
  2. Zasada sądowego wymiaru sprawiedliwości
  3. dwa elementy zasady sądowego wymiaru sprawiedliwości

* podmiotowy – podmioty, którym jest powierzone:

– SN

– sądy powszechne

– sądy administracyjne

– sądy wojskowe

~ sądy wyjątkowe i tryb doraźny mogą być ustanowione tylko na czas wojny

* przedmiotowy – niezdefiniowane konstytucyjnie pojęcie ‘wymierzania sprawiedliwości’

– wg doktrynydziałalność polegająca na rozwiązywaniu sytuacji spornych,

powstających na gruncie obowiązujących przepisów prawnych,

przez podmiot niezaangażowany w spór,

który rozstrzyga tą sytuację wykorzystując środki przymusu państwowego

~ rozstrzygnięcie takie jest wydawane z upoważnienia państwa

– to sądy jako organy niezawisłe i bezstronne gwarantują rozwiązywanie sporów w myśl takiej def. „wymierzania sprawiedliwości”

  1. nie wszystkie działania wykonywane przez sądy obejmują „wymierzanie sprawi.”

* rejestracja tytułów prasowych i stowarzyszeń, prowadzenie KRS, kontrola zgodności z ustawami prawa miejscowego, stwierdzanie ważności wyborów przez SN

* w tych sferach działalności wykorzystywany jest szczególny status sądów gwarantujący niezależność i praworządność realizacji zadań

  1. zasada ta odnosi się do konstytucyjnej gwarancji prawa każdego człowieka do sądu

* są organami, przed którymi może dojść od rozstrzygania spornych spraw między jednostkami

  1. Konstytucja realizuje postulat sadowego wymiaru sprawiedliwości z wyjątkami

* przepisy przejściowew 4 lata po wejściu w życie Konstytucjiw sprawach o wykroczenia orzekać miały nadal kolegia ds. wykroczeń przy sądach rejonowych

– wyjątek od zasady, ale obarczony ograniczeniami:

>organizacyjnymi – funkcjonowały przy sadach rejonowych

>funkcjonalnymi – o karze aresztu mógł orzekać tyko sąd, który też rozpatrywał odwołania od każdego orzeczenia kolegium

* sprawiedliwość w pewnym sensie sprawują też inne organy:

TS – osądzając delikty konstytucyjne i pod pewnymi warunkami przestępstwa

* działania wchodzą w zakres wymierzania sprawiedliwości

* Konstytucja zalicza sądy i trybunały do władzy sądowniczej

* analogiczny do sędziów status członków TS

– niezawisłość, podległość Konstytucji i ustawom

* stosowanie w działaniach przepisów KPK

* jest on organem o charakterze quasi-sądowym

TK – zwł. przy orzekaniu o zgodności działalności partii z Konstytucją

  1. Zasada niezależności sądownictwa
  2. podstawowa zasada dla określenia pozycji ustrojowej i roli wypełnianej przez sądy

* Konstytucja proklamuje podział władzy i czyni sądy i trybunały organami odrębnej, niezależnej od innych władz władzy sądowniczej

* doniosłość regulacji istotna zwł. z punktu zasady sądowego wymiaru sprawiedliwości

* stwarza szczególną predyspozycję do rozstrzygania kwestii spornych, oraz podejmowania innych działań, gdzie wymagana jest bezstronność i obiektywizm

* ujęta w 2-óch uzupełniających się aspektach, ale na obu nie ma charakteru absolutnego

  1. płaszczyzna organizacyjna

* samodzielność i odseparowanie od innych organów państwowych

* ograniczenia na rzecz parlamentu:

– konstytucyjny wymóg ustawowego określenia ustroju sądów np. ustawa o SN, Prawo o ustroju sądów powszechnych … administracyjnych … wojskowych

* ograniczenia na rzecz egzekutywy:

– problem tzw. administracyjnego wykonywania sprawiedliwości

> konkretyzowanie struktury wewnętrznej sądów

> polityka etatowa

> zarządzanie środkami finansowymi i rzeczowymi

– kompetencje:

>Prezydenta wobec NS i NSA

>M Sprawiedliwości wobec sądów powszechnych i administracyjnych

>M Obrony Narodowej wobec sądów wojskowych

– w żadnym wypadku nie dochodzi jednak do przekazania całości uprawnień z zakresu administracji sądowej, a ingerencja ogranicza się tylko do sfery administracyjnej – nie może oddziaływać na przebieg i treść postępowania

  1. aspekt funkcjonalny

* wyodrębnienie przedmiotu działalności sądów od sfer aktywności innych władz

* nie możność przejęcia przez legislatywę i egzekutywę kontroli nad działalnością orzeczniczą

* ograniczenia na rzecz parlamentu:

– ustawowe regulowanie właściwości i postępowania przed sądami

– ustawowe określanie zasad amnestii i abolicji

* ograniczenia na rzecz egzekutywy:

– prezydenckie prawo łaski (nie dot. skazanych przez TS)

III. Zasada niezawisłości sędziów i jej gwarancje

  1. fundamentalna zasada – ściśle personalny charakter związany z osobą sędziego

* sędzia nie może być narażony na jakiegokolwiek rodzaju naciski i inne oddziaływania

* decyzje powinny być oparte na treści obowiązującego prawa i własnym przekonaniu odnośnie oceny ustalonych okoliczności sprawy (ASPEKT WEWNĘTRZNY)

* odnosi się do działań orzeczniczych sędziego, nie obejmuje czynności związanych z administracją sądową (dopuszczalna w pewnych granicach ingerencja)

  1. ASPEKT ZEWNĘTRZNY (GWARANCJE NIEZAWISŁOŚCI):
  2. zasada podległości tylko Konstytucji i ustawom (chroni gł. przed wł. wykonawczą)

– konsekwencja bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji i tego, że sędzia nie może kierować się tylko przekonaniem w działalności jurysdykcyjnej

nie mogą badać zgodności ustaw z Konstytucją, ale mogą przeprowadzać incydentalną kontrolę aktów podustawowych i nie zastosować w konkretnym przypadku + pytanie prawne

– pierwszeństwo stosowania umów m-nar. z tzw. dużej ratyfikacji i związanie prymatem prawa wspólnotowego

  1. odebranie przez ustrojodawcę TK kompetencji do ustalania legalnej wykładni ustaw
  2. immunitet o charakterze formalnym i nietykalność osobista

zakaz pociągania sędziego do odpowiedzialności karnej oraz pozbawiania wolności bez zgody sądu dyscyplinarnego

nie może być zatrzymany, ani aresztowany(wyj. gorący uczynek)

– o zatrzymaniu powiadamia się prezesa właściwego miejscowo sądu, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie

wyłącznie dyscyplinarna odpowiedzialność sędziów za popełnione wykroczenia

  1. zasada nieusuwalności i powołanie na czas nieokreślony (tj. do przejścia w stan spoczynku 65l.) – wyjątki

– na wniosek kolegium sądu, gdy w zaświadczeniu lekarskim stwierdzona jest niezdolność, lub gdy ze względów zdrowotnych przez rok nie pełnił obowiązków

na swój wniosek po 55r. kobiety a 60r. mężczyźni (dalej pobiera uposażenie)

  • możliwość przedłużenia po 65r. – na wyraźną wolę sędziego, zaświadczenie lekarskie (prawidłowość bada M Spraw.), max do 70r.

– opróżnienie urzędu – orzeczenie sądu dyscyplinarnego, lub karnego, gdy orzeknie pozbawienie praw publicznych, lub zakaz zajmowania stanowiska sędziego

sędziów powołuje Prezydent, ale na wniosek KRS, której podstawowym zadaniem jest stanie na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów

  1. nieprzenoszalność sędziego wbrew jego woli – wyjątki

zmiany organizacyjne w sądach

– zawarcie związku małżeńskiego z innym sędzią z tego samego wydziału

– orzeczenie sądu dyscyplinarnego z uwagi na powagę stanowiska, lub kary przeniesienia

  1. zakaz przynależności do partii politycznych, związków zawodowych, prowadzenia działalności publicznej niedającej się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów

niepołączalność ze sprawowaniem mandatu p/s

– ograniczenia spowodowane nadrzędnością wymogu bezstronności i obiektywizmu

  1. konstytucyjna regulacja materialnych warunków prawy i wynagrodzenia

– warunki powinny odpowiadać godności urzędu i zakresowi obowiązków –nieostre

  1. Zasada wieloinstancyjności postępowania sądowego
  2. Konstytucja nie determinuje ostatecznie liczby instancji, wskazuje tylko ich dolną granicę

*postępowanie sądowe powinno być co najmniej dwuinstancyjne

* gwarancja prawa każdej ze stron zaskarżenia orzeczeń wydanych w I instancji

* konieczne w świetle standardów demokratycznego państwa prawnego, by podejmowane przez sąd rozstrzygnięcie mogło być zweryfikowane też przez sąd:

* pod kątem zgodności z prawem

* prawidłowości przyjętejinterpretacjiustalonych w sprawieokoliczności faktycznych

  1. w przypadku sądów powszechnych – zrealizowane z nawiązką (2 rodzaje środków odwoławczych)

* apelacja – od orzeczeń sądów I instancji (rejonowych, albo okręgowych)

* kasacja (PK) lub skarga kasacyjna (PC) – służy stronie kwestionującej określone w przepisach proceduralnych okoliczności – powoduje ponowne rozpatrzenie sprawy, ale tylko pod kątem zgodności podjętego rozstrzygnięcia z prawem (właściwość SN)

  1. spełnienie również w przypadku sądów wojskowych

apelacja od wojskowego sądu garnizonowego do wojskowego sądu okręgowego

kasacja do SN

  1. w przypadku sądów administracyjnych

w I i II instancji sprawę rozpatrują najpierw organy administracyjne

jedna instancja sądowa (Wojewódzki Sąd Administracyjny)

* spełnienie prawa do sądu, ale nie ma konieczności zapewnienia II instancji sądowej

kasacja do Naczelnego Sądu Administracyjnego

  1. Zasada udziału obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości
  2. zasada proklamowana w konstytucji, ale to ustawa ustala konkretne formy

– wcześniejsze przepisy konstytucyjne znały tzw. ławników ludowych odzwierciedlenie w przepisach ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych … sądów wojskowych

– nie wykluczone odejście od takiej formy, na rzecz sądów przysięgłych lub obydwu form

  1. nie rozciąga się w sposób konieczny na całą działalnośd i na wszystkie kategorie sądów

– ustawodawca określa w jakim postępowaniu i przed jakimi sądami udział ławników jest gwarantowany, a w jakich sytuacjach orzekają tylko sędziowie zawodowi

– odnosi się tylko do działalności sądów objętej pojęciem „sprawowania wymiaru sprawi.”

  1. powoływanie ławników do sądów okręgowych i rejonowych należy do właściwości rad gmin

* wyłaniają ich na 4 letnią kadencję spośród kandydatów zgłoszonych przez: – prezesów sądów

– stowarzyszenia

– organizacje i związki zawodowe

– grupy min 25 obywateli mających czynne prawo wyborcze

  1. w zakresie orzekania ławnicy mają prawa równe z sędziami zawodowymi w składzie sędziowskim

* nie dysponują wszystkimi gwarancjami niezawisłościstanowią element kontroli społecznej

  1. przepisy proceduralne nie przewidują udziału ławników w postępowaniu odwoławczym, oraz wprowadzają liczne wyjątki od ich udziału w rozpatrywaniu spraw w I instancji


 

  1. Sąd Najwyższy
  2. SKŁAD:
  3. I Prezes SN

– wybiera Prezydent spośród kandydatów przedstawionych przez ZO Sędziów SN na 6 lat

– kieruje pracami i reprezentuje + administracja sądowaq

  1. Prezes SN

– powołuje Prezydent, kieruje pracą poszczególnej izby

  1. Izba Cywilna
  2. Izba Karna
  3. Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
  4. Izba Wojskowa

– zasada wzajemnej autonomii izb – każda sprawuje nadzór judykacyjny nad orzecznictwem ws. jej przypisanych

  1. Zgromadzenie Ogólne Sędziów SN
  2. zgromadzenie sędziów izby SN
  3. Kolegium SN
  4. Nadzór judykacyjny sprawowany przez Sąd Najwyższy
  5. podstawowa funkcja SN – sprawowanie nadzoru nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania

* SN posiada także inne kompetencje, takie jak rozpatrywanie protestów wyborczych, czy stwierdzanie ważności wyborów (parlam. / prez.) oraz referendum ogólnokrajowego

* nadzór jurysdykcyjny uległ przejściowo rozszerzeniu także na sądy administracyjne

– do czasu wejścia ustaw dot. postępowania przed sądami administracyjnymi, które miały być uchwalone przed upływem 5 lat od dnia wejścia w życie Konstytucji

– do tego czasu obowiązywałyprzepisy dot. rewizji nadzwyczajnej od orzeczeń NSA do SN

> w chwili wejścia w życie Konstytucji 1-instancyjna struktura sądownictwa adm.

  1. jako nadzór instancyjny – polega na rozpoznawaniu środków odwoławczych od orzeczeń sądów niższej instancjikasacje (PK) i skargi kasacyjne (PC) oraz zażalenia na postanowienia
  2. jako nadzór pozainstancyjny – polega na podejmowaniu uchwał wykładniczych
  3. rozstrzygające wątpliwości interpretacyjne

– występuje: * skład orzekający SN

* sądy orzekające w II instancji

wiążąca są tylko w jednostkowej sprawie, obowiązkowe jest zastosowanie się

  1. rozstrzygające rozbieżności w orzecznictwie

– występuje:

* I Prezes SN * PG

* RPO * Rzecznik Ubezpieczonych

– jeżeli SN uzna, że przedstawione mu zagadnienie:

* wymaga wyjaśnienia, a rozbieżności rozstrzygnięcia podejmuje uchwałę

* w przeciwnym razie odmawia jej podjęcia

* jeżeli podjęcie uchwały stało się zbędne umarza postępowanie

jeśli uchwała nie uzyska mocy zasady prawnej to jest niewiążąca

  1. zasady prawne SN

– moc zasady prawnej uchwale może nadać skład 7 sędziów

* uchwały ex lege wiążące jeśli podjął je skład: – całej izby – połączonych izb – wszyscy sędziowie SN

-uchwała taka może uzyskać moc zasady prawnej

* wiąże i w konkretnej sprawie i wszystkie składy orzekające w SN tak długo, jak zasada nie zostanieprzełamana

jeżeli jakikolwiek skład SN zamierza odstąpić przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia pełnemu składowi izby

odstąpienie od zp uchwalonej przez izbę, połączone izby, pełny skład SN wymaga rozstrzygnięcia (uchwały) odpowiednio przez właściwą izbę, połączone izby lub pełny skład

jeżeli skład 1 izby SN zamierza odstąpić od zasady prawnej uchwalonej przez inną izbę, rozstrzygnięcie następuje w drodze uchwały obu izb

~ nie są nimi związane sądu powszechne, gdy sprawa trafi do SN jest on związany zasadą prawną


 

  1. Sądy wojskowe
  2. kontrowersje związane z powołaniem

* problem zapewnienia niezależności i niezawisłości

* naruszenie zasady równości obywateli wobec prawa

  1. przydatnośd z uwagi na:

– specyfikę niektórych przestępstw (np. szpiegostwo) – konieczność tajemnicy

– struktura na wypadek wojny

  1. regulacja w ustawie Prawo o ustroju sądów wojskowych

– sędziami tylko oficerowie pełniący zawodową służbę wojskową

wojskowe sądy garnizonowe wojskowe sądy okręgowe

– nie jest sądem wojskowym Izba Wojskowa SN (ale ma kompetencje nadzorcze)


 

  1. Organy sądów powszechnych i ich kompetencje
  2. ich kompetencja w zakresie wymierzania sprawiedliwości jest zasadą, od której wyjątkiem jest zastrzeżenie określonych dziedzin spraw dla innej kategorii sądów

* domniemanie właściwości w spornych przypadkach na rzecz sądów powszechnych

* regulacja ustawowa ich ustroju i właściwości w Prawie o ustroju sądów powszechnych

* sądy rejonowe, okręgowe i apelacyjne – rozstrzygają sprawy z zakresu prawa karnego, cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego, pracy i ubezpieczeń społecznych

* wewnętrzny podział oparty na domniemaniu właściwości sądów rejonowych

  1. sędziowie uczestniczą w czynnościach z zakresu administracji sadowej za pośrednictwem organów

* przejaw respektowanianiezależności sądów, ograniczonejjednak nadzorem M Sprawiedliwości

* w sądach okręgowych i apelacyjnych kolegium sądu i prezes sądu, w rejonowych tylko prezes

  1. prezes sądu

– powołuje i odwołuje M Sprawiedliwości

– s. apelacyjnyz kandydatów spośród sędziów tego sądu

– s. okręgowyspośród sędziów tego sądu lub s. apelacyjnego

– s. rejonowyspośród sędziów tego sądu lub s. okręgowego

kadencja 6 lat, a w s. rejonowym 4

– zadania:

  • kierowanie pracami sądu i reprezentowanie go na zewnątrz
  • wykonywanie czynności administracji sądowej
  • nadzór nad działalnością administracyjną sądów niższej instancji
  • w zakresie administracji sądowej są organami podległymi M Spr.
  1. Kolegium sądu apelacyjnego i okręgowego

– osoby wybierane przez zgromadzenie ogólnespośród jego członków na 2 letnią kadencjęprzewodniczącym ex lege prezes sądu

– zadania:

  • ustalanie podziału czynności w sądach
  • przedstawianie zgromadzeniu ogólnemu opinii o kandydatach na stanowisko sędziego
  1. zgromadzenie ogólne sędziów sądu apelacyjnego

organ samorządu sędziowskiego złożony z sędziów s. apelacyjnego

zgromadzenie ogólne sędziów okręgu – dodatkowo delegaci wyłonieni przez sędziów s. rejonowych działających na obszarze właściwości danego s. okręgowego

– zadania:

  • przedstawianie KRS kandydatów na stanowiska sędziów spośród osób zaopiniowanych przez kolegium właściwego sądu
  • wybieranie członków kolegium sądu


 

  1. Kompetencje sądów administracyjnych
  2. NSA jest bezpośrednio zakotwiczony w Konstytucji, otwarta droga do rozbudowy o dalsze sądy

* Prezesa NSA powołuje Prezydent na 6-letnią kadencję spośród osób wskazanych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów NSA

* Prawo o ustroju sądów administracyjnych – NSA w Warszawie + wojewódzkie sądy administracyjne

* organami NSA – Prezes, Zgromadzenie Ogólne Sędziów, Kolegium

– podzielony na izby: Finansową, Gospodarczą, Ogólnoadministracyjną

  1. podstawową funkcją s. administracyjnych – kontrola działalności administracji publicznej

* podmiotowo obejmuje ona:

– działalność administracji rządowej

– wykonywana przez samorządy (terytorialny i zawodowy)

– inne podmioty powołane z mocy prawa do załatwiania spraw z zakresu administracji publicznej

  1. kontrola administracji publicznej ujawnia głównie na płaszczyźnie badania legalności podejmowanych przez organy administracji rozstrzygnięd władczych w indywidualnych sprawach

* w postępowaniu adresat rozstrzygnięcia i organ który je podjął zajmują równorzędne pozycje

* sąd jako podmiot zewnętrzny wobec sporu rozwiązuje go kierując się jedynie kryterium zgodności rozstrzygnięcia z obowiązującym prawem

  1. badanie legalności zgodności z ustawami przepisów zawartych w aktach prawa miejscowego

* uchwały organów samorządu terytorialnego

* akty normatywne terenowych organów administracji rządowej

– kontrola nie ma tylko charakteru konkretnego (incydentalnego) tak jak to ma miejsce w wypadku kontroli legalności aktów podustawowych przez każdego sędziego w związku z toczącym się postępowaniem

kontrola abstrakcyjna – prowadzona w oderwaniu od konkretnego postępowania

* stwierdzenie nieważności wadliwego aktu bądź zawartych w nim przepisów

* dopełnia kompetencję TK, którego właściwość zasadniczo nie obejmuje kontroli aktów prawa miejscowego

  1. rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwośd między:

– organami jednostek samorządu terytorialnego

– samorządowymi kolegiami odwoławczymi

– między tymi organami, a organami administracji rządowej

* uzupełnienie analogicznej funkcji TK wobec centralnych konstytucyjnych organów państwa

  1. kontrola legalności rozstrzygnięd nadzorczych podejmowanych przez organy administracji rządowej wobec organów samorządu terytorialnego

* jest w tej kwestii gwarantem respektowania zasady samorządności i samorządności gminy


 

  1. Trybunał Konstytucyjny
  2. Kontrola konstytucyjności i legalności aktów normatywnych przez sądy
  3. uruchomienie kontroli konkretnej TK przez pytanie prawne – każdy sąd może przedstawić TK pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem ~ ma skutki erga omnes –przesądza tylko o dopuszczalności zastosowania przepisu w konkretnej sprawie
  4. podległość sędziów tylko Konstytucji i ustawom – nie mogą samodzielnie przeprowadzić kontroli ustawy z Konstytucją i odmówić jej zastosowania w konkretnym przypadku – akty normatywne hierarchicznie niższych niż ustawy * mogą być przedmiotem pytania prawnego * incydentalna kontrola legalności aktów podstawowych przez sędziów – samodzielna kontrola i niezastosowanie (ale nie uchylenie) w konkretniej sprawie
  5. sądy administracyjne – badanie zgodności z ustawami przepisów zawartych w aktach prawa miejscowego * nie ma jedynie charakteru konkretnego (incydentalnego) kontrola abstrakcyjna
  6. Pozycja ustrojowa polskiego TK
  7. podstawa prawna organizacji i funkcjonowania – Konstytucja (Rozdział VIII. „Sądy i trybunały” podtytuł „Trybunał Konstytucyjny”)

– ustawa o TK – dopełnienie Regulamin Trybunału Konstytucyjnego

  1. zaliczony przez ustrojodawcę do kategorii organów władzy sądowniczej

– organ w wielu elementach podobny do sądów: * cecha niezależności (w stopniu porównywalnym z SN i NSA) * status sędziów TK prawie identyczny jak sędziów sądów – zwłaszcza niezawisłość i jej gwarancje 1. Immunitet formalny

  1. Zakaz przynależności do partii i związków zawodowych 3. Zakaz prowadzenia działalności niedającej się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów 4. Niepołączalność z piastowaniem mandatu parlamentarnego – ale sędziowie TK podlegają tylko Konstytucji * podobieństwo sfery aktywności – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości

– zwł. kompetencja orzekania o sprzeczności z Konstytucją działań partii politycznych

  1. powinien być traktowany jako osobny wobec sądów rodzaj organu państwowego

II.1. Organy TK, sposób powoływania i kompetencje

  1. Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK a) POWOŁYWANIE SĘDZIÓW 15 sędziówwybieranych indywidualnieprzez Sejm na 9 lat – kandydat – kwalifikacjedo zajmowania stanowiska sędziego SN lub NSA – kandydatury przedstawiać mogą: grupa co najmniej 50 posłów i Prezydium Sejmu – uchwała ws. wyboru zapada bezwzględną większością głosów w obecności ½ ulp
  2. b) KOMPETENCJE – wyrażanie zgody na pociągnięcie sędziego TK do odpowiedzialności karnej lub pozbawienia wolności (większością 2/3 głosów) – uchwalanie regulaminu Trybunału – wybór kandydatów na Prezesa i Wiceprezesa TK – podejmowanie decyzji ws. dochodów i wydatków
  3. Prezes TK a) powoływanie Prezesa i Wiceprezesa TK powołuje Prezydent spośród 2-óch kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne – prerogatywa Prezydenta (do 3 m-cy przed upływem kadencji poprzedniego) b) kompetencje – reprezentowanie TK na zewnątrz – zapewnienie TK organizacyjnych i administracyjnych warunków pracy

II.2. Status sędziego TK i sposób jego powoływania

  1. powoływanie sędziów (jak wyżej)
  2. sędziowie TK podlegają tylko Konstytucji
  3. niezawiśli w sprawowaniu urzędu – GWARANCJE: 1. Immunitet formalny
  4. Zakaz przynależności do partii i związków zawodowych 3. Zakaz prowadzenia działalności niedającej się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów 4. Niepołączalność z piastowaniem mandatu parlamentarnego 5. Zakaz usunięcia ze stanowiska w trakcie kadencji 6. Zakaz wybierania sędziego na kolejną kadencję
  5. ustawa zapewnia sędziom TK po zakończeniu kadencji prawo powrotu na poprzednio zajmowane (albo równorzędne) stanowisko
  6. przypadki wygaśnięcia mandatu 1. – zrzeczenie się stanowiska – stwierdzenie orzeczeniem komisji lekarskiej trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków z powodu choroby, ułomności lub upadku sił 2. skazanie prawomocnym wyrokiem sądu 3. prawomocne orzeczenie sądu dyscyplinarnego o skazaniu na karę usunięcia ze stanowiska

III. Funkcje TK

  1. podstawowe funkcje
  2. orzekanie ws. konstytucyjności i legalności aktów normatywnych – art. 188 pkt. 1 – ustaw i umów m-nar z Konstytucją – art. 188 pkt. 2 – ustaw z ratyfikowanymi umowami m-nar, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgodywyrażonej w ustawie – art. 188 pkt. 3 – przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe 2. orzekanie ws. skarg konstytucyjnych (art. 188 pkt. 5) 3. orzekanie ws. konstytucyjności celów i działalności partii politycznych (art. 188 pkt. 4) 4. Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa 5. Rozstrzyganie ws stwierdzenia przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta
  3. w obecnej Konstytucji brak prawa do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw 3. TK bada także kompetencje oraz dochowanie trybu wymaganego przepisami prawa do wydania aktu lub zawarcia i ratyfikacji umowy 4. TK jest gwarantem: – szczególnej mocy prawnej Konstytucji spójności i niesprzeczności całego systemu prawa (nie jako jedyny)

* funkcja sygnalizacyjna – sygnalizowanie organom stanowiącym prawo o stwierdzonych uchybieniach i lukach w prawie, których usunięcie jest niezbędne dla zapewnienia spójności systemu prawnego RP

III.1. Przedmiot i wzorce kontroli konstytucyjności prawa w Polsce

  1. orzekanie ws. zgodności ustaw i umów m-nar z Konstytucją art. 188 pkt. 1
  2. a) przedmiotemustawa, wzorcemKonstytucja * w tym rozporządzenie z mocą ustawy * inne akty ustawodawcze wydane na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie Konstytucji z 1997 b) p:umowa międzynarodowa // w:Konstytucja * umowy m-nar ratyfikowane i nieratyfikowane
  3. orzekanie ws zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami m-nar, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie – również umowy, których ratyfikacja nastąpiła za zgodą wyrażoną przez referendum
  4. kontrola przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe art. 188 pkt. 3 wzorcem: Konstytucja // ratyfikowane umowy m-nar (za zgodą ustawowąi bez) // ustawy przedmiot: przepisy normatywne o charakterze powszechnie i wewnętrznie obowiązującym * nie tylko wydawane przez centralne i jednocześnie konstytucyjne organy państwa * wyłączono kontrolę prawa miejscowego uchwalanego przez organy samorządu terytorialnego i terenowe organy administracji rządowej
  5. skarga konstytucyjna wzorcemtylkoKonstytucja (konkretnie art. dotyczący sprawy) – przedmiotem akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej ostatecznie orzeczono o wolnościach, prawach lub obowiązkach określonych w Konstytucji

III.2. Rodzaje orzeczeń TK w przedmiocie kontroli konstytucyjności prawa

  1. pozytywne – stwierdzające zgodność z Konstytucją negatywne – stwierdzające niezgodność z Konstytucją

Proste – „przepis x jest / nie jest zgodny z y” – Zakresowe – „przepis x w zakresie jakim dotyczy „kogoś” jest/ nie jest zgodny z y” – Interpretacyjne – „przepis x rozumiany jako (..) jest / nie jest zgodny z y”

  1. tylko negatywne Aplikacyjne – TK stwierdza czy obywatele mogą np. wystąpić o zwrot lub o wznowienie postępowania – Odroczenie – odsunięcie w czasie * normalnie wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia * max 18 m-cy w wypadku ustawy * max 12 m-cy w wypadku innych aktów normatywnych * do tego czasu obowiązuje
  2. przywilej korzyści w przypadku skargi konstytucyjnej * 3 m-ce na wystąpienie o wznowienie postępowania * umożliwia wystąpienie o wznowienie

w przypadku pytania prawnego * dla konkretnej sprawy rozstrzygnięcie tak, jakby wadliwy przepis nie obowiązywał 1. Orzeczenie merytoryczneTrybunał wydaje wyroki w sprawach dotyczących:

1) kontroli konstytucyjności i legalności aktów normatywnych ,

2) zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych.

  1. Orzeczenie niemerytoryczneTrybunał wydaje postanowienia w sprawach:

1) sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa

2) rozstrzygania o stwierdzeniu przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta

3) powierzenia Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta

III.3. Ostateczność i moc powszechnie obowiązująca orzeczeń TK

~ Art. 190 ust. 1 „Orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne” – także te wydane w ramach wykonywania pozostałych funkcji TK

  1. Ostateczność orzeczenia oznacza, że nie istnieje żadna droga odwołania od orzeczenia, a orzeczenie jest wiążące dla wszystkich adresatów. ~ Również sam Trybunał Konstytucyjny nie może w żadnym trybie dokonać zmiany orzeczenia.
  2. Moc powszechnie obowiązująca oznacza, że orzeczenie TK – W wypadku stwierdzenia konstytucyjności badanego aktu normatywnego, w zakresie w tym wyroku określonym, stanowi autorytatywną i wiążącą wypowiedź o braku podstaw do podważenia domniemania konstytucyjności, o skutkach zarówno w sferze materialnoprawnej (wiążące dla wszystkich adresatów norm prawnych), jak i procesowej (zakaz ne bis in idem)

– W wypadku stwierdzenia niekonstytucyjnościpozbawia normę jej mocy obowiązującej. Od tego momentu dotychczasowa norma przestaje być regułą właściwego zachowania, jest eliminowana z systemu prawnego

  1. Orzeczenia wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia (jeśli TK nie określi innego terminu) * w dzienniku urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony * jeśli nie był to w Dzienniku Urzędowym RP „Monitor Polski”
  2. Ograniczenie czasowe ostateczności * w okresie 2 lat od wejścia w życie Konstytucji orzeczenia TK o niezgodności z Konstytucją ustaw uchwalonych przed dniem jej wejścia w życie nie były ostateczne, podlegały rozpatrzeniu przez Sejm, który mógł odrzucić orzeczenie TK większości 2/3 głosów w obecności min ½ ulp * nie dotyczyło orzeczeń będących następstwem pytań prawnych)
  3. Kontrola TK prewencyjna a represyjna – pojęcia i różnice
  4. kontrola represyjna * zasadniczy charakter kontroli konstytucyjności i legalności prawa przez TK * możliwa dopiero po ustanowieniu (wydaniu) kwestionowanego aktu – stwierdzenie konstytucyjności / niekonstytucyjności prawa już ustanowionego * w przypadku kontroli konstytucyjności celów partii politycznych – represyjna (następcza) prowadzona w trakcie bieżącej działalności partii
  5. kontrola prewencyjna * umożliwia orzekanie o konstytucyjności aktów przed zakończeniem procedury ich stanowienia – Prezydent może przed podpisaniem ustawy lub ratyfikacją umowy m-nar wystąpić do TK z wnioskiem w sprawie jej zgodności z Konstytucją (Art. 122 ust. 3 / Art. 133 ust. 2) * w przypadku kontroli konstytucyjności celów partii politycznych – prewencyjna (profilaktyczna) dokonywana przed wpisem partii do ewidencji, lub przed wprowadzeniem zmian do statutu
  6. różnice przedmiotbadanie aktu ustanowionego / jeszcze nieustanowionego – skutki nie wejście aktu (lub jego części) w życie / uchylenie obowiązywania aktu (lub jego części) i konieczność uzupełnienia luki w prawie ( negatywne) w 1: brak skutków z wyjątkiem wykluczenia możliwości ponownego orzekania w tej samej sprawie z wniosku (zasada res iudicata) / w 2: Prezydent jest zobligowany do podpisania ustawy, lub ma możliwość ratyfikacji – podmiot inicjujący * prewencyjną tylko Prezydent * w przypadku kontroli konstytucyjności celów partii politycznych – tylko Sąd Okręgowy w Warszawie
  7. Kontrola TK abstrakcyjna a konkretna – pojęcia i różnice
  8. kontrola abstrakcyjna – przeprowadzana w oderwaniu od konkretnych zdarzeń związanych ze stosowaniem kwestionowanych przepisów – nie jest wykonywana w celu przesądzenia dopuszczalności stosowania danego przepisu w konkretnej sprawie – procedura in abstracto – bez odnoszenia się do okoliczności faktycznych stosowania prawa – przykładem środka uruchamiającego jest wniosek
  9. kontrola konkretna – związana funkcjonalnie z jednostkowym postępowaniem, dla którego udzielenie odpowiedzi na pytanie prawne (przykładem środka uruchamiającego) jest warunkiem podjęcia rozstrzygnięcia z zastosowaniem kwestionowanego przepisu prawnego
  10. różnice skutki w obydwu przypadkach erga omnes / w 2 także inter partes podmiot inicjującyw 2 przypadku tylko sądy jeśli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczonej przed sądem / w 1 podmioty z Art. 191 ust.1
  11. Wniosek do TK składany przez podmioty legitymowane ogólnie
  12. może dotyczyć każdego aktu podlegającego kontroli TK 2. inicjatorzyArt. 191 ust 1
  13. Prezydent RP 2. Marszałek Sejmu i Senatu 4. Prezes RM 5. 50 posłów / 30 senatorów 7. Pierwszy Prezes SN i Prezes NSA 9. Prezes NIK 10. Prokurator Generalny 11. Rzecznik Praw Obywatelskich 3. wymogi formalne wniosku 1. Wskazanie organu, który wydał kwestionowany akt normatywny 2. Określenie kwestionowanego aktu normatywnego, lub jego części 3. Zarzut niezgodności 4. Uzasadnienie zarzutu + dowody na jego poparcie
  14. 4. nie podlega wstępnejkontroli

VII. Wniosek do TK składany przez podmioty legitymowane szczególnie

  1. organy mogące kwestionować akty normatywne, które dotyczą spraw objętych ich zakresem działania 1. Organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego 2. Ogólnokrajowe organy związków zawodowych 3. Ogólnokrajowe władze organizacji pracodawców i organizacji zawodowych 4. Kościoły i związki wyznaniowe

~ podlegają procedurze kontroli wstępnej (1 sędzia na posiedzeniu niejawnym)

  1. Krajowa Rada Sądownictwa – może inicjować postępowanie ws zgodności z Konstytucją aktów normatywnych w zakresie, w jakim dotyczą one niezależności sądów i niezawiłości sędziów
  2. wymogi formalne wniosku 1. Wskazanie organu, który wydał kwestionowany akt normatywny 2. Określenie kwestionowanego aktu normatywnego, lub jego części 3. Zarzut niezgodności 4. Uzasadnienie zarzutu + dowody na jego poparcie + powołanie przepisu prawa lub statutu, wskazującego, że kwestionowany akt normatywny dotyczy spraw objętych zakresem działania wnioskującego organu

VIII. Pytanie prawne do TK

  1. 1. każdy sąd może przedstawić TK pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem

~ Konstytucja pozbawiła takiej możliwości centralne organy administracji państwowej i samorządowe kolegia odwoławcze

  1. forma tzw. kontroli konkretnej * związana funkcjonalnie z jednostkowym postępowaniem, dla którego udzielenie odpowiedzi na pytanie prawne (przykładem środka uruchamiającego) jest warunkiem podjęcia rozstrzygnięcia z zastosowaniem kwestionowanego przepisu prawnego
  2. skutki: pozytywnezastosowanie kwestionowanego przepisu przez sąd negatywneerga omnes i inter partes ( pominięcie wadliwego przepisu w tej konkretnej sprawie przez sąd i uchylenie mocy obowiązującej wadliwego przepisu)
  3. wymogi formalne – powinno wskazywać w jakim zakresie odpowiedź może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy – wymienić organ przed którym toczy się sprawa, w związku z którą postawiono pytanie prawne – oznaczenie sprawy
  4. Rozstrzyganie sporów kompetencyjnych przez TK
  5. spór kompetencyjny pozytywny – sytuacja w której 2 (lub więcej) organy państwowe uznały się za właściwe do rozstrzygnięcia tej samej sprawy

negatywny – organy te uznały się za niewłaściwe do rozstrzygnięcia określonej sprawy

  1. TK rozpatruje spoty pomiędzy centralnymi i jednocześnie konstytucyjnymi organami państwa – poza zakresem spory z udziałem organów terenowych i niekonstytucyjnych
  2. dla rozstrzygnięcia konieczne jest dokonanie interpretacji obowiązujących norm prawnych, skutkujące przesądzeniem właściwości któregoś z organów (podobne do ustalania wiążącej interpretacji ustaw)
  3. z wnioskiem wystąpić mogą (nie musi uczestniczyć w sporze):
  4. Prezydent RP 2. Marszałek Sejmu i Senatu 4. Prezes RM 5. Pierwszy Prezes SN i Prezes NSA 7. Prezes NIK
  5. wszczęcie postępowania przed TK powoduje zawieszenie postępowania przed organami prowadzącymi spór kompetencyjny
  6. rozstrzygnięcie następuje w pełnym składzie sędziów TK (min 9) * postanowienie jest ostateczne i ma moc powszechnie obowiązującą
  7. Postępowanie wstępne w procedurze kontroli konstytucyjności prawa
  8. występuje – w przypadku skarg konstytucyjnych – w przypadku inicjatywy kontroli przez 1. Organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego 2. Ogólnokrajowe organy związków zawodowych 3. Ogólnokrajowe władze organizacji pracodawców i organizacji zawodowych 4. Kościoły i związki wyznaniowe
  9. 1 sędzia na posiedzeniu niejawnym 3. postanowienie o odmowie nadania wnioskowi dalszego biegu * wniosek bezzasadny lub zawiera brak formalne nieusunięte w terminie 7 dni pomimo stosownego wezwania * przysługuje zażalenie (rozpatruje 3 sędziów)
  10. wymogi formalne wniosku 1. Wskazanie organu, który wydał kwestionowany akt normatywny 2. Określenie kwestionowanego aktu normatywnego, lub jego części 3. Zarzut niezgodności 4. Uzasadnienie zarzutu + dowody na jego poparcie

+ powołanie przepisu prawa lub statutu, wskazującego, że kwestionowany akt normatywny dotyczy spraw objętych zakresem działania wnioskującego organu

X.1. Umorzenie postępowania przed TK

UMORZENIE:

  1. Trybunał umarza na posiedzeniu niejawnym postępowanie:

1) jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne lub niedopuszczalne

2) na skutek cofnięcia wniosku, pytania prawnego albo skargi konstytucyjnej,

3) jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał – wyjątki: * wydanie orzeczenia jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw * akt normatywny jest nadal stosowany 2. Jeżeli okoliczności te ujawnią się na rozprawie, Trybunał wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania. ODMOWA NADANIA DALSZEGO BIEGU:

  1. Wniosek bezzasadny lub zawiera brak formalne nieusunięte w terminie 7 dni pomimo wezwania * skargi i wnioski podmiotów legitymowanych szczególnie
  2. Skutki orzeczeń TK

XI.1. Dla systemu prawa i prawodawcy – kontrola następcza

  1. dla systemu prawa * pozytywne

brak skutków w obowiązującym stanie prawnym res iudicata – brak możliwości orzekania w tej samej sprawie z wniosku, pytania prawnego innego podmiotu

* negatywne

wadliwe przepisy tracą moc obowiązującą (erga omnes) z dniem ogłoszenia

  1. dla prawodawcy

* pozytywne (brak) * negatywne powinien zareagować, jeśli pojawią się luki w prawie

XI.2. Dla spraw w toku – kontrola następcza

~ fakt istotny z punktu widzenia jednostki

  1. gdy wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia * pozytywnebrak skutków * negatywnewadliwy przepis jest niestosowany sąd może zastosować inny przepis
  2. w przypadku odroczenia ODROCZENIE – odsunięcie w czasie utraty mocy obowiązującej przez wadliwy przepis * normalnie orzeczenia TK wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia * max 18 m-cy w wypadku ustawy * max 12 m-cy w wypadku innych aktów normatywnych * do tego czasu obowiązuje – Przywilej korzyściw przypadku pytania prawnego * dla konkretnej sprawy rozstrzygnięcie tak, jakby wadliwy przepis nie obowiązywał

XI.3. Dla spraw prawomocnie zakończonych – kontrola następcza

~ fakt istotny z punktu widzenia jednostki * skutki względem postępowań (sądowych, administracyjnych), które zakończyły się jeszcze przed wydaniem orzeczenia przez TK, a podjęte w nich rozstrzygnięcia zostały wydane na podstawie przepisów ocenionych przez TK jako nielegalne (niekonstytucyjne) 1. Zasada wznawiania postępowań, uchylania ostatecznych decyzji, prawomocnych orzeczeń sądowych i innych rozstrzygnięć, jeżeli zostały wydane na podstawie aktu normatywnego, którego sprzeczność z Konstytucją, umową m-nar, lub ustawą stwierdził TK w swoim orzeczeniu

  1. termin 1 m na wystąpienie o wznowienie postępowania

XI.4. Wydanych w trybie kontroli prewencyjnej

  1. kontrola prewencyjna – umożliwia orzekanie o konstytucyjności aktów przed zakończeniem procedury ich stanowienia
  2. a) wniosek Prezydenta do TK przed podpisaniem ustawy ( 122 ust.3) * pozytywne Prezydent zobligowany do podpisania ustawy * negatywne Prezydent ma obowiązek niepodpisania wadliwej ustawy – może podpisać ustawę z pominięciem wadliwych przepisów (o ile TK nie stwierdzi w orzeczeniu, że wadliwe przepisy są nierozerwalne z całą ustawą) – może zwrócić ustawę Sejmowi w celu usunięcia niezgodności b) wniosek Prezydenta do TK przed ratyfikowanie umowy m-nar (art. 133 ust 2) * pozytywne umożliwia Prezydentowi ratyfikację * negatywne Prezydent nie może ratyfikować umowy
  3. c) kontrola prewencyjna (profilaktyczna) dot. konstytucyjności celów partii politycznych inicjowana przez Sąd Okręgowy w Warszawie * pozytywne wpis do ewidencji partii politycznych * negatywne brak możliwości wpisu

MODEL BADANIA KONSTYTUCYJNOŚCI PRAWA W POLSCE

Podstawą model Kelsenowski, ale zapożyczenia z amerykańskiego:

  1. kontrola aktów prawnych przez sąd
  2. występuje kontrola konkretna (np. pytanie prawne, skarga konstytucyjna)
  3. orzeczenia mają znaczenie i erga omnes i inter partes
  1. Trybunał Stanu
  2. Pozycja ustrojowa TS i sposób powoływania jego członków
  3. podstawowe znaczenie – fakt zaliczenia do organów niezależnej od innych władzy sądowniczej

* ustrojodawca rozstrzyga kontrowersje towarzyszące kwalifikacji w poprzednich przepisach

* daleko idące podobieństwo realizowanej przez TS funkcji z działalnością orzeczniczą sądów

* egzekwowanie odpowiedzialności konstytucyjnej, a w pewnych przypadkach też karnej upodobnia go do sądu karnego jednak nie jest on sadem

  1. skład:

1) przewodniczący – ex lege Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego

– powołuje go Prezydent spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego (brak kompetencji kreacyjnej Sejmu)

2) 2 zastępców

3) 16 członków

– wybierani przez bezwzględną większością przy obecności min ½ ulp przez Sejm spoza grona posłów i senatorów na okres kadencji Sejmu

– kandydatury członków i zastępców przewodniczącego przedstawiane mogą być przez MS i grupę min 35 posłów

  1. ścisłe powiązanie długości kadencji TS z kadencją Sejmu

* organizacyjny przejaw powiązania TS z Sejmem

* dodatkowo potwierdza to przypisanie kompetencji parlamentowi lub jednej z izb kompetencji do wszczęcia postępowania przed TS

* czasem określany „sądem sejmowym”

  1. zakaz łączenia członkowstwa w TS z piastowaniem mandatu parlamentarnego
  2. zastępcy przewodniczącego i co najmniej ½ członków TS musi posiadad kwalifikacje do zajmowania stanowiska sędziego (nie jest konieczny ściśle prawniczy skład całości organu)
  3. osoby zasiadające w TS są w sprawowaniu funkcji sędziego TS niezawisłe i podlegają tylko Konst. i ustawom

* zbliża ich status do stanowiska sędziego sadu powszechnego

* podstawową gwarancją niezawisłości – immunitet formalny członków TS

– chroni przed pociągnięciem bez uprzedniej zgody TS do odpowiedzialności karnej,

pozbawieniem wolności jaki i zatrzymania lub aresztowania z wyjątkiem:

* ujęcia na gorącym uczynku przestępstwa, o ile zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania

– w razie zatrzymania niezwłocznie powiadamia się przewodniczącego TS, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego

* inną gwarancją niezawisłości enumeratywne wymienienie w ustawie o TS przesłanek odwołania z zajmowanego stanowiska

  1. Jakie podmioty i za jakie czyny ponoszą odpowiedzialność przed TS
  2. poprzednio obowiązywała ogólna klauzula określająca krąg podmiotów osoby zajmujących najwyższe stanowiska paostwowe

* obecna Konstytucja samodzielnie i całościowo określa zamknięty katalog urzędów, z pełnieniem których wiązać się może ponoszenie odpowiedzialności konstytucyjnej

1) Prezydent (zastępujący go M Sejmu lub Senatu)

2) Prezes RM i członkowie RM

3) posłowie i senatorowie

4) inne:

  1. Prezes NBP i NIK
  2. członkowie KRRiTV
  3. Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych
  4. osoby, którym Prezes RM powierzył kierowanie ministerstwem (obecnie kat. pusta)

~ dla niektórych to jedyna forma odpowiedzialności (Prezydent) a dla innych istnieje też inna procedura egzekwowania odpowiedzialności za niezgodne z prawem działania

  1. zakres przedmiotowy odpowiedzialności ulega zróżnicowaniu w odniesieniu do poszczególnych kategorii os.

1) Prezydent

  1. naruszenie Konst. lub ustawy, w związku z zajmowanym stanowiskiem, lub w zakresie swojego urzędowania (tzw. delikt konstytucyjny)
  2. popełnienie przestępstwa (nie może być postawiony przed innym sądem karnym)

2) Prezes RM i członkowie RM

  1. tak samo rozumiany delikt konstytucyjny
  2. popełnienie przestępstwa w związku z zajmowanym stanowiskiem

wyjątek od zasady rozpatrywania ich czynów przez sąd powszechny

– konieczne zaistnienie 3 przesłanek:

  • przestępstwo w związku z zajmowanym stanowiskiem
  • równocześnie musi być popełniony delikt konstytucyjny (razem odpowiedzialność konstytucyjna i karna)
  • uchwała Sejmu o celowości

3) posłowie i senatorowie

  1. złamanie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej z osiąganiem korzyści z majątku Skarbu Państwa lub samorządu terytorialnego jak i nabywania tego majątku

– najwęższy zakres, jest do delikt konstytucyjny, ale rozumiany wąsko

4) inne

  1. tylko delikt konstytucyjny

– brak możliwości egzekwowania przed TS od tych osób odpowiedzialności karnej za popełnione przestępstwa

  1. tak wyznaczony zakres przedmiotowy ulega pewnemu zawężeniu

* ustawowa regulacja problemu przedawnienia – ściganie przed TS jest dopuszczalne w okresie 10 lat od popełnienia czynu, chyba że czyn stanowi przestępstwo skarbowe, dla którego jest przewidziany dłuższy okres przedawnienia

  1. egzekwowaniu odpowiedzialności przed TS nie stoi na przeszkodzie, że oskarżony nie sprawuje już urzędu – znaczenie ma to, że dany urząd był zajmowany w chwili popełnienia czynu rodzącego odpowiedzialność przed TS

II.1. Postępowanie ws. postawienia Prezydenta w stan oskarżenia przed TS

  1. unormowanie przebiegu postępowania prowadzącego do wyegzekwowania odpowiedzialności konstytucyjnej, bądź też karnej najwyższych urzędników paostwowych jest zróżnicowana

* w odniesieniu do niektórych stanowisk w tym Prezydenta pewne elementy postępowania zostały unormowane w samej Konstytucji, inne wynikają z ustawy o TS i pośrednio z regulaminów SN i Sejmu

  1. całośd postępowania można podzielid na 2 etapy:

wstępny – przed organami podejmującymi decyzjęo postawieniu konkretnej osoby przed TS

zasadniczy – postępowanie przed samym TS

  1. etap wstępny rozpoczyna wniesienie tzw. wniosku wstępnego nie będącego aktem oskarżenia, a raczej rodzajem zawiadomienia o złamaniu prawa przez danego urzędnika paostwowego

w przypadku Prezydenta – wnieść może grupa członków ZN licząca min ¼ ulc, inicjatywa samych senatorów jest ograniczona z powodu zbyt małej liczebności

– konieczne elementy wniosku:

* wskazanie czynu

* kwalifikacja prawna czynu

* dowody

* dane osobowe

– kierowany na ręce MS, który przekazuje go do Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej

kontrola formalna MS, który może wezwać do uzupełnienia i odmówić nadania dalszego biegu w przypadku nieuzupełnienia

* stała komisja sejmowa, która bada zgodność wniosku

* przewodniczący Komisji niezwłocznie zawiadamia Prezydenta

* Komisja może przesłuchiwać świadków, badać treść akt i dokumentów, korzystać z pomocy PG i NIK

* Prezydent ma możliwość składania wyjaśnień, wniosków i korzystania z obrońcy

* zwolnienie świadków, biegłych i os. składających wyjaśnienia z obowiązku zachowania tajemnicy państwowej

* Komisja kończy postępowanie sprawozdaniem i sformułowaniem wniosku

adresatem ustaleń jest ZN

– wniosek dot. postawienia Prezydenta w stan oskarżenia, lub umorzenia postępowania (w przypadku wniosku o mnożenie postępowania– uzasadnienie faktyczne i prawne)

– sformułowane przez Komisję konkluzje nie mają mocy prawnej

  1. ostateczną decyzję o postawieniu Prezydenta w stan oskarżenia podejmuje ZN uchwałą przyjętą większością 2/3 ustawowej l. członków

niepodjęcie uchwały = umorzenie postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem

– skutkiem podjęcia uchwały –zawieszenie sprawowania urzędu przez Prezydenta i zastępstwo

uchwała ZN nie jest aktem oskarżenia przed TS

* organ musi samodzielnie sforować dokument odpowiedniej treści, ale zwykle oparty o ustalenia Komisji zawarte we wniosku i sprawozdaniu

– ZN wywołuje ze swojego grona 2-óch oskarżycieli reprezentujących w postępowaniu przed TS

* muszą mieć kwalifikacji do zajmowania stanowiska sędziego

* nie muszą rekrutować się z różnych izb

  1. dot. też MS zastępującego Prezydenta

II.2. Postępowanie ws. pociągnięcia do odpowiedzialności konstytucyjnej innych osób

  1. unormowanie przebiegu postępowania prowadzącego do wyegzekwowania odpowiedzialności konstytucyjnej, bądź też karnej najwyższych urzędników paostwowych jest zróżnicowana

* w odniesieniu do niektórych stanowisk (w tym członków RM, posłów i senatorów) pewne elementy postępowania zostały unormowane w samej Konstytucji, inne wynikają z ustawy o TS

* odpowiedzialność przed TS jest zawsze indywidualna, nawet gdy delikt konstytucyjny popełnił cały organ

  1. całośd postępowania można podzielid na 2 etapy:

wstępny –przed organami podejmującymi decyzję o postawieniu konkretnej osoby przed TS

zasadniczy – postępowanie przed samym TS

  1. etap wstępny rozpoczyna wniesienie tzw. wniosku wstępnego nie będącego aktem oskarżenia, a raczej rodzajem zawiadomienia o złamaniu prawa przez danego urzędnika paostwowego

w przypadku członków RM – wnieść może min 115 posłów i Prezydent (bez kontrasygnaty)

w przypadku posłów M Sejmu, a senatorów M Senatu

inne osoby Prezydent (ale z kontrasygnatą), min 115 posłów, sejmowa komisja śledcza – konieczne elementy wniosku:

* wskazanie czynu

* kwalifikacja prawna czynu

* dowody

* dane osobowe

– kierowany na ręce MS, który przekazuje go do Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej

kontrola formalna MS, który może wezwać do uzupełnienia i odmówić nadania dalszego biegu w przypadku nieuzupełnienia

* stała komisja sejmowa, która bada zgodność wniosku

* przewodniczący Komisji niezwłocznie zawiadamia osobę, której dotyczy wniosek

* Komisja może przesłuchiwać świadków, badać treść akt i dokumentów, korzystać z pomocy PG i NIK

* możliwość składania wyjaśnień, wniosków korzystania z pomocy obrońcy

* zwolnienie świadków, biegłych i os. składających wyjaśnienia z obowiązku zachowania tajemnicy państwowej

* Komisja kończy postępowanie sprawozdaniem i sformułowaniem wniosku

– kierowane są na posiedzenie plenarne Sejmu

– wniosek dot. propozycji pociągnięcia do odpowiedzialności konstytucyjnej, lub umorzenia postępowania

musi on spełniać wymogi przewidziane w KPK dla aktu oskarżenia

– przy wniosku o mnożenie postępowania– uzasadnienie faktyczne i prawne

– sformułowane przez Komisję konkluzje nie mają mocy prawnej

  1. ostateczną decyzję o pociągnięciu do odpowiedzialności konstytucyjnej, bądź również karnej, Prezesa RM i członków RM podejmuje Sejm większością 3/5 ustawowej liczby posłów

w przypadku innych podmiotów bezwzględną większością w obecności min ½ ulp

niepodjęcie uchwały = umorzenie postępowania w sprawie zainicjowanej wnioskiem

– skutkiem podjęcia uchwały –zawieszenie w czynnościach osoby, której dotyczy

* nie dot. p i s, -nie ma instytucji zawieszenia sprawowania mandatu parlamentarnego

* uchwała Sejmu jest równocześnie wnioskiem o uchylenie immunitetu

aktem oskarżenia staje się uchwała Komisji

– gdy sprawa dot. Prezesa RM, albo jej członka – w uchwale Sejmu przesądzona zostaje dopuszczalność i celowość łącznego rozpatrywania przez TS również kwestii ich ew. odp. karnej

– Sejm wybiera ze swojego grona 2-óch oskarżycieli, min 1 musi mieć kwalifikacje prawnicze

III. Postępowanie przed TS, w tym sankcje stosowane przez TS

  1. unormowanie przebiegu postępowania prowadzącego do wyegzekwowania odpowiedzialności konstytucyjnej , bądź też karnej najwyższych urzędników paostwowych jest zróżnicowana
  2. całośd postępowania można podzielid na 2 etapy:

– wstępny + zasadniczy

  1. postępowanie przed TS jest 2-instancyjne

* wymuszone koncepcją właściwości TS jako organu egzekwującego również odpowiedzialność karną, a takie postępowanie musi być co najmniej 2-instancyjne

* w I instancji – przewodniczący i 4 członków

* w II instancji (jako organ odwoławczy) – przewodniczący i 6 członków (ale inni niż w I )

* stosowanie są odpowiednio przepisy KPK

  1. sankcje

– z Konstytucji można wyinterpretować sankcje w przypadku Prezydenta i parlamentarzystów

* w wypadku złożenia Prezydenta najważniejszą sankcją jest złożenie z urzędu

* wobec posła lub senatora łamiącego usadowe zakazy ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej i zarobkowej TS może orzec pozbawienie mandatu, co jest dla nich jedyną konsekwencją stwierdzonego naruszenia prawa

– ustawa o TS różnicuje wymierzone sankcje w zależności od rodzaju odpowiedzialności

* w przypadku deliktu konstytucyjnego

– utrata praw wyborczych

– utrata wszystkich / niektórych orderów, odznaczeń i tytułów honorowych

– zakaz zajmowania stanowisk kierowniczych lub pełnienia funkcji związanych ze szczególną odpowiedzialnością w organach państwowych lub organizacjach społecznych

// kary i zakazy na czas 2-10 lat

– w uzasadnionych przypadkach może poprzestać na stwierdzeniu winy oskarżonego i nie wymierzyć żadnej z wymienionych sankcji

* w razie stwierdzenia naruszenia prawa

– wobec urzędującego Prezydenta – złożenie z urzędu

– wobec innych – utratę zajmowanego stanowiska

* stwierdzając, że doszło do złamania przepisów karnych TS wymierza kary przewidziane w tych przepisach

* osoby skazane przez TS nie mogą skorzystać z prezydenckiego prawa łaski

  1. zmiany ustawy o TS rozstrzygnęły wątpliwości dot. możliwości wniesienia kasacji do SN

– możliwość wniesienia kasacji do SN od wyroku TS wydanego w II instancji

– wykluczenie takiej możliwości było by uzasadnione tylko w przypadku osądzenia kwestii deliktu konstytucyjnego, ale naruszało by zasadę równości wobec prawa zwł. że w przypadku członków RM możliwe jest łączne rozpatrywanie przez TS kwestii odpowiedzialności konstytucyjnej i karnej

  1. problem obejmowania spraw rozpatrywanych przez TS ustawami amnestyjnymi

– praktyka wskazuje, że taka możliwość istnieje

– w przypadku odpowiedzialności karnej dopuszczenie takiej możliwości jest wręcz konieczne

  1. sprawy rozpoczęte przed wejściem w życie Konstytucji, powinny byd prowadzone zgodnie z przepisami konstytucyjnymi obowiązującymi w dniu rozpoczęcia sprawy


 

  1. Krajowa Rada Sądownictwa
  2. Pozycja ustrojowa skład i kompetencje KRS
  3. trudne jest jednoznaczne określenie charakteru ustrojowego KRS

– nie jest ona z pewnością sądem

– z uwagi na skład trudno nazwać ją organem samorządu sędziowskiego

– przyjmuje się, żejest to organ sui generisdziałający w sferze szerokorozumianej administracji publicznej

  1. zakotwiczona w Konstytucji, wg której stoi on na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów

* normuje także skład KRS, budując go wg zasady członkowstwa z urzędu i z wyboru

* skład (z urzędu):

  1. Pierwszy Prezes SN
  2. Prezes NSA
  3. Minister Sprawiedliwości

* skład (z wyboru:)

  1. 15 członków wybranych spośród sędziów wszystkich rodzajów sądów
  2. 4 członków wybranych przez Sejm spośród posłów
  3. 2 członków wybranych przez Senat spośród senatorów
  4. osoba powołana przez Prezydenta
  5. kadencja członków wybieranych trwa 4 lata, natomiast członkowie z urzędu są członkami KRS przez okres pełnienia tych funkcji

* spośród swoich członków KRS wybiera przewodniczącego i dwóch wiceprzewodniczących

  1. Konstytucja przyznaje KRS w celu realizacji jej najważniejszego, konstytucyjnego zadania istotną kompetencję prawo kierowania do TK wniosków ws. zgodności z Konstytucją aktów normatywnych dot. niezależności sądów i niezawisłości sędziów
  2. Rada wykonuje zadania określone w ustawach, a w szczególności:

1) rozpatruje i ocenia kandydatury do pełnienia urzędu sędziowskiego SN i NSA i w sądach powszechnych, wojewódzkich sądach administracyjnych i w sądach wojskowych

  1. zgłaszane są one odpowiednio przez zgromadzenia ogólne sędziów tych sądów

2) przedstawia Prezydentowi wnioski o powołanie sędziów w wyżej wymienionych sądach

2) wysłuchuje informacji o stanie kadry sędziowskiej i wypowiada się o tym stanie

3) czuwa nad przestrzeganiem zasad etyki zawodowej

  1. uchwala zbiór zasad etyki zawodowej sędziów i czuwa nad ich przestrzeganiem
  2. wybiera rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych
  3. występuje z żądaniem podjęcia czynności dyscyplinarnych wobec sędziego

4) opiniuje:

  1. ws. powołania i odwołania prezesa albo wiceprezesa sądu
  2. projekty aktów prawnych ws. wynagrodzeń sędziowskich
  3. projekty aktów normatywnych dotyczących sądownictwa i sędziów

5) przedstawia Sejmowi, Senatowi i Prezydentowi informację z rocznej działalności i postulaty co do problemów i potrzeb wymiaru sprawiedliwości


 

  1. NIK
  2. Pozycja ustrojowa Najwyższej Izby Kontroli
  3. podstawy dla organizacji i funkcjonowania w Konstytucji

* zaliczona do „organów kontroli państwowej i ochrony prawa” + rozwinięcie w ustawie o NIK

  1. wg Konstytucji NIK jest naczelnym organem kontroli paostwowej

– zajmuje najwyższą pozycję w całym systemie organów i instytucji realizujących kompetencje kontrolne w państwie

– ustawa nakłada na inne organy kontroli obowiązek współdziałania z NIK, m.in.:

* wykorzystywanie przez NIK wyników kontroli prowadzonych przez inne organy

* przeprowadzanie kontroli wspólnych

* zlecanie tym organom przez NIK przeprowadzenia kontroli doraźnych

  1. NIK jest organem podlegającym Sejmowi – powiązania organizacyjne i funkcjonalne

– wzmacnia to skuteczność kontroli parlamentarnej

– przesłanka uzasadniająca i legitymująca zakres i kryteria działań kontrolnych NIK

funkcjonalne wsparcie Sejmu ze strony NIK  obowiązki dot. przedkładania posłom:

* analizy wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej

* opinii w przedmiocie absolutorium dla RM

* informacji o wynikach kontroli

* wniosków i wystąpień

  1. powiązanie z Sejmem nie może powodowad zagrożenia dla walorów wykonywanych przez ten organ kompetencji (fachowości, rzetelności i obiektywizmu), gwarancje:

– konstytucyjnie określony szczególny status Prezesa NIK

– uprzednie wskazanie kryteriów kontroli poszczególnych sfer życia publicznego w państwie

  1. Struktura i zasady działania NIK
  2. zasada podległości NIK Sejmowi odzwierciedlenie w postanowieniach dot. kreowania tego organu

– obsadzanie najważniejszych stanowisk należy bowiem do Sejmu

  1. na czele stoi Prezes NIK, który odpowiada za jej pracę

– powołuje Sejm na zgodą Senatu na 6-letnią kadencję z możliwością 1x ponownego

– posiada szczególny status prawny

* wymóg apolityczności

* zakaz zajmowania innego stanowiska (wyj. prof. szkoły wyższej)

* niepołączalność z piastowanie mandatu parlamentarnego

* gwarancja w postaci immunitetu ew. uchylanego przez Sejm

Sejm i jego organy powołują i odwołują także wiceprezesów NIK (2-4)

  1. konstytucyjną zasadą organizacji NIK jest kolegialnośd działania tego organu

– realizacja określonych kompetencji jest zastrzeżona dla NIK, a nie samego Prezesa

Kolegium NIK jest organem decydującym we wszystkich ważniejszych kwestiach związanych z funkcjonowaniem NIK

* świadczy o tym rodzaj i doniosłość rozstrzygnięć, których podejmowanie jest zastrzeżone dla Kolegium NIK

* posiada uprawnienia zatwierdzające, stanowiące i opiniodawcze

* 14 członków powoływanych przez Sejm na wniosek Prezesa NIK, Prezes NIK, wiceprezesi, dyrektor generalny NIK

  1. bieżącą działalności kontrolną realizują jednostki organizacyjne NIK (departamenty i delegatury)

III. Prezes NIK – sposób powoływania, odwoływania i kompetencje

  1. powołuje Sejm za zgodą Senatu na 6-letnią kadencję z możliwością 1x ponownego powołania

– prawo zgłaszania kandydatur:

* MS

* grupa min 35 posłów

– dla powołania konieczne jest uzyskanie bezwzględnej większości w obecności min ½ ulp

– uchwałę o wyrażeniu zgody na powołanie kandydata Senat powinien wyrazić w ciągu 1m-ca od dnia otrzymania uchwały Sejmu

* niepodjęcie uchwały w terminie oznacza wyrażenie zgody

* odmowa akceptacji oznacza konieczność ponowienia procedury, wobec innej osoby

– na wyrażeniu zgody na powołanie PrezesaNIK– kończą się kompetencje Senatu

  1. szczególny status prawny Prezesa NIK

– wymóg apolityczności

zakaz zajmowania innego stanowiska bądź wykonywania innych zajęć zawodowych z wyj. zajmowania stanowiska prof. szkoły wyższej

– zakaz piastowania mandatu parlamentarnego

– przywilej immunitetu formalnego, o uchyleniu którego decyduje Sejm

– ustawowe określenie przesłanek wygaśnięcia kadencji:

* śmierć

* orzeczenie TS o utracie zajmowanego stanowiska

*odwołanie, o którym decyduje Sejm, ale przesłanki są enumeratywnie wymienione

zrzeczenie się stanowiska

– uznanie trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków na skutek choroby

– skazanie prawomocnym wyrokiem sądu za popełnione przestępstwa lub za złożenie niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego

orzeczenie przez TS zakazu zajmowania kierowniczych stanowisk lub pełnienia funkcji związanych ze szczególną odpowiedzialnością w organach państwowych

  1. Prezesa NIK nie mogą spotkad żadne sankcje o charakterze politycznym

brak możliwości politycznie uwarunkowanego odwołania

– nie można go odwołać, gdyby kierunek działań kontrolnych NIK, lub też przedstawione rezultaty kontroli byłyby ocenione jako niewłaściwe, lub nierzetelne

*Sejm może ich nie brać pod uwagę, lub wytyczyć inne kierunki kontroli

  1. Prezes NIK kieruje Izbą i odpowiada przed Sejmem za jej działalnośd

– podporządkowanie Sejmowi przejawia się np. w obowiązkowym uczestnictwie w posiedzeniach Sejmu

  1. Sejm powołuje także 2-4 wiceprezesów NIK

– wraz z Prezesem, 14 członkami powołanymi przez Sejm i dyrektorem generalnym NIK tworzą Kolegium NIK, organ decydujący w najważniejszych kwestiach związanych z funkcjonowaniem NIK

  1. Kolegium NIK – skład i kompetencje
  2. konstytucyjną zasadą organizacji NIK jest kolegialnośd działania tego organu

– realizacja określonych kompetencji jest zastrzeżona dla NIK, a nie samego Prezesa

– realizacją tej zasady jest przede wszystkim funkcjonowanie Kolegium NIK

  1. jest organem decydującym we wszystkich ważniejszych kwestiach związanych z funkcjonowaniem NIK

– świadczy o tym rodzaj i doniosłość rozstrzygnięć, których podejmowanie jest jemu zastrzeżone

– posiada kompetencje zróżnicowane pod względem charakteru prawnego:

  1. zatwierdzające

zatwierdzanie analizy wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej (przedstawianej Sejmowi w trakcie prac nad udzieleniem absolutorium RM)

  1. stanowiące – uchwalanie:

– opinii w przedmiocie absolutorium dla RM

– wniosków w sprawie rozpatrzenia przez Sejm określonych problemów związanych z działalnością organów wykonujących zadania publiczne

– wystąpień zawierających zarzuty wynikające z kontroli

– projektów statutu NIK

budżetu NIK

– okresowych planów pracy NIK

  1. opiniodawcze – dot.:

programów kontroli i informacji o wynikach szczególnie ważnych kontroli wniesione przez Prezesa NIK

– innych spraw wniesionych przez Prezesa NIK

– spraw przedstawionych przez min 1/3 członków Kolegium NIK

  1. w skład wchodzi:

14 członków powoływanych przez Sejm na wniosek Prezesa NIK

Prezes NIK i wiceprezesi (2-4)

dyrektor generalny NIK

 są niezawiśli w sprawowaniu swoich funkcji

* gwarantuje to prawo zgłaszania zdania odrębnego wobec uchwał podejmowanych przez Kolegium NIK

  1. Kontrola przez NIK podmiotów państwowych
  2. zgodnie z Konstytucją NIK jest naczelnym organem kontroli paostwowej

– jedną z podstawowych przesłanek zobiektywizowania kontroli jest ścisłe i jednoznaczne określenie kryteriów, wg których jest przeprowadzana

– Konstytucja nie tylko wylicza takie kryteria, ale przypisuje je do odpowiednich zakresów kontroli realizowanych przez NIK, kryteria takie to:

* legalność – czy działalność jednostki kontrolowanej posiada podstawię prawną i jest zgodna z obowiązującym prawem

* gospodarność – …czy poniesione nakłady przyniosły możliwie max efekty

* celowość – .czy realizowane działania prowadziły do osiągniecia zamierzonego celu

* rzetelność – … zgodności podejmowanych działań z wymaganiami wiedzy i techniki oraz z zasadami dobrej wiary

  1. podstawowy zakres kontroli NIK określony w Konstytucji obejmuje szeroko ujęte:
  2. organy państwowe
  3. państwowe jednostki organizacyjne
  4. ustawodawca zwykły dokonuje jednak dalszego zróżnicowania związany z przedmiotem kontroli NIK

1 GRUPA:

  1. organy administracji rządowej
  2. NBP
  3. państwowe osoby prawne i inne państwowe jednostki organizacyjne

 ich kontrola przeprowadzana w oparciu o kryterium legalności, gospodarności, celowości i rzetelności

* przedmiotem zainteresowania NIK jest zatem całokształt działalności tych podmiotów

– chodzi o działalność gospodarczą, finansową i organizacyjno-administracyjną zwł. zaś wykonywanie budżetu państwa i realizacja ustaw oraz innych aktów normatywnych

2 GRUPA:

  1. Kancelarie Prezydenta, Sejmu i Senatu
  2. KRRiTV
  3. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
  4. IPN – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiem
  5. Państwowa Inspekcja Pracy

 NIK kontroluje tylko wykonanie budżetu państwa, oraz gospodarkę finansową i majątkową

* w szerszym zakresie (jak przy 1 grupie) możliwa tylko na zlecenie Sejmu, Prezydenta Senatu, odnośnie ich Kancelarii

3 GRUPA:

  1. TK
  2. RPO
  3. SN i NSA
  4. Krajowe Biuro Wyborcze

 kontrola NIK obejmuje jak poprzednio – tylko wykonanie budżetu państwa oraz gospodarkę finansową i majątkową, ale wykluczona jest kontrola w szerszym zakresie, z uwagi na niezależny charakter tych instytucji

  1. kontrola NIK we wszystkich grupach ma charakter obligatoryjny
  2. Kontrola przez NIK podmiotów samorządowych
  3. oprócz szeroko rozumianych organów paostwowych zakres kontroli NIK tworzą:

* organy samorządu terytorialnego

* komunalne osoby prawne

* komunalne jednostki organizacyjne

  1. przez „organy samorządu terytorialnego” należy rozumied:
  2. gminę
  3. powiat
  4. samorząd województwa
  5. inne samorządowe osoby prawne i samorządowe jednostki organizacyjne
  6. kontrola całokształtu ich działalności opiera się na kryterium legalności, gospodarności i rzetelności
  7. kontrola NIK w tym przypadku ma charakter fakultatywny, o czym świadczy użycie przez ustrojodawcę zwrotu „może kontrolowad”

– podjęcie kontroli następuje na zlecenie Sejmu, lub jego organów

– na wniosek Prezydenta, Prezesa RM

– z własnej inicjatywy

VII. Kontrola przez NIK podmiotów prywatnych

  1. oprócz szeroko rozumianych organów paostwowych, oraz organów samorządu terytorialnego zakres kontroli NIK obejmuje:

działalność innych jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych (przedsiębiorców) w zakresie, w jakim wykorzystują one majątek lub środki państwowe lub komunalne oraz wywiązują się z zobowiązań finansowych na rzecz państwa, w szczególności:

1) wykonują zadania zlecone lub powierzone przez państwo lub samorząd terytorialny

2) wykonują zamówienia publiczne

3) wykonują prace interwencyjne albo roboty publiczne

4) działają z udziałem państwa lub samorządu terytorialnego

5) korzystają z mienia państwowego lub samorządowego

6) wykonują zadania z zakresu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego

  1. 3. kontrola NIK w tym przypadku ma charakter fakultatywny, o czym świadczy użycie przez ustrojodawcę zwrotu „może kontrolowad”

– podjęcie kontroli następuje na zlecenie Sejmu, lub jego organów

– na wniosek Prezydenta, Prezesa RM

– z własnej inicjatywy

VIII. Środki pokontrolne i konsekwencje kontroli NIK

  1. procedura kontrolna spełnia podstawowe standardu praworządnego postępowania

– warunki dla bezstronnego i fachowego przeprowadzenia czynności kontrolnych

– zachowuje prawo jednostki kontrolowanej do przedstawienia własnego stanowiska

mechanizmy ograniczające arbitralność

  1. proces kontrolny kooczy się sporządzeniem:

protokołu

wystąpienia pokontrolnego – zawiera oceny działalności podmiotu kontrolowanego, wnioski i uwagi dot. usunięcia uchybień, oraz odnoszące się do osób winnych stwierdzonych uchybień

gdy wyniki kontroli w jednostce kontrolowanej uzasadniają podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia, NIK zawiadamia o tym organy powołane do ich ścigania

  1. konsekwencje działao kontrolnych NIK mogą dotyczyd:

* bezpośrednio podmiotu kontrolowanego

* organów wyższych (gł. które kontrolę zlecały lub o nią wnioskowały)

konsekwencje kontroli dla tych organów są istotne z punktu widzenia ustrojowego

  1. uprzywilejowaną pozycję posiada Sejm i jego organy –ma wiążące prawo zlecania przeprowadzenia kontroli
  2. A) udział NIK w podejmowaniu uchwały w przedmiocie absolutorium

– polega na przedstawieniu Sejmowi analizy wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej + opinii w kwestii absolutorium dla RM

* analiza przesyłana jest równolegle ze sprawozdaniem rządu z wykonania budżetu – kontratyp dla weryfikacji danych przedstawionych przez RM

* opinia daje wyraz stanowiska NIK na temat oceny wykonania budżetu

  1. B) NIK przedkłada corocznie:

* sprawozdanie ze swojej działalności

* informacje o wynikach kontroli zleconych przez Sejm i jego organy, oraz wnioskowanych przez Prezydenta i rząd

  1. C) instrumentem służącym wykorzystaniu przez NIK informacji na temat działalności podmiotów kontrolowanych są jej wnioski i wystąpienia kierowane do Sejmu

*wnioski – dot. rozpatrywania przez Sejm problemów działalności organów wykonujących zadania publiczne, dostrzeżonych w trakcie działań kontrolnych

*wystąpienia – zawierają wynikające z kontroli zarzuty dot. działalności > członków RM

> osób kierujących urzędami centralnymi

> Prezesa NBP

> osób kierujących instytucjami pomocniczymi najwyższych organów

 w odniesieniu do niektórych wystąpienia NIK mogą stanowić podstawę podejmowania działań realizujących ich odpowiedzialność polityczną, bądź konstytucyjną

  1. z efektów kontroli korzystają także Prezydent i Prezes RM

– NIK przedkłada im informacje o wynikach kontroli wszczynanych na ich wniosek, oraz o wynikach innych przeprowadzonych kontroli

  1. delegatury NIK przedkładają właściwym wojewodom, sejmikom samorządowym i radom gmin wyniki ważniejszych kontroli dot. działalności terenowych organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego


 

  1. Narodowy Bank Polski
  2. Organy
  3. zasada gospodarki rynkowej wymaga uczynienia z funkcjonującego w kraju pieniądza rzeczywistego wyznacznika wartości towarów i usług i całości dóbr materialnych (i nie osłabia tego jej „społeczność”)

* podmiotem kierującym systemem pieniężnym Polsce jest NBP

* emituje pieniądze  podstawowym konstytucyjnym zadaniem NBP jest odpowiedzialność za wartość polskiego pieniądza

* mimo niezależności od RM ma obowiązek wspierania polityki gospodarczej rządu, ale nie może to ograniczać podstawowego celu NBP tj. utrzymania stabilnego poziomu cen

  1. NBP posiada co najmuje dwoisty charakter

* jest bankiem, prowadzącym charakterystyczną dla takiej instytucji działalność finansową

* jego organy są jednocześnie organami państwa

  1. naczelną ideą ustrojową dot. NBP jest jego niezależnośd od parlamentu i rządu

– chodzi o niezależność polityczną, wyrażającą się w braku możliwości dezaprobaty dla merytorycznej działalności NBP

* kontrola nad NBP przypada NIK, ale jest to kontrola fachowa, a nie polityczna

  1. NBP działa przez swoje organy

1) Rada Polityki Pieniężnej

Prezes NBP + po 3 członkówpowoływanych przez Sejm, Senat i Prezydenta

  • brak wymogu kontrasygnaty oraz brak wpływu rządu na skład

wszyscy na 6-letnie, jednorazowe i rozpoczynające się jednocześnie kadencje

– organy powołujące mogą odwołać, ale tylko w wypadku:

  • zrzeczenia się funkcji
  • choroby trwale uniemożliwiającej jej sprawowanie
  • skazania wyrokiem sądowym za przestępstwo
  • złożenie niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego, stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu
  • nie zawiesili działalności w partii lub związku zawodowym

naczelny, konstytucyjny organ NBP obradujący przynajmniej 1x/miesiąc

– konstytucyjnym zadaniem jest ustalanie corocznie założeń polityki pieniężnej

2) Zarząd NBP

Prezes NBP, 2 wiceprezesów, i 4-6 członków powoływanych przez Prezydenta nawniosek Prezesa NBP (wymóg kontrasygnaty)

– wykonuje uchwały RPP

3) Prezes NBP

Sejm na konieczny wniosek Prezydenta na 6-letniąkadencję (możliwość 2x)

funkcje reprezentacyjne + na czele i przewodniczy RPP i Zarządowi NBP

reprezentuje państwo w międzynarodowych instytucjach bankowych

– tylko on podlega odpowiedzialności konstytucyjnej przed TS

  1. Zadania NBP
  2. zasada gospodarki rynkowej wymaga uczynienia z funkcjonującego w kraju pieniądza rzeczywistego wyznacznika wartości towarów i usług i całości dóbr materialnych (i nie osłabia tego jej „społeczność”)

* podmiotem kierującym systemem pieniężnym Polsce jest NBP

  1. podstawowym konstytucyjnym zadaniem NBP jest odpowiedzialnośd za wartośd polskiego pieniądza

* emituje on pieniądze w ustalonej przez siebie wielkości i podejmuje wszelkie decyzje, od których zależy utrzymanie dobrej kondycji pieniądza naszego kraju poprzez ustalanie np. – stopy procentowej

wysokości rezerwy pieniężnej, którą bankom nie można będzie dysponować

– kursów walut obcych

3.zgodnie z konstytucją Rada Polityki Pieniężnej corocznie ustala założenia polityki pieniężnej

– uchwalone założenia są przedstawiane do wiadomości Sejmu równocześnie z przedłożeniem przez RM projektu budżetu państwa

– odpowiednio wcześniej takie założenia przedstawiane są RM opracowującej projekt budżetu, który jest opiniowany przez RPP, ale tylko na użytek RM

– z prowadzonej polityki pieniężnej RPP przedstawia Sejmowi sprawozdanie w terminie 5 m-cy od zakończenia roku budżetowego, co pokrywa się z terminem sprawozdania RM z wykonania budżetu

* wykonanie założeń jest kontrolowane przez NIK, ale nie jest przedmiotem absolutorium

  1. mimo niezależności od RM na NBP ciąży obowiązek wspierania polityki gospodarczej rządu, co jednak nie może ograniczyd podstawowego celu NBP – utrzymania stabilnego poziomu cen

– organy NBP mogą opiniować rządowe projekty ustaw z zakresu polityki gospodarczej i mające znaczenie dla systemu bankowego

RM zobowiązana jest do współpracy RPP przy wykonywaniu polityki walutowej, zwł. przy określaniu zasad ustalania kursu złotego w stosunku do obcych walut

– RM ma prawo badać i zatwierdzać roczne sprawozdanie finansowe NBP

  1. Prezes NBP oprócz funkcji kierowniczych w stosunku do organów NBP:

reprezentuje państwo w międzynarodowych instytucjach bankowych, oraz (jeśli RM nie postanowi inaczej) finansowych

– przedstawia Sejmowi kwartalne informacje o bilansie płatniczym i roczne zestawienie międzynarodowej pozycji inwestycyjnej

  1. inne zadania NBP:

– reguluje płynność banków

– prowadzi bankową obsługę budżetu państwa i jego najważniejszych organów